ۇلى جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىن قۇرۋ بويىنشا ىقپالداسۋ الداعى كەزدە دە تەرەڭدەي بەرەدى
جاقىندا «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق پرەزيدەنتى اسقار مامين «قىتاي تەمىر جولدارى» كورپوراتسياسى باسشىلىعىنىڭ شاقىرۋىمەن اسپاناستى ەلىنىڭ استاناسى بەيجىڭدە بولدى. وندا ول «قىتاي تەمىر جولدارى» كورپوراتسياسىنىڭ باس ديرەكتورى شەن گۋانتسزۋمەن كەزدەسىپ, كەلەلى ماسەلەلەر تۋرالى پىكىر الماستى. جىلى شىرايلى بۇل جۇزدەسۋگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى نۇرلان ەرمەكباەۆ قاتىستى. القالى باسقوسۋدا نەگىزىنەن ۇلى جىبەك جولىن جاڭعىرتۋدىڭ, ونىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ەسەلەپ ارتتىرۋدىڭ, سونداي-اق ەكونوميكالىق بەلدەۋىن قۇرۋدىڭ تىڭ قادامدارى قاراستىرىلدى. ەكى ەل تەمىر جولدارىنىڭ باسشىلارى قىتايدىڭ شويىن جولدارىندا جۇرگىزىلەتىن قۇرىلىمدىق رەفورمالار مەن وزگەرىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, تاياۋ ۋاقىتتا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويۋدى ءجون كورىپ, ۋاعدالاستى. «قازاقستان تەمىر جولى» كومپانياسى مەن «قىتاي تەمىر جولدارى» كورپوراتسياسى اتالعان قۇجاتتىڭ ارقاۋىندا قارىم-قاتىناستى قارقىنداتپاق. ياعني, وندا تەمىرجول كولىگى سالاسىنداعى ورتا مەرزىمدى كەزەڭدەگى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق پەن ىقپالداسۋدىڭ تۇجىرىمدامالىق باعىتى ايقىن كورىنىس تابادى.
بۇعان قوسا تاراپتار 2013 جىلعى تاسىمال جوسپارىنىڭ ورىندالۋ ماسەلەسىنىڭ ءمان-جايىن كەڭىنەن تالقىلاپ, جاي-جاپسارىنا قانىقتى. ءناتيجەسى كوز قۋانتىپ, كوڭىل سۇيسىنتەدى ەكەن. تاسىمالدانعان جۇك 19,5 ميلليون توننانى قۇراپتى نەمەسە 2012 جىلعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا 17 %-دان جوعارى بولىپتى. بۇل ورايدا, تاسىمالداۋ 215 مىڭ كونتەينەردەن استام دەڭگەيگە جەتىپتى. قىتايدان قازاقستانعا جانە ودان ءارى جالعاساتىن باعىتتارعا جيىرما فۋتتىق ەكۆيۆالەنتتى نەمەسە ءوسىم 27 %-دى كورسەتىپتى, ونىڭ ىشىندە قىتاي – ەۋروپا باعىتىنداعى كونتەينەرمەن تاسىمالداۋ كولەمى 84 %-دىق بەلەستەن اسىپ جىعىلىپتى.
قازاقستاندىق جانە قىتايلىق تەمىرجولشىلار اراسىنداعى بىرلەسكەن كوممەرتسيالىق جوبا كولىكتىك-لوگيستيكالىق نارىقتىڭ دامۋىنا مەيلىنشە ىقپال ەتىپ, سەرپىن بەرگەنى انىق. ماسەلەن, بيىلعى مامىر ايىندا قىتايدىڭ ليانيۋنگان پورتىندا اۋماعى 21,6 گەكتارلىق كولىكتىك-لوگيستيكالىق تەرمينال اشىلعانىن كوپشىلىك جاقسى بىلەدى. تەرمينالدا قىتايدىڭ ماگيسترالدى جەلىسىنە شىعا الاتىن قويما ورىندارى جاساقتالعان. ونىڭ باستاپقى وتكىزۋ مۇمكىندىگى شامامەن جىلىنا 500 مىڭ جيىرما فۋتتىق ەكۆيۆالەنت, تاۋلىكتىك ءتۇسىرىپ-تيەۋ قۋاتى 10 پويىزعا جوسپارلانعان. قازاقستاندىق تاراپ اتالعان تەرمينالدىڭ پايدالانۋعا قوسىلعاندىعى جانە گونكونگ ارنايى اكىمشىلىك اۋدانىندا كوممەرتسيالىق كەڭسەنىڭ اشىلعاندىعى تۋرالى دا قاتىسۋشىلارعا زور قاناعاتتانعاندىق سەزىممەن جەتكىزدى. تاراپتار ەۋرازيالىق تەمىرجول كولىكتىك دالىزدەرىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ۇدايى ارتتىرۋعا نيەتتەرىن ءبىلدىرىپ, قوسىمشا جۇك اعىنىن تارتۋعا, وڭتايلى تاريفتىك جاعداي جاساۋعا, ءوز ەلدەرىنىڭ اۋماقتارى بويىنشا جۇكتى جەتكىزۋدىڭ جىلدامدىعىن ارتتىرۋ جانە قاتاڭ كەستەلىك تارماق بويىنشا كونتەينەرلىك پويىزداردى ۇيىمداستىرۋ شاراسىن شاپشاڭداتۋدى ۇيعاردى.
العا قويىلعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەكى ەلدىڭ قۇزىرەتتى ماماندارىنان تۇراتىن بىرلەسكەن جۇمىس توبى قۇرىلدى. قىتاي مەن قازاقستان ارالىعىندا 2012 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن دوستىق – الاشاڭقاي جانە التىنكول – قورعاس شەكارالىق ترانزيتتىك وتكەلدەرى قازىرگى تاڭدا جۇك تاسىمالىن تاسىتىپ, ىرعاقتى جۇمىس ىستەپ تۇر. ەكى ەل شەكاراسىنداعى «قورعاس – شىعىس قاقپاسى اەا (ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى) قىتايدان كەلەتىن جۇكتەردى ۇيلەستىرۋدىڭ وڭىرلىك ورتالىعىنا اينالماق.
كولىكتىك-لوگيستيكالىق وپەراتور بولىپ تابىلاتىن «قازاقستان تەمىر جولى» كومپانياسى ەل اۋماعىندا عانا ەمەس, سونداي-اق, شەتەلدەردە دە جۇكتەردى جەتكىزۋدىڭ «ەسىكتەن ەسىككە دەيىنگى» ءتارتىبىن ءتۇزىپ جاساقتاۋعا ۇمتىلىپ وتىر. وسى ماقساتتا اقتاۋ پورتىنىڭ حالىقارالىق وتكىزۋ قابىلەتى ارتادى. قوسىمشا بارلىق كولىك تۇرلەرىن شوعىرلاندىراتىن ترانزيتتىك تەمىرجول سالىنادى. ءسويتىپ, تاسىمالدى وڭتايلاندىرۋعا جانە جەتىلدىرۋگە, قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى تەمىرجول قاتىناسىنداعى مالىمەتتەردى ەلەكتروندى الماسۋدى جۇزەگە اسىرۋدى جەدەلدەتۋگە جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ىسكە اسىرىلادى.
كەزدەسۋ قورىتىندىسى بويىنشا ەكى ەل تەمىرجول باسشىلارى حاتتاماعا قول قويىپ, بولاشاقتا اتقارىلاتىن اۋقىمدى جۇمىستاردى دا سارالادى. «كەڭەسىپ پىشكەن تون كەلتە بولمايدى» دەگەن مىنە, وسى.
مارات اققۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».