ەلىمىزدەگى كەز كەلگەن رەفورما ءاربىر ازاماتقا تىكەلەي قاتىستى. اسىرەسە, ءبىلىم سالاسى ءسوز بولعاندا, ەشكىم دە سىرت قالا المايدى. وتاندىق جانە حالىقارالىق تاجىريبە كورسەتكەندەي, ءبىلىم بەرۋ ساياساتىنداعى رەفورمالاردى وڭتايلى جۇزەگە اسىرۋ ءبىلىم سالاسىنىڭ قازىرگى احۋالىن, ونىڭ تيىمدىلىگىن, پايدالانىلاتىن ادامي, اقپاراتتىق, قارجىلىق جانە باسقا دا رەسۋرستاردىڭ دەڭگەيىن ولشەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن باعالاۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەن جاعدايدا عانا مۇمكىن بولادى.
ء«تورت ولشەمدى ءبىلىم: جەتىستىككە جەتۋگە قاجەتتى قۇزىرەتتىلىكتەر» كىتابىنىڭ اۆتورلارى ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا قۇرىلىمى دامىپ, اتالعان سالانىڭ ءوز الدىنا قوياتىن ماقساتتار اۋقىمى كەڭەيگەن سايىن ولاردى ىسكە اسىرۋدا قانشالىقتى دۇرىس باعىتتا كەلە جاتقانىمىزدى باعالايتىن راسىمدەردى ازىرلەۋ قاجەتتىلىگى ارتا تۇسەتىنىن اتاپ كورسەتەدى.
«جاقسى» باعالاۋ دەگەنىمىز نە جانە ول نەلىكتەن ماڭىزدى؟ بۇل سۇراقتى باعالاۋعا قاتىستى حالىقارالىق كەڭەسشى نيۋمان بيوردەتكە قويعاندا, ول: ء«بىر قاراعاندا, قاراپايىم ماسەلە بولىپ كورىنگەنىمەن, شىن مانىندە, بۇل كۇردەلى, ساياسي دەڭگەيدە تۇسىنبەۋشىلىك پەن جاۋاپتىڭ بولماۋى كوپتەگەن تۇيتكىلدى ماسەلەگە الىپ كەلەدى», دەپ جاۋاپ بەردى.
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ تەورەتيكتەرى باعالاۋدىڭ باستى فۋنكتسياسى – پروتسەستى تالداۋ جانە وقۋ ۇدەرىسىنىڭ ءجۇرۋ بارىسىن انىقتاۋ, وعان تۇزەتۋ ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كەرى بايلانىس ورناتۋ دەپ ەسەپتەيدى. ياعني وقۋشى ءبىلىمىنىڭ ناقتى ناتيجەسىن, پەداگوگتىڭ شەبەرلىك دەڭگەيىن نەمەسە مەكتەپتىڭ جەتىستىگىن كورسەتەتىن كورىنىس ەمەس. بۇل – وقۋ ۇدەرىسىن ۇيىمداستىرۋ مەن ونىڭ مازمۇنىنان باستاپ, ناتيجە مەن ونى جاقسارتۋعا قاتىستى پراكتيكالىق ۇسىنىستارعا دەيىنگى ۇلكەن اۋقىمدى قامتيتىن وقۋ ۇدەرىسىنىڭ دامۋ جانە ونى جەتىلدىرۋ باعىتىن بارىنشا ايقىندايتىن اسا ماڭىزدى قۇرال.
2020 جىلى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ (ەىدۇ) مەكتەپتەگى ءبىلىم بەرۋگە قاتىستى ساراپشىلارى «قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ ماقساتتارىن قولدايتىن ۇلتتىق باعالاۋ جۇيەسىن ازىرلەۋ» تاقىرىبىندا ارنايى بايانداما دايىندادى. وندا جاقسى جوسپارلانعان باعالاۋ جۇيەلەرى وڭ ناتيجەگە, ال ناشارلارى تەرىس سالدارعا الىپ كەلەدى دەلىنگەن. ەىدۇ ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, الىنعان ءبىلىم مەن داعدىلاردىڭ تۇتاس كەشەنىن باعالاي المايتىن ەمتيحاندار وقۋشىلاردى ءارى قاراي ءبىلىم الۋدا جانە پراكتيكالىق ومىردە قاجەت بولاتىن مۇمكىندىكتەردەن ايىرادى. بۇل رەتتە مۇعالىمدەر دە وقۋ باعدارلاماسىنان اۋىتقيدى. وقۋشىلاردى ەمتيحانعا دايىنداۋدىڭ ماڭىزى تەست تاپسىرمالارىنىڭ دۇرىس جاۋاپتارىن جاتتاتۋمەن شەكتەلەدى. سايكەسىنشە ەمتيحان ناتيجەلەرى بۇرمالانادى جانە مەكتەپتە العان ءبىلىمىنىڭ ناقتى دەڭگەيىن كورسەتپەيدى. بۇل ءوز كەزەگىندە وقىتۋ مەن وقۋدا عانا ەمەس, جالپى ەلدىڭ دامۋىنا, ۇلتتىق ماقساتتارعا قول جەتكىزۋگە كەدەرگى كەلتىرەدى.
اعىمداعى باعالاۋدىڭ جيىنتىق ناتيجەلەرى جاقسى بولۋى مۇمكىن, الايدا وقۋشىلاردى سىرتتاي باعالاعاندا نەمەسە حالىقارالىق مونيتورينگتىك زەرتتەۋلەرگە قاتىسقاندا العان ءبىلىم ساپاسىنىڭ سايكەسسىزدىگى انىقتالادى.
ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ءىىى وتىرىسىندا «قازاقستان وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن حالىقارالىق باعالاۋ ناتيجەلەرى بويىنشا دامىعان ەلدەردەن ايتارلىقتاي ارتتا قالىپ وتىر. مۇنداي ارتتا قالۋدىڭ كوپتەگەن سەبەبى بار, باستى سەبەپ – بۇل ءبىلىم بەرۋگە بولىنەتىن قاراجاتتىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, سونداي-اق وسى وتە ماڭىزدى سالادا جۇيەلى جانە ويلاستىرىلعان رەفورمالاردىڭ بولماۋى» دەپ ءادىل باعاسىن بەردى.
ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنىڭ جاي-كۇيى مەن قاجەتتىلىكتەرىن مۇقيات قاداعالاۋعا, ونىڭ وبەكتيۆتى وزگەرىستەرىنىڭ مازمۇنىن ايقىنداۋعا قابىلەتتى ۇلتتىق باعالاۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ – بۇل قازاقستاندىق ءبىلىم بەرۋ ساياساتىنىڭ جالپى ستراتەگياسىنداعى ماڭىزدى تاكتيكالىق مىندەت.
ءبىزدىڭ ۇلتتىق باعالاۋ جۇيەمىز قانداي جانە ونىڭ قاي تۇسىن وزگەرتۋ قاجەت؟
ۇلتتىق ەمتيحاندار
قازاقستاندا ۇلتتىق ەمتيحاننىڭ ەكى ءتۇرى بار. ءبىرىنشىسى, 11-سىنىپتاعى قورىتىندى اتتەستاتتاۋ. ەمتيحاندى تەك ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ وقۋشىلارى تاپسىرادى. مۇنداي ەمتيحان كوللەدج تۇلەكتەرى ءۇشىن جۇرگىزىلمەيدى, بۇل رەسمي تۇردە ورتا (ارناۋلى) ءبىلىم الۋشى جانە ونى اياقتاۋشى وقۋشىلاردىڭ 40%-عا جۋىعى. ونىڭ ۇستىنە, قورىتىندى اتتەستاتتاۋ دەرەكتەرى تولىقتاي ستاندارتتالماعان, سوندىقتان مەكتەپتەگى بىلىمگە جۇيەلى مونيتورينگ جۇرگىزۋدىڭ كەشەندى تەتىگى بولا المايدى. ەكىنشىسى, جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ كەزىندەگى ەمتيحان نىسانى – ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ (ۇبت). ۇبت 2004 جىلدان بەرى وتكىزىلىپ كەلەدى. ونى ەنگىزۋ, ءبىر جاعىنان, مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ ورتا ءبىلىمدى تولىق اياقتاعان كەزدەگى ناتيجەسىن تىركەۋگە, ەكىنشى جاعىنان, ۇبت جوعارى وقۋ ورىندارىنا تالاپكەرلەردى ىرىكتەۋ كەزىندە ادىلدىك دەڭگەيىن ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, ستۋدەنتتەردى قابىلداۋ جانە ولارعا ستيپەنديالار تاعايىنداۋ ۇدەرىسىن بارىنشا اشىق جانە وبەكتيۆتى ەتۋگە باعىتتالعان. 17 جىل ىشىندە ۇبت مەكتەپتەگى ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىنداعى جاڭاشىلدىقتارعا جانە ەلدەگى وبەكتيۆتى وزگەرىپ وتىرعان ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرىنە وراي ۇدايى جاڭارىپ وتىردى. ۇبت-نى وقۋشىلاردىڭ جەتىستىكتەرىن باعالاۋ كەزىندە ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىنا قاتىستى سالىستىرۋ ءۇشىن ءىشىنارا قولدانۋعا بولادى.
ەىدۇ بايانداماسىنىڭ ساراپشىلىق قورىتىندىلارى دا ۇبت-نىڭ بىرنەشە ەلەۋلى ماسەلەلەرىن اتاپ كورسەتىپ وتىر. ءبىرىنشىسى, تەست تاپسىرمالارى وقۋدىڭ قولدانبالى فورمالارىنىڭ جەتىستىكتەرى مەن الىنعان پراكتيكالىق داعدىلار دەڭگەيىن كورسەتۋدىڭ ورنىنا, وقۋشىلاردى كوبىنەسە دەرەكتەردى ەستە ساقتاۋعا شاقىرادى. ەكىنشىسى, ۇلتتىق جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ورىن سانىنىڭ, وقۋدى گرانتتىق قارجىلاندىرۋ كولەمىنىڭ شەكتەۋلىگىنە قاراماستان, ۇبت-دان جوعارى بالل الۋعا دەگەن ۇمتىلىس. سالدارىنان «قايتكەندە جوعارى ناتيجەگە جەتۋ» دەگەن ماقسات پايدا بولدى. ونىڭ ءىس جۇزىندە قانداي كورىنىس تاۋىپ جاتقانىن, اكادەميالىق ادالدىق ماسەلەلەرىن وقۋشىلار دا, اتا-انا دا, مۇعالىمدەر مەن مەكتەپ باسشىلىعى دا جاقسى بىلەدى. ونىڭ ۇستىنە, ۇبت تەست تاپسىرمالارى جىل سايىن وزگەرىپ وتىرادى. ۇلتتىق ەمتيحاننىڭ وسى ءتۇرىنىڭ ناتيجەسىن ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنىڭ ساپاسىنا ۇدايى مونيتورينگ جۇرگىزۋ ءۇشىن قولدانۋ قيىندىق تۋعىزادى.
ۇلتتىق مونيتورينگتىك باعالاۋ
دامىعان ەلدەردىڭ كوپشىلىگىندە ءبىلىم ساپاسىن ۇلتتىق مونيتورينگتىك باعالاۋ جۇيەسى بار. سىرتقى باعالاۋدىڭ بۇل ءتۇرى ءبىر ورتالىقتان ازىرلەنگەن تەست تاپسىرمالارى تۇرىندە ۇسىنىلادى. ولار وقۋشىلار اراسىندا مەكتەپتەگى ءبىلىم بەرۋدىڭ بەلگىلى ءبىر كەزەڭدەرى اياقتالعان كەزدە وتكىزىلەدى. سىرتقى باعالاۋدىڭ مۇنداي ءتۇرى وقۋ ناتيجەلەرىن قاداعالاۋ جانە ونى جاقسارتۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋدى نەگىزدەۋ ماقساتىندا قولدانىلادى.
قازاقستاندا سىرتقى باعالاۋدىڭ وسى سياقتى فورماسى بار, ول – وقۋ جەتىستىكتەرىن سىرتقى باعالاۋ (وجسب). بۇل 2012 جىلدان باستاپ 9-سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ, كەيىن 4-سىنىپ (2016 ج.) جانە 11-سىنىپ (2017 ج.) وقۋشىلارىنىڭ ءبىلىمىن جۇيەلى ىرىكتەۋ ارقىلى مونيتورينگتىك زەرتتەۋ جۇرگىزۋ نىسانىندا ەنگىزىلدى. بيىلعا دەيىن وجسب بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە وقۋ تيىمدىلىگىن ۇلتتىق باعالاۋدىڭ باستى قۇرالى بولىپ كەلدى. ناتيجەلەرى مەن قورىتىندىلارى قازاقستانداعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ احۋالى مەن دامۋى تۋرالى العاشقى جىل سايىنعى ەسەپتى دايىنداۋعا نەگىز بولدى. وجسب 4 جانە 9-سىنىپ وقۋشىلارىن ىرىكتەۋ ارقىلى تەستىلەۋ تۇرىندە 2004-2011 جىلدار اراسىندا قولدانىلعان ارالىق مەملەكەتتىك باقىلاۋدى (امب) الماستىردى. امب-دان باس تارتۋعا كوبىنە مەكتەپتەر مەن مۇعالىمدەر تاراپىنان جوعارى جيىنتىق باعا الۋ ماقساتىندا تەست ناتيجەلەرىن بۇرمالاۋ جايتتارىنىڭ كوبەيۋى سەبەپ بولدى. سوندىقتان ءدال وسى جاعدايدا وجسب-نى ەنگىزۋ قازاقستانداعى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ ماقساتتارىنا جانە اۋقىمدى حالىقارالىق تاجىريبەگە نەگىزدەلگەن ۇلتتىق باعالاۋ جۇيەسىن دامىتۋعا جاسالعان وزىق قادام بولدى. دەگەنمەن وجسب-نى وبەكتيۆتى تۇردە باعالاۋ ماقساتىندا ەىدۇ بايانداماسىنداعى ارىپتەس-اۆتورلارىنىڭ سىني پىكىرلەرى مەن ونىڭ قازىرگى كۇيىنە جۇرگىزىلگەن تەرەڭ تالداۋىمىزدى ەسكەرە وتىرىپ, ونىڭ كەلەسىدەي كەمشىن تۇستارىن اتاپ وتكەن ءجون.
بىرىنشىدەن, تەست تاپسىرمالارى قۇزىرەتتىلىكتەرگە نەگىزدەلگەن قازاقستاندىق مەكتەپتەردىڭ جاڭا وقۋ باعدارلاماسىنا سايكەس كەلمەيدى. ءالى كۇنگە دەيىن وقۋشىلاردى باعالاۋدا نەگىزىنەن ولاردىڭ العان ءبىلىم كولەمى ەسكەرىلەتىن باعالاۋدىڭ ەسكىرگەن تاسىلدەرىن قولداناتىنى جاسىرىن ەمەس. بۇل رەتتە وقۋشىلاردىڭ, ونىڭ ۇستىنە جوعارى دەڭگەيدەگى وقۋشىلاردىڭ كوگنيتيۆتىك داعدىلارىن باعالاۋدا كەيبىر پەداگوگتەر ءالى دە ەسكى تۇسىنىكتى ۇستانادى.
وجسب ناتيجەلەرى ەلدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ احۋالىنا تەرەڭ تالداۋ جاساۋدا, ءبىلىم بەرۋ ساياساتى سالاسىندا شەشىم قابىلداۋدا اسا كوپ قولدانىلا بەرمەيدى. وجسب-نىڭ وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن قاداعالاۋى ءالسىز. ەىدۇ بايانداماسىندا ايتىلعانداي, جالپى العاندا ۇلتتىق باعالاۋ ناتيجەلەرى حالىقارالىق باعالاۋمەن يىق تەڭەستىرە المايدى.
ۇلتتىق باعالاۋ جۇيەسىنىڭ ءۇش نەگىزگى قۇرامداس بولىگى – قورىتىندى اتتەستاتتاۋ, ۇبت مەن وجسب ساپالىق وزگەرىستەرگە ۇشىراپ, تۇيتكىلدى تۇستارىنان ارىلۋى ءتيىس. ولاردى قازاقستاندىق ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭارتىلعان مازمۇنىنا, مەملەكەتتەگى ورنىقتى, بىلىمگە نەگىزدەلگەن ەكونوميكانىڭ قالىپتاسۋ قاجەتتىلىكتەرىنە سايكەس كەلەتىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ قاجەت.
ۇلتتىق باعالاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ – قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى جانە عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا قويىلعان ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى.
قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا جوعارىدا ايتىلعانداي, سىرتقى باعالاۋدىڭ الدەقايدا زاماناۋي جۇيەسىن (ۇبت جانە وجسب) ازىرلەۋ جانە ەنگىزۋ ۇدەرىسى ءجۇرىپ جاتىر. ول دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ تەحنيكالىق جانە قارجىلىق قولداۋىمەن «ورتا ءبىلىم بەرۋدى مودەرنيزاتسيالاۋ» اۋقىمدى جوباسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلادى. مەملەكەتتىك جالپى ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارى جاڭارتىلدى, جاڭا وقۋ باعدارلامالارى ازىرلەندى جانە ەنگىزىلدى.
كريتەريالدى باعالاۋ مۇعالىمدەردىڭ وقۋشىلار جۇمىسىن جانە جەتىستىكتەرىن باعالاۋىنا نەگىز بولدى. وقۋشى تاراپىنان وقۋ باعدارلاماسى بىرلىگىنىڭ يگەرىلۋىن كەشەندى باعالاۋ مەكتەپتە ءبولىم بويىنشا (بجب) جانە توقساندىق جيىنتىق باعالاۋ (تجب) نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل وقۋشى العان ءبىلىمنىڭ قارقىنىن وبەكتيۆتى, اۋقىمدى جانە ءدال ولشەۋگە, وقۋشىنىڭ وقۋعا دەگەن ىنتاسىنىڭ وزگەرۋىن انىقتاۋعا جانە باعالاۋداعى بەلسەندى ءرولىنىڭ قالىپتاسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا, وقۋ ۇدەرىسى ساپاسى مەن ناتيجەلىلىگى ارتادى. مۇنداي جاڭا فورمالاردى ەنگىزۋ ۇدەرىسى جالعاسۋدا جانە كوپتەگەن پەداگوگكە, اسىرەسە اعا بۋىن وكىلدەرىنە وڭاي سوقپاي تۇر. دەگەنمەن بۇرىنعى جۇيەگە ورالمايتىنىمىز انىق جانە مۇنى پەداگوگتەر مەن اتا-انالار قاۋىمىنىڭ باسىم بولىگى ءتۇسىنىپ وتىر.
قازاقستاندىق ءبىلىم بەرۋدە ىشكى جانە سىرتقى باعالاۋدىڭ اراسىندا تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ ماڭىزدى. بۇعان قوسا, ۇلتتىق جانە حالىقارالىق باعالاۋدىڭ ناتيجەلەرىنە بارىنشا سايكەس كەلەتىندەي جاعدايعا ۇمتىلۋ قاجەت.
حالىقارالىق سالىستىرمالى زەرتتەۋلەر
حالىقارالىق سالىستىرمالى زەرتتەۋلەر – سىرتقى باعالاۋدىڭ ءۇشىنشى ماڭىزدى دەرەككوزى. ولار وقۋ جەتىستىكتەرىن باعالاۋ جونىندەگى حالىقارالىق قاۋىمداستىق (IEA) جانە ەىدۇ سياقتى حالىقارالىق ۇيىمدار تاراپىنان جۇرگىزىلەدى.
ءتۇرلى ەلدەردىڭ ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ احۋالى مەن ونداعى وزگەرىستەردى انىقتاپ, سالىستىرۋعا, مەملەكەتتەردىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا قابىلداعان ستراتەگيالىق شەشىمدەرىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋعا بىرقاتار زەرتتەۋلەر كومەكتەسەدى. اتاپ ايتقاندا, مەكتەپتەگى ماتەماتيكا جانە جاراتىلىستانۋ ءبىلىم ساپاسىن حالىقارالىق مونيتورينگىلەۋ (TIMSS), ءماتىندى وقۋ جانە ءتۇسىنۋ (PIRLS), سونداي-اق وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم جەتىستىكتەرىن باعالاۋ جونىندەگى حالىقارالىق باعدارلاما (PISA). ولار ءبىلىم بەرۋدەگى حالىقارالىق باسىمدىقتار ەسكەرىلىپ جاسالاتىن ءبىر قۇرالدى پايدالانا وتىرىپ, ءتۇرلى ەلدەردىڭ ىرىكتەلگەن وقۋشىلارى اراسىندا جۇرگىزىلەدى.
TIMSS جانە PIRLS ناتيجەلەرى قازاقستاندىق باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ جاراتىلىستانۋ, ماتەماتيكا جانە وقۋ ساۋاتتىلىعى بويىنشا حالىقارالىق قۇرداستارىمەن سالىستىرىلاتىن ناتيجەلەردى كورسەتەتىنىن بايقاتادى. 8-سىنىپ وقۋشىلارى ماتەماتيكا مەن جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى بويىنشا ناتيجەلەردى فرانتسيا, يتاليا, تۇركيا, جاڭا زەلانديا سياقتى ەلدەرمەن تەڭ دارەجەدە كورسەتەدى. الايدا 15 جاستاعى قازاقستاندىق وقۋشىلاردىڭ PISA ەمتيحانىن تاپسىرعاندا, ەىدۇ ەلدەرىنىڭ كورسەتكىشتەرىنەن الدەقايدا ارتتا قالاتىنى بايقالادى. مۇنداي ناتيجە تەست ادىستەمەلەرىندەگى ايىرماشىلىقتارعا بايلانىستى بولۋى مۇمكىن. مىسالى, TIMSS وقۋ باعدارلاماسىنداعى فاكتىلەر مەن ۇدەرىستەردى ناقتى سيپاتتايدى. PISA كوبىنە وقۋشىلاردىڭ فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىق دەڭگەيى مەن بىلىمدەرىن ءىس جۇزىندە قولدانۋ قابىلەتىن كورسەتەدى. دەگەنمەن ەكىنشى جانە ودان جوعارى دەڭگەيدەگى تاپسىرمالارعا شاماسى كەلمەگەن قازاقستاندىق بالالاردىڭ سانى ەىدۇ ەلدەرىندەگى قاتارلاستارىنان كوپ. PISA-2018 مالىمەتتەرىنە سايكەس, 2-دەڭگەيلى تاپسىرمانى ورىنداماعان وقۋشىلارىمىزدىڭ ۇلەسى وقۋ ساۋاتتىلىعى بويىنشا جوعارى جانە ەىدۇ ەلدەرىندە ورتا ەسەپپەن 23% بولسا, بىزدە – 64%. ماتەماتيكالىق ساۋاتتىلىق بويىنشا بۇل اراقاتىناس 24%-عا قارسى 49%-دى, جاراتىلىستانۋ ساۋاتتىلىعى بويىنشا 22%-عا قارسى 60%-دى قۇرايدى.
ەىدۇ ستاندارتتارىنا سايكەس, 2-دەڭگەيلى تاپسىرمالاردى ورىنداي الماعان وقۋشىلار فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتى ەمەس سانالاتىنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. دەمەك, ولار وقىلىم, جازىلىم جانە ەسەپتەۋ داعدىلارىن كۇندەلىكتى ومىردە, ءوزىن دامىتۋدا جانە قوعام دامۋىندا پايدالانۋدى بىلمەيدى. بۇل – تەرەڭ ويلانۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلە.
سىرتقى باعالاۋدىڭ مىندەتى – ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنىڭ جالپىلاما, سونداي-اق جەكەلەگەن اسپەكتىلەرىندەگى جەتىستىكتەر تۋرالى مالىمەت الۋ. ءبىز قازاقستاننىڭ جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ, PISA ناتيجەلەرىنە تالداۋ جۇرگىزدىك. ول ءۇشىن ۇبدق دەرەكتەرىنىڭ ۇلكەن اۋقىمى (بىلىكتىلىك دەڭگەيلەرى بويىنشا پەداگوگتەر ۇلەسى, وتباسىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعداي كورسەتكىشتەرى, ءۇش اۋىسىمدىق مەكتەپتەر ۇلەسى, قوسىمشا بىلىممەن قامتۋ جانە ت.ب.) پايدالانىلدى. نەگىزگى كومپونەنت ءادىسى (رسا) بويىنشا تالداۋ, مىسالى, PISA-نىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ءۇشىن وڭىرلەرگە قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن ونىڭ ساپاسىنا ءمان بەرۋ قاجەتتىگىن كورسەتتى. سەبەبى PISA تەست تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ءۇشىن وقۋشىلار بىلەتىندەرىن ەكستراپوليتسيالاۋى, ءپان ساباقتارىنىڭ شەكاراسىنان اسىرا ويلاۋى, ءوز بىلىمدەرىن جاڭا جاعدايدا شەبەر قولدانۋى, وقۋ ستراتەگياسىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتۋلەرى ءتيىس.
ەىدۇ ماماندارى ايتقانداي, ەگەر بالالار ءبىز بىلەتىندى عانا ۇيرەنسە, ولار الدىڭعى بۋىننىڭ ىزىمەن عانا ءجۇرىپ وتەدى. ءوز بەتىنشە ىزدەنۋگە باۋلىساق, ولار جاڭا بەلەستەردى باعىندىرا الادى. ءوزى ويلانىپ, شەشىم قابىلدايدى, تۇلعالىق تۇرعىدان دا, الەۋمەتتىك تۇرعىدان دا دامۋ جولىنداعى جاڭا ماقساتتارعا بەت الادى.
قازاقستاندىق مەكتەپتەگى ءبىلىمدى سىرتقى باعالاۋدىڭ بۇگىنگى جۇيەسى ححI عاسىرداعى ەل مەن الەمنىڭ ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق دامۋىنىڭ بارلىق سىندارىنا جاۋاپ بەرەتىن وسىنداي نىسانانى كوزدەپ, وسىنداي ماقساتقا ۇمتىلۋعا ءتيىس.
وجسب جانە ۇبت-عا وزگەرىس ەنگىزۋ باستالىپ كەتتى. 2020 جىلدىڭ قاراشاسى مەن 2022 جىلدىڭ جەلتوقسانى ارالىعىنداعى ەكى جىل ىشىندە وقۋ جەتىستىكتەرىن سىرتقى باعالاۋ (وجسب) جانە ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ (ۇبت) ستاندارتتارىن ايتارلىقتاي جاڭارتۋ قاجەت. ارنايى وقىتۋدان وتكەن 470 مامان 24 مىڭعا جۋىق جاڭا تەست تاپسىرمالارىن ازىرلەيدى جانە ەكى رەت پيلوتتىق سىناقتان وتكىزەدى.
قازىرگى جاعدايدا اتالعان جۇمىس باعىتتارىن بوس داۋرىقپاي, سىندارلى ەسكەرتۋلەر مەن كاسىبي سىن-پىكىر بىلدىرە وتىرىپ, ۇجىم بولىپ ءتۇسىنۋ ماڭىزدى. سەبەبى ءار ءىسىمىز, جاڭالىققا دەگەن ۇمتىلىسىمىز جانە مەكتەپتەگى ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىن جاڭارتۋعا, جوعارى ناتيجەلەرگە جەتۋگە دەگەن تالپىنىسىمىز ورتاق. ويتكەنى جاس بۋىننىڭ ءبىلىم ساپاسى, قازاقستاندىق جاستاردىڭ تاۋەلسىز وتانىمىزدى دامىتۋداعى جاڭا بيىكتەرگە جەتۋ قابىلەتى بىزگە بايلانىستى.
ايدانا شيليبەكوۆا,
«نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دببۇ پەداگوگيكالىق ولشەمدەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى