اق بىلەكتى, نازىك جۇرەكتى قىز بالاسىنىڭ تراكتور ايداپ جۇرگەنى كوپ ادامنىڭ كوزىنە قوراش كورىنەتىنى بار. راسىندا دا, ەر-ازاماتتار ءۇشىن قىز بالانىڭ اۋىر تەحنيكانى تىزگىندەگەنى ءبىرتۇرلى اسەر ەتەتىن شىعار. الايدا اسەل راكاەۆا ءوزى تاڭداعان ماماندىقتى جانىنداي جاقسى كورەدى.
مەركى اۋدانى مەركى اۋىلىنداعى №9 كوللەدجدە ەڭبەك ەتەتىن اسەل راكاەۆا اۋىر تەحنيكانى تىزگىندەگەلى دە ءبىراز جىلدىڭ ءجۇزى ءوتتى. ەل اۋزىندا «تراكتورشى قىز» اتانىپ كەتكەن اسەل قاجەت بولسا كومبايندى دا جۇرگىزۋدەن قاشپايدى. «تەحنيكانى مىقتاپ مەڭگەرگەن ادام ەشتەڭەدەن ۇتىلمايدى», دەيدى ول.
الماتى قالاسىنداعى قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الىپ جۇرگەن كەزىندە العاش رەت تراكتوردى جۇرگىزىپ كورگەن اسەل كەيىن شاكىرت تاربيەلەيمىن دەپ ويلاماعان دا بولار. ويتكەنى ول اۋەلدە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىندا ەڭبەك ەتكەن. سول سالادا جۇمىسىن جەمىستى اتقارۋعا بەل بۋعان.
«2015 جىلى تۇرمىس قۇردىم. ارادا بىرەر جىل وتكەن سوڭ, ناقتىراق ايتسام 2018 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى باعىتىندا ماماندار دايارلايتىن مەركىدەگى №9 كوللەدجگە جۇمىسقا تۇردىم. وقىتۋشىلىق قىزمەتكە «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى ارقىلى كەلدىم. قاراستىرىلعان جەڭىلدىكتەردىڭ ءبارى بەرىلدى. جالپى, ءدال وسى وقۋ ورداسىندا ەڭبەك ەتىپ جاتقانىما قۋانامىن», دەيدى ول وتكەن شاققا كوز جۇگىرتىپ.
البەتتە, قىز بالاسى تۇرمىسقا شىققاننان كەيىن وتاعاسى ونىڭ تراكتور جۇرگىزۋىنە قارسى بولعان شىعار دەپ توپشىلاعانبىز. راسىندا دا, كۇيەۋى باسىندا ازداپ قارسىلىق بىلدىرگەن ەكەن. الايدا ول ۋاقىت وتە كەلە كەلىنشەگىنىڭ ماماندىعىنا ادالدىقپەن قارايتىنىن ءتۇسىنىپ, قولداۋ كورسەتىپتى.
«نەگىزى ۋاقىت وتە كەلە قولدادى عوي. دەگەنمەن باسىندا: «قايدا بارا جاتىرسىڭ؟ تراكتور جۇرگىزۋ دەگەن ايەل زاتىنا قول ما؟» دەگەن سياقتى اڭگىمەلەر ايتىلمادى ەمەس, ايتىلدى. بۇگىندە ءۇش بالامىز بار. بىردە جۇمىس, بىردە دەكرەتتىك دەمالىستامىز. بارىنە ۇلگەرىپ ءجۇرمىن. تراكتور مەن كومباين سەكىلدى اۋىر تەحنيكانى جەڭىل مەڭگەرگەنىمە تاڭدانىپ, قىزىعىپ قارايتىندار از ەمەس. الايدا جۇمىستىڭ اتى – جۇمىس. ەشكىمنىڭ سوزىنە نازار اۋدارمايمىن», دەيدى ول.
№9 كوللەدج ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى اسىل امانجولوۆانىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, كوللەدجدەن تۇلەپ ۇشقان تراكتورشى قىزداردىڭ قاتارى ارتۋى مۇمكىن. ويتكەنى ءدال وسى ماماندىقتى ءبىر ەمەس, ءتورت بىردەي قازاق قىزى تاڭداعان. ولار كوللەدجدەگى وقۋىن تامامداعان. كىم ءبىلسىن, بولاشاقتا ولار دا اۋىر تەحنيكانىڭ رۋلىنە وتىرىپ قالار. بولاشاقتا دەۋىمىزدىڭ سەبەبى دە جوق ەمەس, ويتكەنى الگى ءتورت قىز وقۋدى وسى جىلى عانا اياقتاپتى.
ء«بىلىم ورداسىندا جالپى 136 ازامات قىزمەت اتقارسا, ولاردىڭ 96-سى – مۇعالىم. بۇگىندى تاڭدا «اۋىل شارۋاشىلىعىن مەحانيكالاندىرۋ» ماماندىعى بويىنشا 70 بالا ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداپ جاتسا, ولاردىڭ 26-سى كوللەدجىمىزدەن تۇلەپ ۇشتى. ودان بولەك «تاماقتاندىرۋدى ۇيىمداستىرۋ» ماماندىعىندا ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنتتەرىمىز دەمونستراتسيالىق ەمتيحان تاپسىردى. وعان ارنايى كەلگەن ساراپشىلار باعاسىن بەردى. ستۋدەنتتەر تاماقتى مودۋل بويىنشا جاسادى.
بۇل ماماندىق بويىنشا بىزدە قىزداردان بولەك ۇلدار دا وقىپ جاتىر. ولار اسپازشى ءارى تەحنولوگ ماماندىعىن الىپ شىعادى. بىزدە ءبىلىم العان ستۋدەنتتەر جەرگىلىكتى جەردە جۇمىسقا ورنالاسادى. ولاردى جۇمىسپەن قامتۋ مينيسترلىك بەكىتكەن تالاپ بويىنشا جۇزەگە اسۋدا. دانەكەرلەۋشى ماماندىعىن مەڭگەرگەن بالالارىمىز وسى جەردەگى ازاماتتاردىڭ تسەحىندا پراكتيكادان ءوتىپ ءجۇر. «توكارلىق ءىس», «فەرمەر شارۋاشىلىعى», «دانەكەرلەۋ ءىسى», «اقپاراتتىق جۇيەلەر», «باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ», «تاماقتاندىرۋدى ۇيىمداستىرۋ» سەكىلدى ماماندىقتار بويىنشا بۇگىندە 566 ستۋدەنت ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداۋدا», دەيدى ول.
جالپى, كوللەدجگە وقۋعا كەلگەندەردىڭ جەتى ماماندىق بويىنشا ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىكتەرى بار. ارينە, اركىم ءوزى تاڭداعان ماماندىق نەگىزىندە كەيىننەن جۇمىسقا ورنالاسادى. وعان بارلىق جاعداي قاراستىرىلعان.
اسەل راكاەۆانىڭ ايتۋىنشا, اكەسى دانەكەرلەۋ ءىسىنىڭ شەبەرى بولعاندىقتان, ءوزى بالا كەزىنەن تەحنيكاعا جاقىن ءجۇرىپتى.
«ۇيدە ۇل بولماعاندىقتان دا شىعار, اكەمنىڭ قاسىنان ءجيى تابىلاتىنمىن. بويىمدا ەر-ازاماتقا ءتان مىنەز بالا كۇنىمنەن قالىپتاستى. كىشكەنتاي كەزىمنەن اۆتوكولىككە قۇمار بولدىم. ءتىپتى كامەلەت جاسىنا تولعان كەزدە جىلاپ ءجۇرىپ, اكەمە جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الۋىما كومەكتەسۋىن ءوتىندىم. اقىرى ارمانىما جەتتىم. تراكتور, كومباين سەكىلدى اۋىر تەحنيكانى بۇگىنگى تاڭدا تەك ستۋدەنتتەرىمە ۇيرەتەمىن. پراكتيكا جۇزىندە ولاردىڭ بويىنا بار بىلگەنىمدى دارىتۋعا تىرىسامىن. الايدا ەگىستىك القابىنا شىقپايمىن. وعان جولداسىم رۇقسات بەرمەيدى. كۇيەۋىم دە تەحنيكاعا جاقىن ادام. سول جاعىنان كەلگەندە ول ماعان بار بىلگەنىن ۇيرەتىپ جاتادى. ال كەيدە: «مىناۋ نە؟ مۇنى قالاي رەتتەۋگە بولادى؟» دەپ مەنەن دە سۇرايتىنى بار. بىردە: «تراكتور, كومباينمەن كوپ اقشا تابۋعا بولادى ەكەن. ەگىستىككە شىقساڭشى», دەدى ازىلدەپ. الايدا قالجىڭداپ ايتقانىمەن, جەمە-جەمگە كەلگەندە رۇقسات ەتپەيتىنى انىق», دەيدى ول.
ءبىلىم ورداسىندا تراكتورشى قىز اسەل راكاەۆادان بولەك, دانەكەرلەۋ ءىسىنىڭ شەبەرى جازيرا مادىباەۆا دا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. قىز بالاسى ءۇشىن تاڭسىق ماماندىقتى مەڭگەرگەن جازيرا دا ءوز جۇمىسىن ادالىنان اتقارۋدا. «ادال ەڭبەك قاي كەزدە دە لايىقتى باعاسىن الادى», دەيدى ول.
ء«بارى دە ءومىردىڭ اعىمىمەن بولادى. مەن اكەمە جاقىن وسكەن قىزبىن. 14-15 جاسىمدا وسى ماماندىققا دەگەن قىزىعۋشىلىق تۋىندادى. جالپى, ادام بالاسى سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى بولۋى كەرەك. بۇل ءسوز ەرلەرگە عانا ءتان ەمەس. اكەم ءۇي شارۋاسىنا مىقتى ادام بولدى. دانەكەرلەۋ ءىسىن دە ءبىر كىسىدەي مەڭگەرگەن بولاتىن. بۇل جۇمىس كوڭىلىمە قونادى. تۇرمىسقا شىققاننان كەيىن بۇل ىستەن باس تارتقان كەز دە بولدى. جولداسىم دا دانەكەرلەۋشى بولىپ ەڭبەك ەتەدى. وسىندا كەلگەن اتا-انالار: ء«سىز «سۆارششيك» ايەل ەكەنسىز عوي. بالاما ۇيرەتكەن تاسىلدەرىڭىز مىقتى ەكەن. ەڭبەگىڭىز جانسىن», دەپ تىلەكتەرىن ءبىلدىرىپ جاتادى.
راسىن ايتايىن, بۇگىنگى تاڭدا بار بىلگەنىمدى تەك وقۋ پروتسەسىندە عانا پايدالانامىن. ويتكەنى وتباسىمىزدا كۇيەۋىم كاسىبي دانەكەرلەۋشى ەكەنىن بىلەمىن. سوندىقتان وتباسىمىزدا سول كىسى عانا تاپسىرىس الىپ جۇمىس ىستەيدى. قوسىمشا تابىس تابادى. ال مەن بار بىلگەنىمدى كوللەدجدەگى ستۋدەنتتەرىمە ۇيرەتەمىن. مەن ءۇشىن شاكىرت تاربيەلەگەننەن اسقان باقىت جوق. ولار جاڭا دۇنيەنى بار ىنتاسىمەن ۇيرەنۋگە تالپىنعانىن كورگەن كەزدە بويىمدى قۋانىش سەزىمى كەرنەيدى», دەيدى جازيرا مادىباەۆا ارۋلار ءۇشىن تاڭسىق ماماندىق توڭىرەگىندە وي ءوربىتىپ.
ماماندىعىنا ادالدىق تانىتىپ جۇرگەن جازيرا مادىباەۆا – وتباسىندا التى بالا تاربيەلەپ وتىرعان اياۋلى انا. ونىڭ تۇسىنىگىندە «نازىك جاندىلار عانا اتقارۋعا ءتيىس» دەگەن جۇمىس جوق. ادام بالاسى جان-جاقتى بولسا, ودان ەشكىم ۇتىلمايتىنىن بىلەدى.
«بىردە جولداسىما: «الماتىدا دانەكەرلەۋشىلەر كوپ تابىس تابادى عوي. جاز مەزگىلىندە وزىڭمەن الىپ كەتسەڭشى. مەن دە تابىس تاۋىپ كەلەيىن. قولدان كەلەتىن جۇمىستى اتقارۋ كەرەك قوي» دەپ ايتتىم. الايدا ول ويىمدى قۇپتامادى. «كىلەڭ ەركەكتىڭ اراسىندا نەڭ بار؟» دەپ تويتارىپ تاستادى», دەيدى ول سول ءبىر كۇندى ەسىنە الىپ.
ءوز ءىسىنىڭ شىن شەبەرلەرى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن №9 كوللەدج وسى جىلى «جاس مامان» جوباسى اياسىندا رەسپۋبليكاداعى ۇزدىك ءجۇز كوللەدجدىڭ, وبلىستاعى ۇزدىك ون كوللەدجدىڭ قاتارىنا قوسىلىپتى. اگرو سالادان بولەك ەڭبەك نارىعىنداعى ءتۇرلى سالا بويىنشا ماماندارعا دەگەن سۇرانىستى وتەپ كەلە جاتقان ءبىلىم ورداسىندا 7 ماماندىق, 11 بىلىكتىلىك بويىنشا ستۋدەنتتەر ءبىلىم الىپ ءجۇر. ءدال وسى كوللەدجدە تاڭسىق ماماندىقتاردى جاتسىنباي جۇرگەن قازاق قىزدارىنىڭ ەڭبەك ەتىپ جاتقانى ءبىزدى دە قۋانتادى.
جامبىل وبلىسى,
مەركى اۋدانى