سەمەيدەگى «ستەپنوي» كەنتىندە جاڭا مەشىت حالىق يگىلىگىنە بەرىلدى. ونىڭ اشىلۋىنا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى قاتىستى. عيبادات ورنىنا احمەتسافا قاجىنىڭ ەسىمىن بەرۋ ۇيعارىلدى.
قۇلشىلىق ۇيىنە عۇلاما-عالىم, ءدىن قايراتكەرى احمەتسافا قاجى قالدىباي ۇلىنىڭ اتىن بەرۋ شەشىمى تەكتەن-تەك قابىلدانعان جوق. ول ۇزاق جىل قالاداعى تىنىباي مەشىتىندە قىزمەت ەتكەن.
«قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى قازاقتىڭ ارعى-بەرگى تاريحىندا اتى قالعان, تاۋەلسىزدىك جولىندا كۇرەسكەن ازاماتتاردىڭ ەسىمىن مەشىتتەرگە بەرىپ كەلەدى. بۇل قۇلشىلىق ۇيىنە عۇلاما-عالىم, ءدىن قايراتكەرى تىنىباي مەشىتىندە تالاي جىل يمام بولعان احمەتسافا قاجى قالدىباي ۇلىنىڭ اتىن بەرىپ وتىرمىز.
بابالارىمىز «ازانى بار اۋىل ازبايدى» دەگەن. سوندىقتان مەشىت – تاعىلىم مەن تاربيەنىڭ ورنى. جاراتقاننىڭ رازىلىعىن الۋ ماقساتىندا اعا-باۋىرلارىمىز وسىنداي كەلبەتتى عاجاپ مەشىتتى ءدىني باسقارماعا تارتۋ ەتىپ وتىر. اللا ساۋاپتان جازسىن», دەدى قازاقستان مۇسىلماندارى باسقارماسىنىڭ توراعاسى.
احمەتسافا حازىرەت سەمەيدەگى «تىنىباي» مەشىتىندە 1954-1973 جىلدار ارالىعىندا يمام بولىپ قىزمەت ەتكەن. قىزمەت ەتكەن جىلدارى مەشىتكە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, قۇلشىلىق ۇيىنە جاڭا دەم بەردى. ەل العىسىنا بولەنگەن عالىم سانالى عۇمىرىن دىنگە قىزمەت ەتۋگە ارناعان. احمەتسافا قاجىنىڭ ۇلى مۇزافار جيىلعان جاماعاتقا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, اكەسى ۇستاعان قۇران مەن كيگەن شاپان-سالدەسىن ءمۇفتيات مۋزەيىنە تابىستادى.
بۇل ورايدا 5 مىڭداي تۇرعىنى بار ستەپنوي كەنتىندە بۇرىن مەشىت بولماعانىن ايتا كەتكەن ورىندى. جاڭا مەشىت 100 ادامعا ارنالعان.
سونداي-اق باس ءمۇفتي سەمەيدە ۇيىمداستىرىلعان «قازىنالى قاريا – دانالىق پەن پاراسات يەسى» وڭىرلىك اقساقالدار فورۋمىنا قاتىسىپ, دەلەگاتتار وسكەلەڭ ۇرپاق تاربيەسى, يماندىلىقتى كۇشەيتۋ, سالت-ءداستۇرىمىز بەن مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋگە بايلانىستى ويلارىن ورتاعا سالدى.
«قازاق حالقى اقساقالعا قاشان دا ۇلكەن قۇرمەتپەن قارايدى. قازىناعا بالاپ, باتا سۇراعان. قۇرمەت كورسەتىپ, ءتورىن بەرگەن. بىزگە ءداستۇردى ساقتاپ, اتالى سوزگە توقتاپ, باتالى ىسكە جۇمىلاتىن جاستار كەرەك. ۇرپاعىمىز ۇلى ابايدىڭ وسيەت ءسوزىن قاسيەتىنە بالاپ وسسە, كەلەشەگىمىز كەمەل, بولاشاعىمىز باياندى بولادى. ول ءۇشىن جاستارعا ساپالى بىلىممەن قوسا, سانالى تاربيە بەرۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە. وسى ورايدا مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «ەل بولامىن دەسەڭ, بەسىگىڭدى تۇزە» دەگەن ءسوزىنىڭ تەرەڭ مانىنە قايران قالاسىڭ. تاربيە تال بەسىكتەن باستالسا, بالالارىمىز شەجىرە تاريحتى بويىنا ءسىڭىرىپ, ەرلىك, ورلىك رۋحتا وسسە, ۇرپاعىمىزدىڭ ءومىر بايگەسىندەگى الار ورنى ءتور بولادى دەگەن ۇمىتتەمىز», دەدى اباي وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان ۇرانحاەۆ.
قمدب توراعاسى بالا تاربيەسىندەگى بابالار جولىنا توقتالىپ, ۇلاعاتتى ۇرپاقتى قالىپتاستىرۋداعى اقساقالداردىڭ ءرولى جايلى پىكىرىن جەتكىزدى.
«قازاق «كوپ جاساعاننان ەمەس, كوپتى كورگەننەن سۇرا» دەيدى. قارتتىق جاسپەن ەمەس, كورگەن-بىلگەن, تۇيگەنمەن ولشەنەدى. ال اعا بۋىننىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن كورگەن-تۇيگەنى تالاي جاسقا جىلدار بويى ازىق بولارى ءسوزسىز. ءومىر مەكتەبىنىڭ سان ءتۇرلى ساتىسىنان ءوتىپ, كورگەنىن كوكەيگە تۇيگەن اقساقالداردىڭ كەڭەسى اۋاداي قاجەت. سەبەبى ءبىز بولمىسىمىزدان ءبىر سوزبەن ەردىڭ قۇنىن كەشىرگەن, قاي زاماندا دا جۇيەلى سوزگە توقتاعان حالىقپىز. سول سەبەپتى سىزدەردى ەل مۇددەسى ءۇشىن بىرىگىپ قىزمەت ەتۋگە شاقىرامىن», دەدى ن.تاعان ۇلى.
فورۋمدا جابال ەرعاليەۆ, ابدۋللا قاجى جولداس, ماناربەك مۇحامەتجانوۆ, اسان وماروۆ, راشيد بەكتەمىروۆ, زەينوللا توقاەۆ سىندى ەلىمىزگە بەلگىلى ازاماتتار دا ۇرپاق تاربيەسىنە قاتىستى ورامدى ويلارىمەن ءبولىستى.
بۇدان باسقا ءمۇفتيات وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن سەمەيدە اباي قۇنانباي ۇلى ورتالىق مەشىتىنە اپاراتىن جاياۋ جۇرگىنشىلەر كوپىرى اشىلدى. جاياۋ جۇرگىنشىلەر كوپىرى مەشىتتىڭ كەلبەتىن اشىپ, مەشىتكە كەلەتىن حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى. قازىر مۇندا مەدرەسە مەن قاتىمحانانىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. ونى 2023 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان.
سەمەي