بالالار ساۋلىعى – باستى نازاردا

بايقاۋ ەرەجەسىنە سايكەس قاتى­سۋشى­لار ­«تاريحي قىزىلوردا», «قالانىڭ بىرەگەي­لىگى», «قالا – تۇلعالار كەلبە­تىن­دە», «زاما­ناۋي قىزىلوردا», «قى­زىلوردا قالا­سى­نىڭ تابيعاتى», «بالاعا مەيىرىمدى قالا» اتتى اتالىمدار ۇسى­نىل­عان باي­قاۋ­عا جەر­گىلىكتى ىسكەر ازاماتتار دەمەۋشى بو­لىپتى.

اتاۋلى جىل شەڭبەرىندەگى ءىس-شارا­لار­دى ۇيىمداستىرۋدا رۋحاني دامۋمەن قاتار سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحات­تاۋ, بالا ساۋلىعىن نىعايتۋعا باسا ءمان بەرىلىپ وتىرعانىن ايتا كەتكەنىمىز ورىندى بولار. وسى باعىتتا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرى ۇيىمداستىرعان تاعى ءبىر يگىلىكتى ءىس – مەكتەپ وقۋشىلارى ارا­سىن­داعى مارافون بولدى. جەلاياقتار جارىسىنا وبلىستىق مادەنيەت جانە سپورت, ىشكى ساياسات, دەنساۋلىق ساقتاۋ باس­قار­مالارى, قالالىق ءبىلىم ءبولىمى قول­داۋ تانىتتى. وسىعان دەيىن وبلىستا بالالار اراسىندا مۇنداي مارافون وتپەگەن ەكەن. 200-گە جۋىق بالا قاتىسقان جارىس اتاۋلى جىلداعى جاقسى ءبىر باستاما بولعانى انىق.

ءسوز باسىندا بيىل بالالار ساۋلىعىن نىعايتۋعا باسا نازار اۋدارىلعانىن ايتىپ وتتىك. بۇل رەتتە دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنا قاراستى «وبلىستىق جاستار دەنساۋلىعى ورتالىعى» كوممۋنالدىق مەملەكەتتىك مەكەمەسى ماماندارى ءبىراز جۇمىس اتقاردى. وسىدان 7 جىل بۇرىن قۇ­رىلىپ, كوپ ۇزاماي وبلىستىق سالا­ماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ ورتا­ل­ىعىنىڭ اۋداندىق قۇرىلىمدىق بولىم­شەلەرىن قۇرامىنا قوسىپ العان مەكەمە دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ 2020 جىلعى 8 قازانداعى بۇيرىعىمەن دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ نومەنكلاتۋ­را­سىنا امبۋلاتورلىق-ەمحانالىق كو­مەك كورسەتەتىن ۇيىم رەتىندە ەنگىزىلىپ, ماق­ساتتى توپ 10-29 جاس ارالىعى بولىپ بەكىتىلدى.

– ورتالىق جۇمىسىنىڭ باستى ماقساتى – جاستار مەن جاسوسپىرىمدەرگە قۇپيالى­لىق­تى ساقتاي وتىرىپ, قولجەتىمدى كومەك كورسەتۋ بولىپ وتىر. ماماندارىمىزدىڭ سىرت كوزگە كورىنە قويمايتىن وسىنداي جۇمىستارى ناتيجەسىندە وڭىردە جاستار اراسىنداعى سۋيتسيد پەن ەرتە جۇكتىلىك كورسەتكىشتەرى ءبىرشاما تومەندەپ كەلەدى, – دەيدى ورتالىق ديرەكتورى گۇلجيحان نىسانوۆا.

كەيىنگى جىلدارى جاسوسپىرىمدەر مەن جاس­تاردىڭ جىنىستىق قاتىناسقا ەرتە ءتۇسۋى, ودان تۋىندايتىن زارداپتار دارى­گەر­لەردى قاتتى الاڭداتىپ وتىرعان ما­سە­لەگە اينالعانى جاسىرىن ەمەس. بۇل جى­نىس­تىق جولمەن جۇعاتىن ءتۇرلى ينفەكتسيا­لار اۋرۋلارعا سوقتىرىپ, ونىڭ سوڭى بەدەۋلىككە اكەلەتىنىن ماماندار ەسكەرتىپ-اق كەلەدى. وسى باعىتتا وب­لىس­تىق جاستار دەنساۋلىعى ورتالىعى جاستار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىندا سيممۋ­لياتسيالىق قۇرالدار ارقىلى ترەنينگ­تەر دە ۇيىمداستىرعان. سالاماتتى ءومىر سال­تىن ناسيحاتتاۋ اياسىنداعى وسىنداي ءىس-شارالار ناتيجەسىندە جاستار اراسىندا جىنىستىق جولمەن جۇعاتىن اۋرۋلار ءبىرشاما تومەندەپ كەلە جاتقانى بايقالادى.

جاستار دەنساۋلىعى ورتالىعىنىڭ باس­تى قىزمەتىنىڭ ءبىر باعىتى تاۋلىك بو­يى­­نا پسي­حولوگيالىق كومەك كورسەتەتىن «جەدەل جەلى» بايلانىس تەلەفونى جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇل تەلەفون جەلىسىنە تۇسكەن قوڭىراۋلار سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. وسى جىلدىڭ ءى توقسانىندا 971 قوڭىراۋ ءتۇسىپ, دارىگەرلەر مەن ماماندار قاجەتىنە قاراي كەڭەس بەردى. وسى قوڭىراۋلاردىڭ 85-ىندە 10-17 جاس ارالىعىنداعىلار حابار­لاسقان. ون جاسار بالادان باستاپ ەگدە كىسىلەرگە دەيىن تەلەفونداتىپ جاتاتىن جەدەل جەلىدەگى ماسەلەلەرگە تالداۋ جاساعان ماماندار قوڭىراۋ شالۋعا وتباسىنداعى تۇسىنبەۋشىلىك, اتا-انا مەن بالا اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىك سەبەپ بولاتىنىن انىقتاپتى. بىلتىردان باستاپ ىندەتكە قارسى سالىنعان ۆاكتسينا جايىن سۇراپ قوڭىراۋ شالاتىندار دا كوبەيىپ وتىر.

جىنىستىق جەتىلۋدەگى وزگەرىستەردى جا­ق­ىنىنان سۇراي المايتىن جاسوسپى­رىم­دەر ءۇشىن ورتالىقتاعى قۇپيالىقتى ساقتاي وتىرىپ كەڭەس بەرەتىن گينەكولوگتەر مەن ۋرولوگتەردىڭ كومەگى كوپ بولىپ تۇر. جالپى وسى سالاداعى مامانداردىڭ ءوزى «وبلىستىق جاستار دەنساۋلىعى ورتا­لىعى» كوممۋنالدىق مەملەكەتتىك مەكە­مە­سىن­دەگى پسيحولوگتەردىڭ كاسىبيلىگىن مو­يىن­دايدى. كەيدە بالالار مەن جاستاردان بولەك ولاردىڭ كەڭەسىنە ۇلكەن ادامدار دا جۇگىنىپ جاتادى.

ورتالىق قىزمەتكەرلەرى مەكتەپتەردەگى جوعا­رى سىنىپ وقۋشىلارى مەن وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەرى اراسىندا «دۇرىس تا­ماق­­تانۋ مەن دەنە بەلسەندىلىگىنىن ما­ڭىز­دىلىعى», «زياندى ادەتتەردىڭ الدىن الۋ», «جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ» تا­قىرىپتارىندا سەمينار-ترەنينگ وتكىزدى.

تەكەي قارپىق ۇلى اتىنداعى جوعارعى كوللەدجىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە زياندى ادەت­تەر­دىڭ, ونىڭ ىشىندە تەمەكىنىڭ, الكو­گولدى ىشىمدىكتىڭ جانە قورقور مەن ەلەكتروندى تەمەكىنىڭ جاس اعزاعا زيانى جونىندە سالا ماماندارىن قاتىستىرا وتىرىپ كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلدى. كەز­دەسۋ بارىسىندا ورتالىقتىڭ سيممۋليا­تسيا­لىق قۇرالدارى ارقىلى ترەنينگ وتكى­زىلدى. ارنايى كو­زىل­دى­رىك كيگەن جاستار جولاق ارقىلى ءجۇرىپ, الكوگولدى ىشىمدىك ىشكەننەن كەيىن كولىك تىزگىنىنە وتىرعان ادامنىڭ اعزاسىندا بولاتىن وزگەرىستەردى سەزىنە الدى. ترەنينگ بارىسىندا تولىق جانە قىزىقتى ماعلۇمات العان ستۋدەنتتەر ريزالىعىن ءبىلدىرىپ, تا­قى­رىپقا قاتىستى تولىمدى پىكىر ايتتى. ورتالىقتاعى 11 پسيحولوگ پەن 3 ۆالەو­لوگ­تىڭ ارقايسىسى ايىنا 7-8 سەمينار-ترەنينگتەر ۇيىمداستىرادى.

ورتالىقتىڭ اۋداندارداعى بولىم­شە­لەرى دە اتاۋلى جىل اياسىنداعى ءىس-شا­را­­لارعا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ وتىر. قار­ماق­شى اۋدانىنداعى جاستار دەنساۋ­لىعى ورتا­لى­عى ماماندارى ىشكى ساياسات, پوليتسيا بولىمدەرى, جاستار رەسۋرس­تىق ورتالىعىمەن بىرلەسە وتىرىپ «جاس­­­وسپىرىمدەر مەن جاس­تار اراسىندا زورلىق-زومبىلىققا قارسى تۇرۋ, پسيحي­كا­لىق دەنساۋلىق, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ» تاقىرىپتارىندا كەنت ورتا­­لىعىنداعى №121 مەكتەپتە 8-9 سى­نىپ وقۋشىلارى قاتىسقان سەمينار ۇيىم­داستىردى.

وبلىس ورتالىعىنداعى №222 ورتا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ اتا-انالارى اراسىندا ء«سۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ, جى­نىس­تىق تاربيە, ەرتە جۇكتىلىكتىڭ الدىن الۋ» تاقىرىبىندا تۇسىندىرمە جۇ­مىستارى جۇرگىزىلدى. وتكەن عاسىردا ادام­زاتقا قاتەر توندىرگەن كەسەل سانال­عان جيتس-ءتىڭ الدىن الۋ جانە وعان قارسى كۇرەس جونىندەگى وبلىستىق ورتا­لىق­تىڭ شيەلى اۋدانىنداعى فيليالى ماماندارى مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا سۇراق-جاۋاپ ساعاتىن وتكىزدى. وسى كۇنى ورتالىق «ون جاستان ون سەگىز جاس­قا دەيىنگى كامەلەتكە تولماعاندار مەن جاستاردىڭ رەپرودۋكتيۆتىك جانە پسيحي­كالىق دەنساۋلىقتى ساقتاۋ بويىن­شا مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىمداس­تى­رۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمي­نيسترى­نىڭ 2020 جىلعى 20 جەلتوق­سان­دا­عى №قر دسم-285/2020 بۇيرىعىنا ساي­كەس قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىندا قويىلعان مىندەتتەردى شەشۋدە, جاستاردىڭ ساۋلىعىن ساقتاۋدا ناتيجەلى قىزمەت ەتىپ كەلەدى.

قىزىلوردا وبلىسى