جىل سايىن 1 اقپان كۇنى الماتى وبلىسى, ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنداعى تۇرگەن قازاق ورتا مەكتەبىندە ەل قادىرلەگەن ارداقتى ازامات ابىحان جەكسەمبەكوۆتى ەسكە الۋعا ارنالعان جيىن وتەدى. جيىن سوڭى ادەتتەگىدەي ءتۇرلى تاقىرىپتاعى ءتاربيە ساعاتتارىنا ۇلاسادى. ودان كەيىن اۋدان كولەمىندەگى مەكتەپتەردىڭ وقۋشىلارى اراسىندا سپورت تۇرلەرىنەن جارىستار ۇيىمداستىرىلىپ, جەڭىمپازدار مەن جۇلدەگەرلەرگە اقشالاي جانە زاتتاي سىيلىقتار تابىس ەتىلەدى. كوپشىلىككە ۇلگى-ونەگە بولاتىن وسىناۋ مادەني-سپورتتىق شارانى وتكىزۋ تۇرگەن قازاق ورتا مەكتەبىندە ءبىراز جىلدان بەرى داستۇرگە اينالعان.
جىل سايىن 1 اقپان كۇنى الماتى وبلىسى, ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنداعى تۇرگەن قازاق ورتا مەكتەبىندە ەل قادىرلەگەن ارداقتى ازامات ابىحان جەكسەمبەكوۆتى ەسكە الۋعا ارنالعان جيىن وتەدى. جيىن سوڭى ادەتتەگىدەي ءتۇرلى تاقىرىپتاعى ءتاربيە ساعاتتارىنا ۇلاسادى. ودان كەيىن اۋدان كولەمىندەگى مەكتەپتەردىڭ وقۋشىلارى اراسىندا سپورت تۇرلەرىنەن جارىستار ۇيىمداستىرىلىپ, جەڭىمپازدار مەن جۇلدەگەرلەرگە اقشالاي جانە زاتتاي سىيلىقتار تابىس ەتىلەدى. كوپشىلىككە ۇلگى-ونەگە بولاتىن وسىناۋ مادەني-سپورتتىق شارانى وتكىزۋ تۇرگەن قازاق ورتا مەكتەبىندە ءبىراز جىلدان بەرى داستۇرگە اينالعان.
ال ەل-جۇرت ابىحان جەكسەمبەكوۆتى قانداي قاسيەتتەرى ءۇشىن, نەندەي ەڭبەكتەرى ءۇشىن قادىر تۇتىپ, ماقتان ەتەدى؟ ابىحان امانباي ۇلىنىڭ ارتىنا قالدىرعان يگىلىكتى ىستەرىنىڭ ىزدەرى كەڭەس وكىمەتىنىڭ تۇسىندا دا, ەلىمىز ەگەمەندىگىن العان جىلداردان بەرگى كەزەڭدەردە دە ءدال بۇگىنگىدەي سايراپ جاتىر دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىز. ويتكەنى, ول بار عۇمىرىن ءوزى قىزمەت ەتكەن ەڭبەكشىقازاق اۋدانى مەن تۋىپ-وسكەن اۋىلى – تۇرگەننىڭ ەكونوميكاسىن كوتەرىپ, ونداعى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايىن جاقسارتۋعا, ەلدى مەكەندەردە ءبىلىم مەن مادەنيەتتى دامىتۋعا ارنادى. كوپتەگەن يگىلىكتى ءىس-شارالاردىڭ باسى-قاسىندا بولدى, سولاردى ۇيىمداستىردى ءارى ويداعىداي جۇزەگە اسىردى.
ول كەز تاۋەلسىزدىك تاڭى اتىپ, ەل وزدەرىنىڭ تانىمال تۇلعالارىن ارداقتاپ, ولارعا اۋىلدار مەن مەكتەپتەر, كوشەلەر اتتارىن بەرە باستاعان شاق ەدى. سول جىلدارى ابىحان جەكسەمبەكوۆ تۇرگەن اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى بولاتىن. ءبىر كۇنى ول اقساقالدار مەن اۋىل بەلسەندىلەرىن اكىمدىككە شاقىرىپ, كوپتەن بەرى تولعاندىرىپ جۇرگەن ويىن ورتاعا سالادى. ول – وسى اۋىلداعى يليچ اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ اتىن وزگەرتىپ, ونى قازاقتىڭ قادىرلىسى دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ اتىمەن اتاۋ تۋرالى ەدى. ۇسىنىس ءبىراۋىزدان قولداۋ تابادى دا, كوپ كەشىكپەي ارداقتى اقساقالدىڭ كەلىسىمىن الۋ ءۇشىن الماتىعا دەلەگاتسيا جىبەرىلەدى. ديماش احمەت ۇلىنىڭ كەلىسىمىن الىپ, اق داستارقانىنان ءدام تاتقان قاراپايىم اۋىل ادامدارى ۇلكەن قۋانىشپەن ورالادى.
بۇگىندە بۇل مەكتەپ دىنمۇحامەد احمەت ۇلى قوناەۆ اقساقالدىڭ اتىمەن اتالادى. سالتاناتتى جيىنعا ديماش اتانىڭ ءوزى ارنايى كەلىپ قاتىسىپ, تۇرگەندىكتەرگە العىسىن بىلدىرەدى. كەيىن وسى اۋىلداعى ءبىر كوشەگە كوپشىلىكتىڭ ۇسىنىس-تىلەگى بويىنشا دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ ەسىمى بەرىلەدى. مىنە, بۇل قازاقتىڭ قادىرلىسىنە كوزى ءتىرىسىندە كورسەتىلگەن ەرەكشە قۇرمەت ەدى. وسىنى ۇيىمداستىرىپ, باسى-قاسىندا جۇرگەن ابىحان جەكسەمبەكوۆ بولاتىن.
جاستايىنان ەڭبەككە ارالاسىپ, ءومىردىڭ ىستىق-سۋىعىنا شىڭدالعان جان, كەز كەلگەن ىستە ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەت-قارىمىمەن دارالانعان ادام قانداي قيىندىقتاردان بولسىن جول تابا بىلەدى. راس, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا, سونداي-اق, ەلىمىز نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشە باستاعاندا, كوپشىلىكتىڭ نە ىستەرىن بىلمەي, ءارى-ءسارى كۇيدە قالعانى ءالى ۇمىتىلا قويعان جوق. زامان تالاپ ەتىپ وتىرعان نارىقتىق ەكونوميكانى ابىحان امانباي ۇلى جاتسىنبادى. ونىڭ قىرى مەن سىرىن زەردەلەي كەلىپ, «تۇرگەن» جەكە شارۋاشىلىق فيرماسىن قۇردى. شارۋاشىلىقتا ەڭبەك ۇيىمداستىرۋدىڭ جاڭاشا ءادىسىن قالىپتاستىرۋدى قولعا الدى. بىرەر جىلداردان سوڭ, فيرمانىڭ اتى اۋىل-ايماققا عانا ەمەس, اۋدان جۇرتشىلىعىنا دا تانىمال بولا باستادى.
ۇيىمداستىرۋشىلىعى مەن ىسكەرلىگى ۇشتاسقان جان قاي سالاعا بولسىن قاجەت قوي. اكىمدىك جۇيە العاش ەنگىزىلگەندە, تاڭداۋ بىردەن ا.جەكسەمبەكوۆكە ءتۇسىپ, اۋىل تاريحىندا ول تۇرگەن اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ تۇڭعىش اكىمى بولىپ تاعايىندالدى. جۇمىسى كوپ, جاۋاپكەرشىلىگى زور بۇل قىزمەتتى ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ابىرويلى اتقاردى. ونىڭ اكىم بولىپ ىستەگەن جىلدارداعى اتقارعان شارۋالارىن اۋىلداستارى بۇگىندە ۇلگى-ونەگە رەتىندە ايتىپ, ءجيى ەستەرىنە الادى.
ا.جەكسەمبەكوۆتىڭ ەل ەسىندە قالعان تاعى ءبىر ومىرشەڭ ءىسى, ونىڭ وڭدەۋشى شاعىن كاسىپورىنداردى دامىتۋعا باسا نازار اۋدارۋى دەر ەدىك. ويتكەنى, بۇل ايماقتا ەگىن دە, مال دا, جەمىس-جيدەك تۇرلەرى دە مولىنان وسىرىلەدى. بىراق, ولار كوبىنشە وڭدەلمەي ساتۋعا شىعارىلاتىن. شىن نيەتپەن قولعا الساڭ, بىتپەيتىن شارۋا جوق. بىرەر جىلدىڭ ىشىندە ابىحان امانباي ۇلىنىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن تۇرگەن اۋىلىندا وسىمدىك مايىن, كونديتەر تاعامدارىن شىعاراتىن, جەمىس-جيدەك پەن مال ونىمدەرىن وڭدەيتىن تسەحتار اشىلدى. ديىرمەن مەن ناۋبايحانا پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل اۋىل تۇرعىندارىن مۇمكىندىگىنە قاراي جۇمىسپەن قامتۋعا جول اشتى. وسى تسەحتاردا وندىرىلگەن ونىمدەردى بەرىسى اۋدان, ءارىسى وبلىس حالقى تۇتىنا باستادى.
تابيعاتى تاماشا تۇرگەن اۋىلىندا 1994 جىلعا دەيىن قازاق مەكتەبى بولماعان ەدى. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ بالالارى جاقىن ەلدى مەكەندەردەگى مەكتەپتەرگە قاتىناپ نەمەسە تۋعان-تۋىستارىنىڭ ۇيلەرىندە جاتىپ وقىپ ءجۇردى. ابىحان امانباي ۇلى اكىم بولىپ تاعايىندالا سالىسىمەن قازاق مەكتەبىن اشۋدى قولعا الدى. ونى ءوزىنىڭ باستى مىندەتىنىڭ ءبىرى دەپ سانادى. قاجەتتى قۇجاتتار دايىنداپ, اۋداندىق, وبلىستىق دەڭگەيدەگى جيىنداردا وسىنى بىرنەشە رەت ماسەلە رەتىندە كوتەردى. ءبىلىم باسقارمالارىنىڭ تابالدىرىعىن توزدىردى, اۋىلعا قازاق مەكتەبىن اشۋدىڭ قاجەتتىلىگىن دالەلدەدى. اقىرى ول الدىنا قويعان ماقساتىنا جەتتى. ءسويتىپ, 1994 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىندە تۇرگەن قازاق ورتا مەكتەبىنىڭ اشىلعاندىعىن پاش ەتكەن تۇڭعىش قوڭىراۋ ءۇنى ەستىلدى.
بوس قالعان بۇرىنعى بالاباقشانى مەكتەپ عيماراتىنا لايىقتاپ جابدىقتاۋ جەڭىل شارۋا ەمەس ەدى. ونىڭ ۇستىنە عيماراتتى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ كەرەك. وسى قىم-قۋىت شارۋالاردىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى بولىپ, باسى-قاسىندا تاعى ا.جەكسەمبەكوۆ ءجۇردى. وقۋشىلارعا تارلىق ەتە باستاعاندىقتان, كەيىن مەكتەپ بوس تۇرعان كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششەنىڭ عيماراتىنا كوشىرىلدى. العاشقى وقۋ جىلىن 50 وقۋشىمەن باستاعان ءتۇرگەن قازاق ورتا مەكتەبى بۇگىندە 600-دەن استام شاكىرت ءبىلىم الاتىن ىرگەلى وقۋ ورنىنا اينالىپ وتىر. ابىحان امانباي ۇلىنىڭ ءبىلىم سالاسىن دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى ەسكەرۋسىز قالمادى. ول سول كەزدەگى وقۋ مينيسترلىگىنىڭ «ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدى. سونداي-اق, ول كەزىندە «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنىمەن, كوپتەگەن مەدالدارمەن ناگرادتالعان ەدى.
ابىحان امانباي ۇلى مەن اۋەس شارىپقىزى تاربيەلەگەن ۇل-قىزدار اكە اتىنا ەشقاشان كىر كەلتىرگەن ەمەس. مانشۇك – «تۇرگەن» اگروفيرماسىن باسقارادى, ۆەنەرا – عالىم, ساياسي عىلىمدار دوكتورى, بەرىك – كاسىپكەر. گۇلجانات, گۇلميرا, گۇلنار – مۇعالىم, ال كەنجەلەرى بالقاش – زاڭگەر.
ا.جەكسەمبەكوۆتىڭ تۋعان كۇنىنە وراي وتكىزىلەتىن بارلىق ءىس-شارالارعا, سونداي-اق, سپورت جارىستارىنا ابىحان اعانىڭ ۇل-قىزدارىنىڭ وزدەرى دەمەۋشىلىك جاساپ كەلەدى. مىسالى, سپورت جارىستارىندا (ۆولەيبول, باسكەتبول جانە ۇستەل تەننيسى) ءبىرىنشى ورىن العاندارعا – 35 مىڭ, ەكىنشى ورىنعا – 25 مىڭ, ءۇشىنشى ورىنعا 15 مىڭ تەڭگەدەن, ەڭ جاس ويىنشى مەن شەبەر ويىنشى اتانعاندارعا 5 مىڭ تەڭگەدەن سىيلىق بەرىلەدى. بۇلاردان بولەك, 2006-2007 وقۋ جىلىنان باستاپ ابىحان امانباي ۇلىنىڭ ۇرپاقتارى مەكتەپتىڭ ۇزدىك وقۋشىلارىنىڭ ارقايسىسىنا 5 مىڭ تەڭگەدەن ستيپەنديا بەرىپ وتىرادى. بۇل سوڭعى قوڭىراۋ كەزىندەگى سالتاناتتى جيىندا تابىس ەتىلەدى.
تۇرگەن ورتا مەكتەبىندە ا.جەكسەمبەكوۆ اتىنداعى سىنىپ جانە مۋزەي بار. ابىحان اعانىڭ ۇل-قىزدارى وسى سىنىپقا تەلەديدار سىيلاسا, مۋزەيدى قازىرگى زامان تالابىنا ساي جابدىقتاۋعا جانە جوندەۋدەن وتكىزۋگە 300 مىڭ تەڭگە قارجى بولگەن ەكەن. سونىمەن قاتار, مەكتەپ اۋلاسىنا پليتا توسەۋ ءۇشىن 500 مىڭ تەڭگە كولەمىندە دەمەۋشىلىك كورسەتىپتى. ال ءار جىلدارى ولاردىڭ مەكتەپكە 13 كومپيۋتەر, بەينەكامەرا, 300-دەن استام كىتاپ, تاعى باسقا قۇرالداردى سىيعا تارتقانىن اۋىل ادامدارى مەن مەكتەپ ۇجىمى جاقسى بىلگەنىمەن, بىلايعى جۇرت بىلە بەرمەيدى.
– ءبىزدىڭ اۋلەت 2007 جىلدان بەرى ءوز قاراجاتتارىنا, – دەيدى ۆەنەرا جەكسەمبەكوۆا بىزبەن اڭگىمەسىندە, – اۋىلداعى زەينەتكەرلەر مەن ەڭبەك ارداگەرلەرىنە 25 دانا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىن جازدىرىپ بەرىپ وتىرادى. تولىق ءبىر جىلعا. بۇل اكەمىزدىڭ اماناتى بولاتىن. ويتكەنى, اكەمىز ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمى – «ەگەمەننىڭ» بەلسەندى وقىرماندارىنىڭ ءبىرى ەدى.
ماماندىعى – مال دارىگەرى ا.جەكسەمبەكوۆتىڭ ءومىر جولى, ەڭبەك جولى وسىلاي ورىلەدى. ول ءوزىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە ەڭبەكقورلىق قاسيەتتەرىنىڭ ارقاسىندا كوپشىلىك قۇرمەتىنە بولەندى, اۋىل ماقتانىشىنا اينالدى. ۇزاق جىلدار بويى قول جەتپەگەن قازاق مەكتەبىنىڭ اشىلۋىنا تىكەلەي مۇرىندىق بولدى. ەندى ءوزى نەگىزىن قالاعان تۇرگەن ورتا مەكتەبىنە ابىحان جەكسەمبەكوۆتىڭ اتىن بەرسە, تىپتەن جاراسىپ كەتەر ەدى-اۋ.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى وبلىسى,
ەڭبەكشىقازاق اۋدانى.