بىلتىردان بەرى ەلىمىزدە م ۇلىك يەلەرىنىڭ بىرلەستىكتەرى ينستيتۋتىن ەنگىزۋ رەفورماسى ىسكە اسىرىلۋدا. ول ء«بىر ءۇي – ءبىر بىرلەستىك – ءبىر ەسەپشوت» قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن. رەفورمانىڭ ماڭىزدىلىعى مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2020 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا ايتىلدى. تيىسىنشە, قازاقستانداعى 54,5 مىڭ كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ 46,5 مىڭى باسقارۋدىڭ جاڭا نىسانىنا كوشۋگە ءتيىس.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى باقىتجان قاشاقوۆتىڭ ايتۋىنشا, شامامەن 8 مىڭ كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي بۇل رەفورمادان تىس قالىپ وتىر. بۇل اكىمدىكتەردىڭ كوممۋنالدىق مەنشىگىندەگى, «قازاقستان تەمىرجولى», «قازترانسويل», «سامۇرىق-قازىنا», «قازاقستان تۇرعىن ءۇي كومپانياسى» سەكىلدى ۇلتتىق كومپانيالار مەن وزگە دە قۇرىلىمداردىڭ بالانسىنداعى ۇيلەر. اسكەري قالاشىقتار, اپاتتىق جاعدايداعى نەمەسە بوس تۇرعان ۇيلەر دە وسى تىزىمدە. بۇلار باسقارۋدىڭ جاڭا نىسانىنا كوشپەيدى.
2021 جىلعى 22 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا 29 775 كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي باسقارۋدىڭ جاڭا نىسانىنا اۋىسقان. بۇل رەفورمالاۋعا جاتاتىن ۇيلەردىڭ 64 پايىزىنا تەڭ. دالىرەك ايتساق, وسى كۇنگە دەيىن كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردىڭ 2 570-ءى م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگىنە, 27 205-ءى جاي سەرىكتەستىكتەرگە بىرىكتىرىلگەن.
– زاڭعا سايكەس 2022 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرىنىڭ باسقارۋ ورگانى رەتىندە جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىن وتپەلى نورمالار قولدانىلادى. وسى كۇننەن كەيىن پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرى جويۋ راسىمىنەن ءوتۋى قاجەت. بۇل رەتتە پيك ماماندار مەن قىزمەتكەرلەردىڭ قولدا بار قۇرامىنىڭ نەگىزىندە سەرۆيستىك جانە باسقارۋشى كومپانيالار قۇرا الادى. سول ۇيلەرگە قىزمەت كورسەتۋگە جانە ولاردى كۇتىپ-ۇستاۋعا ميب توراعالارىمەن نەمەسە جاي سەرىكتەستىكتەرمەن شارت جاساسۋعا مۇمكىندىگى بار. وسىلايشا, پيك-ءتىڭ سەرۆيستىك جانە باسقارۋشى كومپانيالار فورماتىنا كوشۋى ۇيلەردى پايدالانۋ قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسى مەن كاسىبيلىگىنە وڭ اسەر ەتەدى, – دەيدى ب.قاشاقوۆ.
مينيسترلىك باسقارۋدىڭ جاڭا نىسانىنا كوشۋدى جۇيەلەۋ ماقساتىندا اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ جول كارتاسىن ازىرلەپ, بەكىتكەنى بەلگىلى. اقپاراتتىق جانە ادىسنامالىق قولداۋ بويىنشا تۇراقتى نەگىزدە جۇمىس جۇرگىزىلۋدە.
– بىرىنشىدەن, حالىقتى ءتيىمدى اقپاراتتاندىرۋ جانە جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرى رەفورما ماسەلەلەرى بويىنشا وقىتىلدى. اكىمدىكتەردىڭ جانە «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەتتىڭ» 796 قىزمەتكەرى وقىپ شىقتى. ەكىنشىدەن, بولاشاق باسقارۋشىلار مەن ميب توراعالارىن دايارلاۋ اياسىندا مينيسترلىك ءۇش وقۋ ورتالىعىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتتى. وقۋ ورتالىقتارىندا 683 تىڭداۋشى وقىپ, كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردىڭ 291 باسقارۋشىسى بىلىكتىلىگىن راستادى. ۇشىنشىدەن, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋدىڭ قازاقستاندىق ورتالىعى الاڭىندا ونلاين رەجىمدە پيك-تەن ميب-كە كوشۋ ماسەلەلەرى بويىنشا رەسپۋبليكالىق ۆەبينار وتكىزىلىپ, وعان 662 ادام قاتىستى. ونىڭ ىشىندە پيك توراعالارى, سالا قاۋىمداستىقتارىنىڭ, باسقارۋشىلار مەن سەرۆيستىك كومپانيالاردىڭ وكىلدەرى, ميب جانە قاراپايىم سەرىكتەستىكتەردىڭ توراعالارى بار. مينيسترلىك وسىعان ۇقساس ۆەبينارلاردى وڭىرلىك دەڭگەيلەردە دە وتكىزىپ تۇرادى, – دەدى ول.
ميب-كە كوشۋ جونىندەگى رەفورمانى ىسكە اسىرۋعا بىرنەشە جاعداي كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. بىرىنشىدەن, پاتەر يەلەرىنىڭ قولتاڭبالارىن جيناۋ ۇزاققا سوزىلۋدا. ەكىنشىدەن, كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا قاتىستى تۋىنداعان كارانتيندىك شەكتەۋلەر كەرى اسەر ەتكەن. وسىعان بايلانىستى, ميب-كە كوشۋ ماسەلەسىن جەدەلدەتۋ ءۇشىن E-Gov پورتالىندا ميب-ءتى تىركەي وتىرىپ, ەلەكتروندى داۋىس بەرۋ سەرۆيسى ازىرلەندى. ول ەلەكتروندى تسيفرلى قولتاڭبا (ەتسق) كومەگىمەن جۇرگىزىلەدى. وندا اۆتوماتتى تۇردە تىركەۋدەن وتۋگە, «مەنشىك يەسى» مارتەبەسىن راستاۋعا جانە ءوز ءۇيى بويىنشا داۋىس بەرۋگە باستاماشىلىق جاساۋعا بولادى. جينالىستىڭ كۇن ءتارتىبىن جاساعاننان كەيىن مەنشىك يەلەرى جينالىسقا سىلتەمە بويىنشا كىرىپ, ءوز تاڭداۋىن جاساپ, ەتسق-مەن قول قويۋى قاجەت.
– رەفورمانىڭ ىسكە اسىرىلۋىن تالداۋ نەگىزىندە ءبىز تۇرعىن ءۇي ساياساتىن رەفورمالاۋ جونىندەگى زاڭ جوباسىنا بىرقاتار تۇزەتۋ ازىرلەدىك. وندا بىرقاتار ماسەلە قامتىلدى. بىرىنشىدەن, داۋىس بەرۋ ءراسىمىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. بۇلار – جازباشا ساۋالدامانى ىسكە قوسۋ مۇمكىندىگى, جينالىسقا مىندەتتى تۇردە قاتىسۋ فورماتىنان الىستاۋ. بۇرىن جينالىسقا ەكى اپتاعا دەيىن ۋاقىت كەتەتىن. ءىرى كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنەن تۇسكەن وتىنىشتەر بويىنشا جازباشا ساۋالداما جۇرگىزۋ مەرزىمى 1 ايدان 2 ايعا دەيىن ۇلعايتىلدى. سونداي-اق ەلەكتروندى فورماتتا حاتتامالارعا قول قويۋدىڭ تەحنيكالىق تاسىلدەرى كەڭەيتىلۋدە. بۇرىن بۇل تەك ەتسق بولسا, ەندى مەنشىك يەسىن مىندەتتى تۇردە سايكەستەندىرە وتىرىپ, سمس, بەينەكونفەرەنتسبايلانىس جانە وزگە دە تاسىلدەردى پايدالانۋعا بولادى. ەكىنشىدەن, ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەدى. ميب توراعاسىن جينالىستا تەك مەنشىك يەلەرى اراسىنان تاڭداۋعا بولادى. سونىمەن قاتار ەگەر تۇرعىنداردىڭ ەشقايسىسى توراعا بولعىسى كەلمەسە, وندا تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا تىركەلگەن جانە وسى تۇرعىن ۇيدە تۇراقتى تۇراتىن پاتەر يەسىنىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ ءبىرىنىڭ كانديداتۋراسىن ۇسىنۋعا بولادى. بۇلار – ەرلى-زايىپتىلار, بالالار, ەرلى-زايىپتىلاردىڭ اتا-انالارى. جوعارىدا اتالعان تۇزەتۋلەر پارلامەنتكە جولداندى, – دەدى ب.قاشاقوۆ.
ءۇشىنشى جانە ماڭىزدى تۇزەتۋلەردىڭ ءبىرى – «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكسكە قۇرىلىس سالۋشىلار مەن جاڭادان قۇرىلعان ميب-ءتىڭ ەسكى باسقارۋ ورگاندارىنان قارجىلىق, تەحنيكالىق جانە وزگە دە قۇجاتتاردى بەرمەۋ جاعدايلارىنىڭ جيىلەپ كەتۋى بويىنشا تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ. بۇرىن ميب-كە قۇجاتتار بەرىلمەسە, سوتقا جۇگىنۋگە ءماجبۇر بولاتىن. ەندى ايىپپۇل تۇرىندە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان. بۇل تۇزەتۋدى جۇمىس توبى ادىلەت مينيسترلىگىندە ماقۇلدادى جانە مەملەكەتتىك ورگاندارمەن كەلىسۋدە.
سونداي-اق مينيسترلىك وزگە دە ماسەلەلەر بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋدە. اتاپ ايتقاندا, قاراپايىم سەرىكتەستىكتەر نىسانىن تاڭداۋ ءۇشىن كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردەگى پاتەرلەر سانىن شەكتەۋ مۇمكىندىگى, زاڭدى تۇلعانى تىركەمەستەن جاي سەرىكتەستىك ءۇشىن مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىندا بيزنەس سايكەستەندىرۋ ءنومىرىن الۋ مۇمكىندىگى, جاي سەرىكتەستىك ءۇشىن سالىق جاعدايلارىن جەڭىلدەتۋ قاراستىرىلماق.