مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ تىڭ تەتىگى

بۇگىنگە دەيىن مەديتسينالىق ساقتان­دى­رۋعا جارنالاردى ەشقاشان تولە­مەگەن نەمەسە جۇيەلى تۇردە تولەمەگەن, سونىڭ سالدارىنان ساقتاندىرۋ مارتەبەسىنەن ايىرىلعان دەربەس تولەۋشىلەرگە ونى قال­پىنا كەلتىرۋ ءۇشىن وتكىزىپ العان ايلار ءۇشىن, ءتىپتى وتكەن جىلعا دا جارنالاردى تولەۋ قاجەت ەدى. ەندى ولاردا بالاما ءادىس پايدا بولدى – جارنا اۋدارىلماعان وتكەن كەزەڭدى تولەمەي-اق, الداعى 12 اي ءۇشىن تولەم جاساۋ ارقىلى «ساقتاندىرىلعان» مارتەبەسىن الا الادى.

«ەلوردادا, قازىرگى ۋاقىتتا, 2022 جىل­دىڭ 30 قىركۇيەگىندەگى جاعداي بو­يىنشا تۇرعىنداردىڭ 82,7%-ى ءمامس جۇيەسىنىڭ قاتىسۋشىلارى, ياعني 1 080 188 استانالىق ساقتاندىرىلعان. ءالى 225 545 قالا تۇرعىنى قامتىلماي, ءمامس جۇيەسىنەن تىس قالىپ وتىر. بۇل ولاردىڭ جوسپارلى جانە جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق كومەك الۋىن, اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋىن, مەديتسينالىق دياگنوستيكاعا قول جەتكىزۋىن قيىنداتادى. وسى رەتتە ەنگىزىلگەن جاڭا تولەم تەتىگى وڭ ىقپال ەتەدى دەپ ويلايمىز», دەدى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى نۇر-سۇلتان قالاسى بويىنشا فيليالىنىڭ ديرەكتورى نۇرلىبەك قابدىقاپاروۆ. وسى ورايدا حالىقتان تۇسكەن وزەكتى ساۋالدارعا قور فيليالىنىڭ باسشىسى جاۋاپ بەرەدى.

– سوڭعى 12 ايدا ءمامس جارنالارى تولەندى, مارتەبە ساقتاندىرىلعان. الداعى جىلعا جارنا تولەۋ مىندەتتى مە, الدە ونى اي سايىن تولەي مە؟

– ءسىز ەندى جارنالاردى وزىڭىزگە ىڭ­عاي­لى تۇردە تولەي الاسىز: اي سا­يىن, توقسان سا­يىن جۇيەلى تۇردە تولەۋدى جالعاستىرا الاسىز نەمەسە 12 ايعا بىردەن تولەي الاسىز.

– ەگەر ءمامس-كە ەشقاشان جارنا تولەمەگەن بولسام, ياعني مەندە بىردە-ءبىر تولەم جوق, سايكەسىنشە مارتەبە دە جوق. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, الداعى 12 ايعا تولەم جاساي الامىن با, الدە ال­دىڭعى تولەنبەگەن كەزەڭدى وتەۋىم كەرەك پە؟

– الدىڭعى تولەنبەگەن كەزەڭدى وتەۋ­دىڭ قاجەتى جوق. بۇل نورما ءسىز سە­كىلدى ازاماتتارعا ءمامس جۇيەسىنە «اۋىرت­پالىقسىز» كىرۋگە كومەكتەسۋدى ماقسات ەتەدى. ءسىز اعىمداعى ايعا جانە الداعى 12 ايعا جارنا تولەۋ ارقىلى 3 جۇمىس كۇنى ىشىندە ساقتاندىرۋ مارتەبەسىن الا الاسىز.

– ەگەر ءمامس جارنالارىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن تولەسەم, بىراق تولەنبەگەن كەزەڭدەر سالدارىنان قازىرگى كەزدە ساق­تاندىرىلماعاندىقتان, جارنالاردى ءبىر جىل بۇرىن الدىن الا تولەپ, مارتەبە الا الامىن با, الدە ماعان الدىمەن بۇرىن تولەنبەگەن ايلاردى جابۋ قاجەت پە؟

– سىزدە ەكى نۇسقا بار. ءبىرىنشىسى, بارلىق وتكىزىپ العان كەزەڭدەردى وتەپ, الدەقايدا از سوما تولەۋ جانە ءارى قاراي ساقتاندىرۋ مارتەبەسىندە قالۋ ءۇشىن ءمامس-كە اي سايىن تولەم جاساۋ نەمەسە ەكىنشى نۇسقا, وتكەن كەزەڭدى تولەمەي, ءبىر جىلعا الدىن الا جارنا تولەۋ كەرەك.

– ەگەر وسى جىلدىڭ قازان ايىنان باستاپ جاڭا تولەم ءادىسىن قولدانۋدى ۇي­عارسام, وندا جارنالاردى قاي كەزەڭگە تولەۋىم كەرەك, 2023 جىلدىڭ قىر­كۇيەگىنە دەيىن بە؟

– ولاي ەمەس. زاڭ نورماسىندا تولەمدەر الداعى كەزەڭدەر ءۇشىن جاسالۋى كەرەك دەپ كورسەتىلگەن. قازان ايى اعىمداعى كەزەڭ بولىپ سانالادى. تيىسىنشە, ءبىر جىلعا مارتەبە الۋ ءۇشىن ءسىز جارنانى 2022 جىلدىڭ قاراشاسى مەن 2023 جىلدىڭ قازانى ارالىعىنا تولەۋىڭىز كەرەك. ەگەر ءسىز 2022 جىلدىڭ قازانى مەن 2023 جىلدىڭ قىركۇيەگى ارالىعىنا تولەسەڭىز, سىزگە مارتەبە بەرىلمەيدى, ويتكەنى اعىمداعى اي تولەمگە كىرمەيدى. تيىسىنشە, جۇيە تولەمدى تەك 11 ايعا ەسكەرەدى.

– ماسەلەن, الداعى 12 اي ءۇشىن تولەم جاسادىم, ماعان 2023 جىلدىڭ قازان ايىنا دەيىن مارتەبە بەرىلدى. ەگەر وسىدان كەيىن جارنا تولەۋدى توقتاتسام, مارتەبەم ساقتالا ما؟

– بجت تولەۋشىلەردەن باسقا تولەۋ­شى­لەردىڭ بارلىق ساناتىندا ساق­تاندىرۋ مارتەبەسى ءمامس-كە سوڭعى تولەم تولەنگەننەن كەيىن 3 اي بويى ساقتالادى. سوڭعى تولەم 2023 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە بولدى دەلىك, دەمەك ساقتاندىرىلۋدىڭ شارتتى مارتەبەسى 23 جىلدىڭ جەل­توق­سانىنا دەيىن ساقتالادى. بىراق وسى كەزەڭدە قارىزىڭىز جيناقتالاتىنىن ءتۇسىنۋىڭىز كەرەك, بولاشاقتا مارتەبەڭىزدى ساقتاۋ ءۇشىن ونى وتەۋ كەرەك.

– ەگەر تولەم جاساۋدى توقتاتتىم, ءبىراز ۋاقىت مەنىڭ مارتەبەم, ياعني 3 اي بويى ساق­تالدى, سودان كەيىن جويىلدى دەلىك, وتكەن ايلار ءۇشىن قارىزدى تولەۋىم كەرەك پە؟

– ەگەر ءسىز جارنانى ءبىر جىلعا الدىن الا تولەسەڭىز, وندا وتكەن كەزەڭدەگى بەرەشەك ەسكەرىلمەيدى. بىراق بۇل جەردە مارتەبە بولاشاق كەزەڭگە تاعايىندالعانىن ەسكەرۋ كەرەك. مارتەبەنى قازىر الۋ ءۇشىن سىزگە ءمامس-كە اعىمداعى اي ءۇشىن دە اقى تولەۋ قاجەت.

– جىل سايىن اەك جانە ەتج مولشەرى وزگەرىپ وتىرادى, دەربەس تولەۋ­شىلەر ءۇشىن مەديتسينالىق ساق­تاندىرۋ جارنالارىنىڭ مولشەرى سوڭعىسىنا بايلانىستى بولادى. كەلەسى جىلى ەڭ تومەنگى جالاقىنى 70 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ تۋرالى جاريالاندى. تيىسىنشە, ءمامس جارنالارىنىڭ مولشەرى وزگەرۋى كەرەك. مەن وسى وزگەرىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, الدىن الا تولەم جاساۋىم كەرەك پە, الدە قازىرگى مولشەرلەمەلەر بويىنشا تو­لەۋىمە بولا ما؟

– تولەمدەردىڭ مولشەرى بەلگىلى ءبىر قارجى كەزەڭىنەن باستاپ, ادەتتە 1 قاڭتاردان باستاپ بەلگىلەنەدى. قازىرگى ۋاقىتتا دەربەس تولەۋشىلەر 60 مىڭ تەڭگەنىڭ 5%-ىن تولەيدى, بۇل – 3 مىڭ تەڭگە. تيىسىنشە, ەگەر ءسىز كەلەسى جىلعا وسى جىلى جارنا تولەيتىن بولساڭىز, جارنالاردىڭ قولدانىستاعى مولشەرىنە قاراي اۋداراسىز. ەگەر ءسىز 2021 جىلى وتكىزىپ العان ايلاردى تولەگىڭىز كەلسە, وندا ءسىز 2 125 تەڭگەدەن تولەيسىز. ويتكەنى سول كەزدە ەتج مولشەرى 42 500 تەڭگە دەڭگەيىندە بەكىتىلگەن. ەگەر ءسىز ءمامس-كە جارنالاردى 2023 جىلدان باستاپ تولەيتىن بولساڭىز, وندا جارنا مولشەرى باسقا بولۋى مۇمكىن.

– ەگەر مەن ءمامس-كە جارنالاردى 1 جىلعا الدىن الا تولەپ, سودان كەيىن جەڭىلدىگى بار ساناتقا كوشسەم, تولەن­گەن سومادان ايىرمانى قايتارا الامىن با؟

– جوق, بۇل تولەمدەردى قايتارۋعا بولمايدى. ويتكەنى ولار ارتىق نەمەسە قاتە تولەنگەن دەپ سانالمايدى. الايدا ءار جاعدايدى جەكە قاراستىرۋعا بولادى. ادام ءبىر كەزەڭدە جارنالاردى ەكى رەت تولەگەن نەمەسە تولەم جاساۋ كەزىندە قانداي دا ءبىر قاتە جىبەرگەن بولۋى مۇمكىن. مىسالى, جسن-ءدى دۇرىس كورسەتپەگەن شىعار. مۇن­داي جاعدايلاردا «ازاماتتارعا ارنال­عان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىنا ءوتىنىش جازىپ, قاراجاتتى قايتارۋ ءۇشىن راستايتىن قۇجاتتاردى قوسا بەرۋگە بولادى.

– ەگەر جەڭىلدىك ساناتىندا بولسام, سودان كەيىن ودان شىقسام, مىندەتتى تۇردە ءبىر جىلعا الدىن الا جارنا تو­لەۋىم كەرەك پە, الدە اي سايىن تولەم جا­ساي الامىن با؟

– تۇرعىن حالىقتىڭ ءمامس-كە جارنا تولەۋ مىندەتى زاڭمەن بەكىتىلگەن, بىراق تولەم ءادىسىن ادام ءوزى انىقتايدى. بۇل جاعدايدا بىرنەشە نۇسقا بولۋى مۇمكىن. ءبىرىنشى. ەگەر ءسىز ءبىر جىلدان استام ۋاقىت بويى ءۇزىلىسسىز جەڭىلدىك ساناتىندا بولساڭىز جانە مەملەكەت ءسىز ءۇشىن شەگەرىم جاساعان بولسا, جەڭىلدىك مارتەبەسىنەن شىققاننان كەيىن ءسىز ۇنەمى تولەمدەر جاساپ, ساقتاندىرىلا الاسىز. ەكىنشى. ەگەر ءسىزدىڭ جەڭىلدىك مارتەبەڭىز ءبىر جىلدان از ۋاقىت ىشىندە بەلسەندى بولسا جانە وعان كىرگەنگە دەيىن تولەنبەگەن ايلار بولسا, ءسىز مارتەبەنى الۋ ءۇشىن دەرەۋ قارىزدى تولەپ, ۇنەمى اۋدارىمدار جاساۋدى جالعاستىرا الاسىز نەمەسە اعىمداعى اي مەن كەلەسى 12 ايداعى جارنالاردى تولەي الاسىز. ەگەر ءسىز جارنالاردى كەلەسى جىلعا عانا تولەيتىن بولساڭىز, وندا ءسىز بىردەن ەمەس, كەلەسى ايدان باستاپ قانا ساقتاندىرىلعان مارتەبەسىنە يە بولاسىز.

دايىنداعان

دۋمان اناش,

«Egemen Qazaqstan»