پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جولداۋدا بيۋدجەت كىرىسىن ۇلعايتۋدى تاپسىردى. ەندى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى جانداندىرا تۇسپەك. اتاپ ايتقاندا, شاعىن جانە ورتا بيزنەستەگى جوسىقسىز كاسىپكەرلەردى «كولەڭكەدەن» شىعارۋ, قولما-قول اقشاسىز اينالىمداردى اكىمشىلەندىرۋ جانە فيسكالدىق زاڭنامانى ساقتاۋ كۇشەيتىلەدى. پروتسەستەردى تسيفرلاندىرۋعا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلماق.
قازاقستان 2025 جىلعا دەيىن «كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ» ۇلەسىن 40 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋدى كوزدەپ وتىر. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگىمەن بىرلەسىپ ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسى مەن باعىتتارىندا «كولەڭكەلى ەكونوميكاعا» قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن وزەكتەندىرۋدە.
ماسەلەن, ۇلت جوسپارىنىڭ 42-ءشى قادامىن ورىنداۋ ءۇشىن 2021 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيالاۋ كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزىلدى. مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جايدار ىڭكارباەۆتىڭ ايتۋىنشا, جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيالاۋعا كوشۋ «كولەڭكەلى» اينالىمدى, سىبايلاس جەمقورلىق دەڭگەيىن تومەندەتەدى جانە مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە قوسىمشا تۇسىمدەر تۇسىرەدى. بۇل رەتتە, حالىقارالىق مالىمەتتەردى ەلەكتروندى تۇردە الماسۋ شەڭبەرىندە كوپجاقتى كونۆەنتسياعا قول قويىلعانىن اتاپ وتكەن ءجون. ەل ازاماتتارىنىڭ قارجىلىق شوتتارى بويىنشا 100-دەن استام يۋريسديكتسيادا اقپارات الماسۋدى باستاۋ جوسپارلانعان.
قارجى مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە دەكلاراتسيانى 476 مىڭ ادام ۇسىنعان. ءوتىنىش بەرۋشىلەر نەگىزىنەن e-Salyq Azamat ءموبيلدى قوسىمشاسىن پايدالانعان. بۇل ارقىلى دەكلاراتسيانىڭ 52 پايىزى ۇسىنىلعان.
ج.ىڭكارباەۆتىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, تسيفرلى سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدە «ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالار» اقپاراتتىق جۇيەسىن ەنگىزۋ ءتيىمدى بولماق. ويتكەنى وندا تاۋارلارعا قۇجاتتامالىق قاداعالاۋ جۇرگىزىلەدى.
– تاۋارلاردى تولىققاندى رەجىمدە قاداعالاپ وتىرۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسىن پايدالانۋ ارقىلى سالىق تولەۋشىلەر ساناتتارعا بولىنەدى. تەكسەرۋ جوسپارلارى جاسالىپ, كامەرالدىق باقىلاۋ ءۇشىن سالىقتىق جانە كەدەندىك باقىلاۋ انىقتالادى. سونداي-اق اۋقىمدى دەرەكتەردى تالداۋ جانە زياتكەرلىك تالداۋ جولىمەن ء«بىر كۇندىك» فيرمالار اشەكەرە بولادى. ولاردىڭ جالعان شوت-فاكتۋرالارى بۇعاتتالادى. وسىلايشا, بيزنەسكە قاتىستى تەكسەرۋ تۇرىندەگى اكىمشىلىك جۇكتەمە تومەندەتىلدى. ماسەلەن, بۇزۋشىلىقتار قاشىقتان انىقتالادى جانە حابارلامالار ناقتى جولدانادى. وسى جىلى 40 مىڭعا جۋىق ەلەكتروندى حابارلاما جولداندى. ولار بويىنشا قوسىمشا 132 ملرد تەڭگەگە سالىق ەسەپتەلدى, – دەپ ناقتىلادى ج.ىڭكارباەۆ ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە.
توراعا ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىندە ەلەكتروندى دەكلاراتسيالاۋ ورتالىعى مەن احۋالدىق ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ جۇمىسىندا كونتراباندالىق سحەمالار ەسەبىنەن بيۋدجەتكە تولىق تۇسپەۋ تاۋەكەلدەرىن بارىنشا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەلەكتروندى قۇرالدار ىسكە قوسىلعان.
كەدەندىك ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى دا جۇرگىزىلۋدە. اتاپ ايتقاندا, كولىك قوزعالىسىن 2 جولاقتان 6 جولاققا دەيىن كەڭەيتۋ كوزدەلگەن. وسىنىڭ ناتيجەسىندە وتكىزۋ قابىلەتى تاۋلىگىنە 8 ەسە ارتادى. ال شەكارادان ءوتۋ ۋاقىتى 30 مينۋتقا دەيىن قىسقارادى.
– كولىك قۇرالدارىنىڭ توقتاۋسىز قوزعالىسى ءۇشىن تەحنيكالىق باقىلاۋدىڭ بىرىڭعاي تولاسسىز اۆتوماتتاندىرىلعان دالىزدەرىن پايدالانۋ ەسەبىنەن كولىك قۇرالى قوزعالىسىنىڭ بۇكىل تسيكلى اۆتوماتتاندىرىلادى. بۇگىندە ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە مارشرۋتتى قاداعالاۋ ءۇشىن ناۆيگاتسيالىق پلومبالار قولدانىلۋدا. ەلەكتروندى كەزەك جۇيەسىنىڭ تاجىريبەسى «نۇر جولى» بەكەتىندە قولدانىلاتىن بولادى, – دەدى كوميتەت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
ونىڭ ايتۋىنشا, شارالاردىڭ تيىمدىلىگىن جالعان ترانزيت ۇلەسىنىڭ 2019 جىلعى 28 پايىزدان بيىل 1,3 پايىزعا دەيىن تومەندەگەنىنەن-اق اڭعارۋعا بولادى. 2021 جىلى جالعان يمپورتتىڭ 177 فاكتىسى انىقتالدى. 2019-2020 جىلدارى ءدال وسىنداي 11 مىڭ فاكتى انىقتالعان ەكەن. قابىلدانىپ جاتقان شارالار يمپورتتالاتىن تاۋارلار بويىنشا قوسىلعان قۇن سالىعى تۇسىمدەرىنىڭ ءوسۋ قارقىنىن وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 136 پايىزعا نەمەسە 149 ملرد تەڭگەگە ارتىق قامتاماسىز ەتكەن.
سونداي-اق ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالار بازاسىندا پيراميداداعى بايلانىستاردى تۇتاس تالداۋ ىسكە اسىرىلادى. ول سالىق سالۋدان جالتارۋ سحەمالارىندا ۇلەستەس كومپانيالار مەن بەنەفيتسيارلار توبىن دا انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
وسى ورايدا, بيزنەستى تەكسەرۋگە جاريالانعان ءموراتوريدى ۋاقىتىنان بۇرىن الىپ تاستاۋ تۋرالى باستاما كوتەرىلۋدە. جايدار ىڭكارباەۆ بۇعان قاتىستى دا پىكىر ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي ۇسىنىس بىرنەشە فاكتورعا بايلانىستى جاسالعان.
– ءبىزدىڭ ەلدە ورتا جانە ءىرى بيزنەستەن بولەك, شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى مەن جەكە كاسىپكەرلىكتىڭ سالىقتىق مولشەرلەمەلەرى وتە تومەن. ولار جەڭىلدەتىلگەن دەكلاراتسيا بويىنشا 3 پايىز, پاتەنت بويىنشا 1 پايىز سالىق تولەيدى. سونداي-اق كوپ جەردە كاسسالىق چەكتەردىڭ بەرىلمەيتىنىن بايقاپ ءجۇرمىز. ونىڭ ۇستىنە ارنايى رەجىمدەردى قولداناتىن جەكە كاسىپكەرلەر تولىق بوساتىلادى. مۇنداي شارالار قاراستىرىلعان كەزدە كاسىپكەرلەر «كولەڭكەدەن» شىعىپ, ناقتى كىرىستەرىن كورسەتەدى دەپ ويلادىق. قالاي بولسا دا, ولار سالىق سالۋدان بوساتىلادى. بىراق ءبىز كۇتكەندەي «كولەڭكەدەن» جاپپاي شىعۋ ورىن المادى. سوندىقتان ءبىز سالىقتان جالتارۋشىلاردى تەكسەرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ وتىرمىز. ءبىز ۇسىنىس رەتىندە ايتتىق. قانداي شەشىم قابىلداناتىنى ءالى بەلگىسىز. جالپى العاندا, سالىقتان جالتارۋعا قارسى كۇرەسكە باعىتتالعان شارالار كەشەنى وڭ ناتيجە بەرۋى ءتيىس دەپ سانايمىز, – دەپ ءتۇسىندىردى ج.ىڭكارباەۆ.