تۋريستىك حابقا گاز كوممۋنيكاتسيالارى تارتىلدى

ۇكىمەت باسشىسىنىڭ العا قويعان مىندەتتەرىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە «قازترانسگاز» ۇلتتىق كومپانياسى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ قۇرىق اۋىلىندا اۆتوماتتى گاز تاراتۋ ستانساسىن ورناتتى. گاز تاراتۋ ۇدەرىسىنىڭ بارلىق تالاپتارىنا جاۋاپ بەرە الاتىن زاماناۋي كەشەن ءوڭىر دامۋىن وركەندەتۋگە ۇلەسىن قوسپاق. وسىلايشا «قازترانسگاز» ۇجى­­مى «جاڭاوزەن-اقتاۋ» ما­گيسترال­دىق گاز قۇبىرىنان «جە­تىباي – قۇرىق» ما­گيس­ترال­دىق گاز قۇبىرى-بۇ­رى­مى­­­­نىڭ قۇرىلىسىن دا مەجەلى مەر­­زىمىنەن بۇرىن جۇزەگە اسىرىپ وتىر.

سالتاناتتى شاراعا ماڭ­عىس­تاۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ءبى­رىن­شى ورىنباسارى ابزال مەڭ­دى­باەۆ, قاراقيا اۋدانىنىڭ اكىمى قىدىربەردى بەكوۆ جانە «ينتەر­گاز ورتالىق ازيا» اق تەح­ني­­ك­الىق ديرەكتورى سەرىكحان بايزاقوۆ قاتىستى.

 قۇرىلىس جوباسىنا سايكەس, جەتىباي-قۇرىق ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ جالپى ۇزىن­دى­عى – 85 شاقىرىم. زاماناۋي ۇلگىدە جاراقتالعان اۆتومات­تى گاز تا­را­تۋ ستانساسى «جاڭا­وزەن-جەتى­باي-اقتاۋ» ما­گيس­­ترالدى گاز قۇبىرىنىڭ 2-تار­ما­عىنا قو­سىل­عان. جاڭا ستانسا ءوڭىردىڭ تابيعي گازعا دەگەن سۇرانىسىن تولىقتاي وتەۋ­گە قاۋ­قارلى. اسىرەسە, ءىرى تۋريس­­­تىك كە­شەندەردىڭ قۇرىلىسى جوس­پارلانعان كاسپي تەڭىزى جا­عا­لاۋىن گازداندىرۋ ءۇشىن كە­شەن­نىڭ ماڭىزى ەرەك. بۇل تۋريزم مەن ونەركاسىپ سالالارىن دامىتىپ قانا قويماي, جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا دا جول اشادى دەيدى ماماندار.

 – «قازترانسگاز» رەسپۋبليكا وڭىرلەرىن گازداندىرۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزۋدە جانە بۇگىنگى ءىس-شارا سونىڭ اي­قىن دالەلى. بولاشاقتا ءىرى تۋريس­­­­تىك كەشەندەردىڭ قۇرىلىسى جو­س­پارلانىپ وتىرعان كاسپي تە­ڭىزى جاعالاۋىن گازداندىرۋ جو­­نىندەگى جوبانىڭ الەۋمەتتىك-ەكو­­نوميكالىق ماڭىزى زور. ويت­كەنى قازاقستانداعى تۋريزم – ەكو­نوميكانىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورىن دامىتۋدىڭ باسىم سالالارىنىڭ ءبىرى. بۇل گازشىلاردىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەن تاۋەل­سىز­دىكتى نىعايتۋعا قوس­قان ۇلەسى بولعاندىقتان, اشىلۋ مەرەكەسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەل­سىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا وراي­لاس­تىردىق. اۆتوماتتى گاز تاراتۋ ستانساسىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتى ساعاتىنا 80 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى. ياعني تاۋلىگىنە 1 ملن 900 شارشى مەتر گازدى تۇ­تى­نۋ­شىلارعا بەرۋگە ءازىر, – دەيدى «ينتەرگاز ورتالىق ازيا» اق («قازترانسگاز» ۇك» اق ەنشىلەس كوم­پانياسى) تەحنيكالىق دي­رەك­تو­رى سەرىكحان بايزاقوۆ.

«قازترانسگاز» ۇلتتىق كوم­پا­نياسىنىڭ باستى مىندەت­ت­ەرى­نىڭ ءبىرى – وتاندىق گاز تاسىمال­داۋ جۇيەسىنىڭ سەنىمدىلىگى مەن قۋاتىن ارتتىرۋ. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىل­­دىعىنا وراي گازشىلار ەلى­مىز­­دىڭ تاۋەلسىزدىگىن نى­عاي­تۋعا, ونىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە اۋقىمدى ۇلەس قوسۋدا. تەح­نيكالىق تالاپتارعا سايكەس گاز قۇبىرى-بۇرىمىنداعى جاڭا اگتس جوعارى جوبالىق ونىمدىلىككە يە, بۇل وبلىستىڭ تا­بيعي گازعا دەگەن قاجەتتىلىگىن جا­بۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

– تاۋەلسىزدىك مەيرامى قار­سا­ڭىن­دا بۇل جوبانىڭ اشىلۋى كوپشىلىكتى قۋانتىپ وتىر. تۋريستىك حابتى دامىتۋعا, ايماق­تىڭ تۋريستىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا, تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا گاز تاراتۋ ستان­ساسىنىڭ ءرولى زور. جوبا قا­زاق­ستاننىڭ يندۋس­تريا­لىق-ين­نو­ۆاتسيالىق دا­مۋى­نا دا سەر­پى­لىس اكەلەدى دە­گەن ۇمىتتەمىز. ماڭعىستاۋ وب­لى­سىنىڭ شىرايلى ورىندارى وتاندىق ءتۋريزمنىڭ ارناسىن كەڭەيتۋگە قولايلى مەكەن. كاسپي جاعالاۋىنداعى دەمالىس ايماقتارىنىڭ ينفرا­قۇرىلىمىن وركەندەتۋ ىسىنە «قازترانسگاز» ۇلتتىق كومپانياسى زور ۇلەس قوسىپ جاتىر. تۋريستىك حابقا گاز كوم­­مۋني­كا­تسيالارىنىڭ تارتىلۋى وسىنىڭ ايعاعى, – دەيدى ماڭعىستاۋ وبلىسى اكى­مىنىڭ ءبى­رىنشى ورىنباسارى ابزال مەڭدىباەۆ.

ءسوز باسىندا گازبەن قامتۋ ايماقتىڭ دامۋ قارقىنىن ۇدە­تەتىنىن ايتىپ وتتىك. كوگىلدىر وتىن ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشۋ جاعالاۋ بيزنەسىن جانداندىرىپ, كاسپي جاعالاۋىنداعى مەملەكەتتەر اراسىنداعى قا­رىم-قاتىناستىڭ نىعايۋىنا دا سەپتىگىن تيگىزبەك. اسىرەسە, تا­بي­عات جاناشىرلارى سالاداعى جەتىستىكتەر ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى وڭتايلى شەشۋگە باعىتتالعان باتىل قادام دەپ ەسەپتەيدى. ەكولوگيالىق احۋال كۇردەلەنە تۇسكەن قازىرگى كە­زەڭدە تابيعي گازعا كوشۋ ما­سە­لەسىنىڭ ماڭىزى ارتا ءتۇستى. الەم ەلدەرى مۇنىڭ ۇنەمدى ءارى ءتيىمدى ءتاسىل ەكەنىن الدەقاشان مويىنداعان. قازاقستان ءۇشىن دە تابيعي گازعا كوشۋ ۇدەرىسىن ۇدەتۋ وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىر.

ەلدىڭ ەكونوميكالىق احۋالى جاقسارعان سايىن «كوگىلدىر وتىنعا» دەگەن سۇرانىس ارتا بەر­مەك. بۇل, اسىرەسە, اۋماعى ۇل­عايىپ, حالىق سانى ەسەلەپ ءوسىپ جاتقان ايماقتارعا ءتان قۇبىلىس. ايماقتارداعى ەلدى مەكەندەردى گازداندىرۋ جۇمىسى سوڭعى جىلدارى شەشىمىن تابا باستاعان. تۇكپىردە جاتقان اۋىل­دار­عا دا گاز قۇبىرى تارتىلىپ, تۇر­عىندار «كوگىلدىر وتىننىڭ» يگى­لىگىن كورە باستادى.

ەستە بولسا, بۇعان دەيىن «قازترانسگاز» ۇلتتىق كومپانياسى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا وراي تۇركىستان وب­لىسىندا «جەتىساي» جانە «شار­دارا» جاڭا گاز ولشەۋ ستان­سالارىن ىسكە قوسقان بولاتىن. زاماناۋي قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالعان بىرەگەي كەشەن گاز ساپاسىن جوعارى دالدىكپەن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, تۇ­تى­نۋشىلاردى جىلدىڭ ءتورت مەز­گىلىندە گازبەن قامتاماسىز ەتۋگە قاۋقارلى. كوگىلدىر وتىن ساپاسىن سارالاۋدىڭ جاڭا مودە­لى­نە ساي جاراقتالعان نىساندار «قازترانسگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ جەمىستى ەڭبە­گى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, جاڭا ستان­سا­لاردىڭ شالعاي ايماقتاردا ورنالاسقاندىعىنا قاراماستان, قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدىق ماسە­لە­لەر تولىق شەشىمىن تاۋىپ, جۇ­مىس­شىلارعا بارلىق قولايلى جاع­داي جاسالعان. بۇدان كەيىن دە ەل وڭىرلەرىن گازداندىرۋ ءىسى قارقىندى جالعاسا بەرمەك.