وسى كۇنى ەبىن تاپقانداردىڭ ءبارى تەندەرگە قاتىسادى. وندا تۇرعان ەشتەڭە جوق, ارينە. تەك مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى مايشەلپەككە اينالدىرىپ, موينىنا العان مىندەتتەمەسىن ورىندامايتىنداردىڭ ءجيى كەزدەسەتىنى قىنجىلتادى. وكىنىشتىسى, جۇمىسىنا ءجۇردىم-باردىم قارايتىن مۇنداي جاۋاپسىز ورىنداۋشىلاردى تەزگە سالاتىن تەتىكتىڭ ءوزى سولقىلداق بولىپ تۇر.
جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن سەزىنبەي ءجۇر
مىسالدى الىستان ىزدەۋدىڭ قاجەتى جوق. ماسەلەن, بيىل «Egemen Qazaqstan» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اكتسيونەرلىك قوعامى ءدال وسىنداي ەكى كومپانيامەن جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر بولدى. ەكەۋى دە تاپسىرىلعان ءىستى تياناقتى اتقارماي, سالعىرتتىق تانىتتى. وكىنىشكە قاراي, مۇنداي جاۋاپسىز ورىنداۋشىلار ءجيى بوي كورسەتەدى جانە ولار بۇل ارەكەتتەرىنە ەش قىمسىنبايدى دا.
ويتكەنى تەندەردىڭ تالابىن تولىق ساقتاماعاندارى ءۇشىن قولدانىلاتىن جازانىڭ جەڭىل ەكەنىن جاقسى بىلەدى. ء«ارى كەتسە «جوسىقسىز قاتىسۋشىلار تىزىلىمىنە» بارىپ «جايعاسارمىز» دەپ جايباسارلىق تانىتاتىن مۇنداي ورىنداۋشىلاردى تەزگە سالۋدىڭ باسقا تەتىگى جانە جوق. «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ تالاپتارى تولىق ورىندالۋى كەرەك. كورسەتىلەتىن قىزمەتتىڭ ساپاسى, مەرزىمى ءاۋ باستا بەكىتىلگەن شارتپەن تولىق سايكەس كەلۋى قاجەت.
ەگەر تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ كورسەتىلگەن قىزمەتكە كوڭىلى تولماسا, كومپانيانى «جوسىقسىز ورىنداۋشى» رەتىندە تانۋى ءۇشىن 30 كۇننىڭ ىشىندە سوتقا شاعىم تۇسىرۋىنە بولادى. ءسويتىپ, مىندەتتەمەسىن دۇرىس ورىنداي الماعان كومپانيا سوت شەشىمىمەن «جوسىقسىز قاتىسۋشىلار تىزىلىمىنە» قوسىلادى.
مۇنى جالپاق تىلمەن «قارا ءتىزىم» دەسە دە بولادى. «قارا تىزىمگە» ەنگەندەر 24 اي, ياعني 2 جىل بويى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋرستارىنا قاتىسا المايدى. قارجى مينيسترلىگىنىڭ رەسمي مالىمەتىنشە, 2020 جىلى سوت شەشىمىمەن 1 915 كەلىسىمشارتتىق مىندەتتەمەنى ورىنداماعان كومپانيالار «جوسىقسىز قاتىسۋشىلار تىزىلىمىنە» ەنگىزىلگەن. ال وسى جىلدىڭ قاڭتار-شىلدە ارالىعىندا 1 083 كەلىسىمشارتتى ورىنداماعان كومپانيالار «قارا تىزىمگە» الىنىپتى.
«قازاقشا تەندەر» مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىنىڭ مامانى, زاڭگەر ايشات ءۋاليوللانىڭ ايتۋىنشا, جاۋاپسىز ورىنداۋشىلارعا تاعايىندالاتىن جازا تىم جەڭىل.
– مۇنى جازا دەپ تە ايتا المايمىز. شەكتەۋ دەگەنىمىز دۇرىس شىعار. نەسىن جاسىرامىز, وسى كۇنى بازبىرەۋلەر ءۇشىن تەندەر اقشا تابۋدىڭ جەڭىل جولىنا اينالدى. ويتكەنى حالىقتى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا قاتىسىپ, ءاپ-ساتتە بايىپ كەتۋگە شاقىراتىن ۆەبينارلار مەن كۋرستار وتە كوپ. وكىنىشكە قاراي, ولاردىڭ بارلىعى بىردەي ۇيرەنۋشىلەردى ءوز مۇددەسىنەن بۇرىن مەملەكەت مۇددەسىنە جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىن ۇيرەتپەيدى. راس, تەندەرگە قاتىسۋ وڭاي, ۇتۋ دا قيىن ەمەس. بىراق كۋرستان ءوتىپ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرىپ العاندار تەندەرگە قاتىسۋ مەن ۇتۋدان دا ماڭىزدى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك بارىن سەزىنبەيدى. ول جاۋاپكەرشىلىك – جۇكتەلگەن مىندەتتى ءمىنسىز ورىنداۋ. جاس كاسىپكەرلەر, جاڭادان اشىلعان قورلاردىڭ باسشىلارى وسىنى جەتە ۇعىنبايدى. ال كوتەرە الماس شوقپاردى بەلىنە بايلاپ الىپ جۇرگەندەر وتە كوپ. ولاردىڭ كەيبىرى جۇمىستى ورىنداۋ ءۇشىن تاپسىرىس بەرۋشىدەن شارتتا كورسەتىلگەن سومانىڭ جارتىسىن الادى. ال ودان كەيىنگىسى ولارعا قىزىق ەمەس. ءارى كەتسە كومپانيانى «جوسىقسىز ورىنداۋشى» رەتىندە «قارا تىزىمگە» اپارىپ قوسار. بۇدان ونىڭ قىلشىعى دا قيسايمايدى. بيزنەستى جۇرگىزۋدىڭ ءتۇرلى جولى بار. سوندىقتان سالىق جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان مىندەتتەمەنى دۇرىس ورىندامايتىن كومپانيالارعا قاتىستى جازا قاتاڭداتىلۋى كەرەك, – دەيدى ا.ءۋاليوللا.
ونىڭ ايتۋىنشا, جازانى دا بەلگىلى ءبىر نورمالار مەن نەگىزدەر شەڭبەرىندە عانا قاتاڭداتقان ءجون. ويتكەنى بيزنەس سۋبەكتىلەرىن ورىنسىز تۇقىرتىپ جىبەرۋگە تاعى بولمايدى.
– جاۋاپسىز ورىنداۋشىلارعا قاتىستى ىستەردىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قولىنا تيگەنى دۇرىس. بىزدە كوپ جاعدايدا ازاماتتىق ىستەر سوڭىنا دەيىن جەتكىزىلمەيدى. كومپانيا ءوزىن بانكروت دەپ جاريالايدى دا, بار ماسەلە سونىمەن شەشىلە سالادى. يەسى بۇل كومپانيانى جاپقانىمەن, باسقاسىن اشادى. ءسويتىپ بيزنەسىن جالعاستىرا بەرەدى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىنداعى جونسىزدىكتەردى بولدىرماس ءۇشىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ دا ارالاسقانى ءجون دەۋىمنىڭ توركىنى وسىندا جاتىر, – دەيدى ا.ءۋاليوللا.
سەنات دەپۋتاتى داۋرەن ادىلبەكوۆ مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋرستارىنىڭ «تۇراقتى جەڭىمپازدارى» سالاداعى كەمشىلىكتەرگە جول اشىپ وتىر دەپ سانايدى.
– تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ كىم ەكەنىنە قاراماستان, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ بىرىڭعاي ەرەجەلەرى بولۋى كەرەك. الايدا تاجىريبەگە سۇيەنسەك, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋرستارىنىڭ «تۇراقتى جەڭىمپازدارى» قالىپتاسقان. 2018 جىلعى رەسمي دەرەككە سۇيەنسەك, 49 مىڭنان استام ورىنداۋشى مۇنداي كونكۋرستاردى بەس رەتتەن ارتىق ۇتقان. ياعني مەردىگەرلەر توبى كونكۋرستاردا جەڭىسكە جەتىپ, بەلگىلى ءبىر دارەجەدە پايداعا كەنەلەدى. بىراق جۇمىستى قوسالقى مەردىگەرلەرگە تاپسىرادى. ال ولاردىڭ مىندەتتەمەنى قالاي ورىندايتىنى بەلگىسىز. تاپسىرىستى ساپاسىز اتقارۋدىڭ ءبىر جولى وسىدان باستالادى. سوندىقتان مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تەتىگىن ءالى دە جەتىلدىرۋ كەرەك, – دەيدى سەناتور.
تاپسىرىس بەرۋشىدەن دە تياناقتىلىق تالاپ ەتىلەدى
Zertteu Research Institute قوعامدىق قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى شولپان ايتەنوۆانىڭ پىكىرىنشە, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىندا تاپسىرىس بەرۋشىدەن دە تياناقتىلىق تالاپ ەتىلەدى.
– زاڭدا ورىنداۋشىلاردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدىڭ جولدارى ناقتى قاراستىرىلعان. ماسەلەن, ونى «جوسىقسىز ورىنداۋشى» دەپ تانۋعا بولادى. سوتقا جۇگىنۋگە مۇمكىندىك بار. كەمشىلىكتەردى قالپىنا كەلتىرگەنشە, اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ اكتىسىنە قول قويماۋعا بولادى نەمەسە تولىقتاي ەسەپ ايىرىسپاۋ كەرەك. بۇل رەتتە تاپسىرىس بەرۋشى دە جاۋاپكەرشىلىك ارقالايتىنىن ەستەن شىعارماۋ قاجەت. ماسەلەن, تاپسىرىس بەرۋشى ورىنداۋشىنى «جوسىقسىز قاتىسۋشى» دەپ تانۋ ءۇشىن سوتقا ۋاقىتىندا جۇگىنبەسە نەمەسە مۇلدەم جۇگىنبەسە لاۋازىمدى تۇلعالارعا 30 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە ايىپپۇل سالىنادى. بۇل تاپسىرىس بەرۋشىلەردىڭ مۇقيات بولىپ, ورىنداۋشىنىڭ قىزمەتىنە تىڭعىلىقتى مونيتورينگ جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن, قوعامدىق باقىلاۋ تەتىگىن پايدالانۋ كەرەكتىگىن كورسەتەدى, – دەيدى ش.ايتەنوۆا.
ءدال وسى ۇيىمنىڭ مامانى عالىمجان ورازىمبەتتىڭ ايتۋىنشا, كومپانيالاردىڭ كەلىسىمشارتتى بۇزۋى, ونى دۇرىس ورىنداماۋى, ورىنداۋدان باس تارتۋى – ۇلكەن پروبلەما. ونى جان-جاقتى زەرتتەۋ كەرەك. ءبىرىنشى كەزەكتە سەبەبىن انىقتاعان ابزال.
– ورىنداۋشى تاراپتى بىرجاقتى كىنالاۋعا بولمايدى. جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن باسقا تاراپتار بۇل پروبلەمانى زەرتتەپ, سەبەبىن انىقتاۋى كەرەك. ازىرشە بۇل باعىتتا اتقارىلعان جۇمىستى كورمەدىك. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ پورتالىنداعى دەرەككە سۇيەنسەك, 2020 جىلى بارلىعى 39 مىڭنان استام كەلىسىمشارت بۇزىلعان جانە بۇزۋ تۋرالى شەشىمدى كۇتىپ تۇر. ولاردىڭ جالپى سوماسى 380 ملرد تەڭگەگە جۋىقتايدى. ال 2021 جىلدىڭ باسىنان بەرى 17 مىڭنان استام كەلىسىمشارت بۇزىلعان جانە بۇزىلۋ ساتىسىندا تۇر. ولاردىڭ سوماسى 104 ملرد تەڭگەدەن اسادى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ارقىلى جۇمسالاتىن قارجى ءبىزدىڭ پروبلەمامىزدى شەشۋگە, ساپالى مەملەكەتتىك قىزمەت الۋىمىزعا باعىتتالاتىنىن ەسكەرسەك, وتكەن جىلى 380 ملرد تەڭگەگە, ال بيىل 104 ملرد تەڭگەگە الۋعا ءتيىس قىزمەت الىنباي قالدى نەمەسە بىزگە كەشىگىپ جەتتى. ويتكەنى, ساتىپ الۋ كەلىسىمشارتى بۇزىلسا, ول پروتسەسس قايتادان وتكىزىلىپ, ورىنداۋشى جاڭادان انىقتالادى. سايكەسىنشە, اقشا كەش جۇمسالادى, ءبىز قىزمەتتى كەشىگىپ الامىز. بۇل مىسالمەن ايتقاندا, ءتيىستى مەكتەپ پەن جول كەشىگىپ سالىنادى دەگەن ءسوز. زەرتتەۋ كەرەك دەپ وتىرعان سەبەبىم دە سوندىقتان. بۇل تەك كومپانياعا قاتىستى بولماۋى مۇمكىن. مۇنداي كومپانيالاردىڭ تەندەردى ۇتپاۋى ءۇشىن ساتىپ الۋ پروتسەستەرىن بارىنشا جەتىلدىرۋ كەرەك. كەلىسىمشارت تالاپتارىن, ولاردى ورىنداۋ شارتتارىن قايتا قاراۋ دا ارتىق ەتپەيدى. كومپانيالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ دا ماڭىزدى, – دەيدى عالىمجان ورازىمبەت.
وكىنىشكە قاراي, كەلىسىمشارتتى ورىنداماۋمەن ونى بۇزۋدىڭ سالدارى جامان. زاڭ بويىنشا كەلىسىمشارت تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ باستاماسىمەن بۇزىلسا, سول ساتكە دەيىنگى يگەرىلگەن سومانى ورىنداۋشى قايتارۋعا مىندەتتى ەمەس. ولاي بولسا, بىلتىرعى 380 ملرد تەڭگەگە جۋىق قارجىنىڭ, بيىلعى 104 ملرد تەڭگەنىڭ قانشاسى تاپسىرىستى ورىنداۋشىدا قالدى؟ بۇدان بيۋدجەت قانشا شىعىنعا ۇشىرادى؟ بۇل جاعى بەلگىسىز. ع.ورازىمبەت مۇنىڭ ءبارىن كەلىسىمشارتتى بۇزۋ جاعدايلارىن زەرتتەپ, سەبەبىن انىقتاعان سوڭ عانا بىلۋگە بولادى دەيدى.
– تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ دا ماڭىزدى. بىزدە قاي دەڭگەيدە بولسىن زاڭدى بۇزعان ورىنداۋشىعا شارا قولدانىلادى. ال تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ كەمشىلىك ءۇشىن جاۋاپقا تارتىلۋى وتە سيرەك كەزدەسەدى. جاۋاپكەرشىلىك ەكىجاقتى بولماي, ماسەلە شەشىلمەيدى. تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ كەمشىلىكتەرىنە, قىلمىسىنا شارا قولدانباۋدا دا جەمقورلىق بەلگىلەرى بايقالادى. «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 4-بابىندا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى قاعيدالارى جازىلعان. سول قاعيدالاردى قاتاڭ ساقتاساق, كوپ ماسەلەنىڭ الدىن الۋعا بولادى, – دەيدى ول.
جەمقورلىق جايلاعان سالا
مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ – ايعاي-شۋى دا, اقشاسى دا كوپ سالا. بۇل جەردە تريلليونداعان تەڭگە اينالىمدا ءجۇر. باس اينالدىراتىن سومالار سىبايلاس جەمقورلىققا دا جول اشىپ وتىرعانى بەلگىلى. ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇلكەن جيىنداردا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىنا ءتارتىپ ورناتۋدى ءجيى تاپسىراتىنى دا سوندىقتان. ماسەلەن, مەملەكەت باسشىسى 2019 جىلدىڭ مامىرىندا ورال قالاسىنىڭ اكتيۆىمەن بولعان جيىندا بۇل سالادا سىبايلاس جەمقورلىق فاكتىلەرىنىڭ كوپ ەكەنىن جەتكىزدى. «سىبايلاس جەمقورلىق – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە تونگەن قاتەر. مۇنىمەن مىقتاپ كۇرەسەتىن بولامىز. ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلماق», دەگەن ەدى سول جولى.
بۇل سالادا ماسەلەنىڭ كوپ ەكەنىن باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى سەرىك جۇمانعارين دە مويىنداپ وتىر. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كەزىندە نەگىزسىز جوعارى تالاپتار قويۋ, بەلگىلى ءبىر ورىنداۋشىلاردىڭ مۇددەسىن قولداۋ, ساتىپ الۋدى قايتا بولدىرماس ءۇشىن باسەكەلەستەرمەن بىرىگۋ, تاپسىرىس بەرۋشىلەر تاراپىنان بيۋدجەت قاراجاتىن ۇنەمدەمەۋ... سالاداعى كەمشىلىكتەردى وسىلاي جالعاستىرا بەرۋگە بولادى.
تىكەلەي شارت جاساسۋ ارقىلى قىزمەتتى ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋ دا – وزەكتى ماسەلە. بىراق «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭنىڭ ءوزى وسىعان جول بەرىپ وتىر. س.جۇمانعاريننىڭ مالىمەتىنشە, زاڭدا اتالعان جولمەن ساتىپ الۋدى جۇرگىزۋگە جول بەرەتىن 52 نەگىز قاراستىرىلعان. دەمەك, بۇل ءتيىستى زاڭدى ءالى دە جەتىلدىرۋ كەرەكتىگىن كورسەتەدى.
– وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا تىكەلەي شارت جاساسۋ ارقىلى قىزمەتتى ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋ ۇلەسى تومەندەپ كەلەدى. ماسەلەن, 2016 جىلى ونىڭ ۇلەسى 48 پايىزدى قۇراسا, 2019 جىلى 34 پايىزعا تەڭ بولدى. سوڭعى بەس جىلدا ءبىر كوزدەن 7,7 ترلن تەڭگەنىڭ قىزمەتى مەن تاۋارى ساتىپ الىنعان. اۋكتسيون ارقىلى ساتىپ الۋ ۇلەسى بىرتىندەپ كوبەيۋدە, – دەيدى س.جۇمانعارين.
ءالى ەسىمىزدە, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ ەكس-باسشىسى اليك شپەكباەۆ جيىنداردىڭ بىرىندە جەمقورلىققا قاتىستى ءاربىر ءتورتىنشى قىلمىس مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىندا جاسالاتىنىن ايتقان-دى. ال مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ارقىلى جىلىنا تريلليونداعان قارجى جۇمسالاتىنان ەسكەرسەك, پروبلەمانىڭ اۋقىمىن ەلەستەتۋدىڭ ءوزى مۇڭ. بۇل دەگەنىمىز – ساپاسىز مەديتسينا, ساپاسىز ءبىلىم, ساپاسىز جول...
– جەمقورلىق ارالاسقان جەردە ساپا بولمايدى. ءتىپتى «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭنىڭ وزىندە جەمقورلىققا نەگىز بولاتىن جاعدايلار كوپ. ارينە, ونىڭ بارلىعى جەمقورلىقپەن جاسالادى دەگەن ءسوز ەمەس. بىراق بۇل جەمقورلىق قاتەرىن ارتتىراتىن نەگىزگى فاكتوردىڭ ءبىرى. ودان بولەك, تەحنيكالىق ەرەكشەلىكتى ناقتى ءبىر ءونىم بەرۋشىگە ارناپ جازۋ, شارتتارىن ادەيى قيىنداتۋ نەمەسە تۇسىنىكسىز ەتىپ جازۋ سىندى ماسەلەلەر الدان شىعادى. مۇنداي كونكۋرستارعا كومپانيالاردىڭ بارلىعى بىردەي قاتىسا بەرمەيدى. تاۋەكەل جوعارى. سوندىقتان مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ پروتسەسىن بارىنشا انىق ءارى اشىق ەتكەن ابزال, – دەيدى ع.ورازىمبەت.
Zertteu Research Institute ۇيىمىنىڭ وكىلى نازار اۋدارىلا بەرمەيتىن, بىراق كوپ جاعدايدا ساتىپ الۋعا تەرىس اسەرى كوپ تاعى ءبىر ماسەلەگە توقتالدى. ول – مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى ۇيىمداستىرىپ, وتكىزە الاتىن بىلىكتى مامانداردىڭ ازدىعى. ايتۋىنشا, رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق دەڭگەيدەگى جاعداي جاقسى. بىراق اۋدان, اۋىل كولەمىندە ماماندار جەتىسپەيدى. بۇل ساتىپ الۋ قۇجاتتارىن ساپالى, دۇرىس تولتىرۋعا كەدەرگى كەلتىرەدى. مۇنىڭ كەسىرى تۇتاس پروتسەسكە تيەدى. ساتىپ الۋدى ساپاسىز وتكىزۋ – قارجىنى ءتيىمسىز جۇمساۋ, جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن ارتتىرۋ دەگەن ءسوز.
قارجى مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنشە, بۇگىندە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا ارنالعان ۆەب-پورتالدا 24 مىڭ تاپسىرىس بەرۋشى مەن 96 مىڭ تاپسىرىس ورىنداۋشى تىركەلگەن. 2020 جىلى رەسپۋبليكا بويىنشا سالانىڭ اينالىمداعى قارجىسى 6,4 ترلن تەڭگەنى قۇراعان. 5,8 ترلن تەڭگەگە ەلەكتروندى كەلىسىمشارت جاسالىپتى. 2021 جىلدىڭ قاڭتار-شىلدەسىندە ۆەب-پورتالعا 5,3 ترلن تەڭگەنىڭ تاپسىرىسى ورنالاستىرىلعان. بەكىتىلگەن ەلەكتروندى كەلىسىمشارت سوماسى – 3,7 ترلن تەڭگە.
كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى ساتىپ الۋدا دا ماسەلە كوپ. بۇل تۋرالى مەملەكەت باسشىسى بىلتىرعى «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» جولداۋىندا قاداپ ايتتى دا.
«ونەركاسىپتىڭ دامۋىنا رەتتەلەتىن ساتىپ الۋ جۇيەسى تىكەلەي اسەر ەتەدى. ونىڭ كولەمى 15 تريلليون تەڭگەگە جۋىق نەمەسە ىشكى جالپى ءونىمنىڭ بەستەن ءبىر بولىگىن قۇرايدى. ۇكىمەت پەن اكىمدەردىڭ مىندەتى – وسى الەۋەتتى بارىنشا پايدالانۋ. مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ساتىپ الۋ جۇيەسىن جاقسارتا تۇسەتىن جاڭا زاڭ قابىلداندى. بىراق ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ ساتىپ الۋ جۇيەسى ءالى دە بولسا اشىق ەمەس جانە وعان قاتارداعى كاسىپكەرلەردىڭ قولى جەتە بەرمەيدى. جىل سوڭىنا دەيىن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ بارلىق ساتىپ الۋ جۇمىستارىن رەتتەيتىن ءبىرتۇتاس زاڭ قابىلداۋدى تاپسىرامىن. رەتتەلەتىن بارلىق ساتىپ الۋ بارىنشا اشىق جانە ء«بىر تەرەزە» ارقىلى عانا جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىس. ەگەر ءتيىستى قۇقىق قولدانۋ تاجىريبەسى بولماسا, زاڭنامانى جەتىلدىرگەننەن ەشقانداي پايدا جوق», دەگەن بولاتىن پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ بىلتىرعى جولداۋداعى تاپسىرماسى بيىل ورىندالدى. پرەزيدەنت 2021 جىلدىڭ 8 ماۋسىمىندا «كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى جەكەلەگەن سۋبەكتىلەرىنىڭ ساتىپ الۋى تۋرالى» زاڭعا قول قويدى. زاڭدا كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنىڭ, ونىڭ ىشىندە «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ ساتىپ الۋىن رەتتەۋ ۇسىنىلعان. بۇدان بولەك, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ازىرلەندى. قۇجات قازىر سەناتتىڭ قاراۋىندا.
تۇيىندەي كەلە ايتارىمىز, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىنداعى كەمشىلىكتەر ەل ەكونوميكاسىنا عانا ەمەس, ءسىز بەن ءبىزدىڭ ومىرىمىزگە دە تىكەلەي اسەر ەتەدى. ەندەشە, سالاداعى تالاپ پەن ءتارتىپتى بارىنشا كۇشەيتكەن ابزال.