ارحيۆ – اقيقات كەمەسى. تاريح تەڭىزىندە ەركىن جۇزگىڭىز كەلسە سول كەمەدە بولۋىڭىز شارت. نەگە دەسەڭىز, قىمبات قۇجاتتاردى قولمەن ۇستاپ كورمەي, وتكەنىنىزگە باعا بەرە المايسىز. ماسەلەن, نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك ارحيۆىندە 1964 جىلى قالالىق كەڭەس دەپۋتاتتارىنىڭ قۇندى حاتتامالارى بار. قىزىعى سول, ەسكى قولجازبالاردا ماداق پەن قۇرمەتتەن گورى سىن پىكىر سامساپ تۇر. ونى قاراپايىم حالىق شەنەۋنىكتەردىڭ شاڭىن قاققانىن قۇجاتتار دالەلدەپ بەرەدى.
سول جىلدارى قازاقستاننىڭ بولاشاق استاناسىندا قايتا قۇرۋ ءۇشىن سان الۋان جۇمىس جۇرگىزىلدى. قالا كۇننەن كۇنگە ءوسىپ كەلە جاتتى. ەسكى ماسەلەلەر شەشىلدى, بىراق ولاردىڭ ورنىنا جاڭا پروبلەمالار پايدا بولدى. قيىندىقتارعا قاراماستان, قالا تۇرعىندارى ومىرگە قۇشتار بولدى. ولار كەمشىلىكتەرگە توزگىسى كەلمەدى, قايتا وزىندىك ۇسىنىستارىمەن مىنبەدەگىلەرگە ءمىن تاقتى. بۇل سوزىمىزگە, قالالىق كەڭەس دەپۋتاتتارىنىڭ 9-شى شاقىرىلىمداعى 6-شى سەسسيانىڭ ستەنوگرامماسى كۋا. وندا تسەلينوگرادتىڭ كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىنىڭ جاعدايى ءماز ەمەس ەكەنى ايتىلادى. سالانى ناشار باسقارعان باسشىلاردىڭ اتى-ءجونى دە اتالادى.
قالالىق ۆاننالاردى جوندەۋ ۋاقىتى قۇجات بويىنشا 60 كۇن دەلىنگەنىمەن, 151 تاۋلىككە سوزىلعان. سونىمەن قاتار يشيمسكايا كوشەسىندەگى مونشا ەكى رەت جوندەلگەن, ايتسە دە ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. ءتىپتى قۇلاپ كەتۋگە شاق تۇر. بەلگىلى بولعانداي, مونشا مەن كىر جۋ زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى جوندەۋگە بولىنگەن اقشانى باسقا ماقساتقا جۇمساعان. ءدال وسىنداي جاعداي باسقا جوندەۋ جۇمىستارىندا دا بولعان. مىسالى, 1963 جىلدىڭ كۇزىندە «ەسىل» قوناقۇيىندەگى جىلىتۋ قازاندىقتارى قالپىنا كەلتىرىلەدى. 1964 جىلدىڭ قاڭتار ايىنىڭ باسىندا قايتادان ىستەن شىققان. اڭداساق, بۇل تۇستا تۇيتكىلدىڭ توركىنى مونشا بولىپ تۇرعان جوق, جەمقورلىقتىڭ نىشانى انىق بايقالادى.
بۇعان قوسا سول ۋاقىتتا قالا تاريحىندا ءبىرىنشى رەت سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسى سالىنادى. الايدا «ۆودوكانالدىڭ» حالىققا سۋ ساتۋ جوسپارى تولىق ورىندالمادى. اۋىز سۋ جەتكىلىكسىز. مۇنى شەنەۋنىكتەر حالىقتىڭ سانىنىڭ وسۋىمەن بايلانىستىرادى. دەگەنمەن قالا تۇرعىندارى قالالىق سۋ شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ قىزمەتتەن كەتۋىن تالاپ ەتەدى. ءارى سوتتا جەڭىپ شىعادى.
ونىڭ ۇستىنە قاراپايىم قالا تۇرعىندارى عانا ەمەس, تۇتاس كاسىپورىندار دا سۋ جەتىسپەۋشىلىگىنە تاپ بولادى. بۇل جاعداي كەيبىر باسشىلاردى ايلا-شارعى جاساۋعا يتەرمەلەيدى. دارىگەرلەر ءبىرىنشى بولىپ دابىل قاققان. قالادا گەپاتيت اۋرۋى دەندەيدى. اقىرى, قوعام بەلسەندىلەرى تەرگەۋدى ءوز قولىنا الدى. ول ول ما, جارىلعان قۇبىردى تاۋىپ, قالالىق كەڭەسكە حابارلايدى. الايدا جوعارىداعىلار جازالاندى ما, جوق ايىپتان جالتارىپ كەتتى مە, بەلگىسىز.
قۇرىلىسشىلار سمەتانى شامادان تىس اسىرۋعا قۇمار بولعان. پۋشكين 12 كوشەسىندەگى تۇرعىن ءۇيدى جوندەۋ قۇنى 1,8 مىڭ ءرۋبلدى قۇراسا, جوندەۋ جۇمىستارى 5,5 مىڭ رۋبلگە باعالانعان. ال ناقتى شىعىن 6,6 مىڭ رۋبلگە دەيىن جەتكەن. سول ۋاقىتتا بۇل اقشاعا ەكى جاڭا ءۇي سالۋعا بولاتىن ەدى. ونىڭ ۇستىنە تۇرعىندار باسپانالارى تولىق جوندەلگەنشە جالدامالى پاتەردە تۇرۋعا ءماجبۇر بولىپتى. ايتسە دە ولار سول شىعىندى ءوز قالتاسىنان تولەيدى. وسىعان وراي مەملەكەت قارجىسىنان 8 مىڭ سوما زاڭسىز جۇمسالعان كورىنەدى. بارماق باستى, كوز قىستى اركەتتىڭ شەتى شىعىپ تۇر.
قالالىق كولىك جولدارىن جوندەۋ مەن اباتتاندىرۋ ماسەلەسى دە وتكىر بولىپتى. 450 شاقىرىمنىڭ تەك 36-سى عانا جاقسارتىلعان. حالىق جۇمىسشىلاردى سىنعا الىپ, جۇرگىزۋشىلەر نارازىلىق تۋدىرادى. شاھاردا ساياحاتتايتىن دۇرىس جەر بولعانىمەن, جولى ناشار ەكەنىن دەپۋتاتتار بيلىككە باسا ايتادى. وسىلايشا تۇرعىنداردىڭ تالابىن بيلىككە تىكە جەتكىزگەن دەپۋتاتتار قالانىڭ كوركەيۋىنە جول اشىپ, وتكىر-وتكىر سويلەيدى.
بۇدان دا قىزىقتى ءھام قيلى اقپاراتتاردىڭ دەنى قالالىق ءارحيۆتىڭ قامباسىندا جاتىر. ءبىز ارنايى باس سۇعىپ, وسىنداي مالىمەتتەرگە تاپ بولدىق. تسەلينوگرادتىڭ نۇر-سۇلتانعا اينالعانعا دەيىنگى ءجۇرىپ وتكەن جولىنا قانىققىڭىز كەلسە, سول ماڭنان بۇدان دا اسەرلى دەرەكتەردى جولىقتىراسىز. ءبىز تەك وننان ءبىر بولىگىن عانا جەتكىزىپ وتىرمىز. ەڭ وكىنىشتىسى سول, وسىدان جارتى عاسىر بۇرىنعى كوزبوياۋشىلىقتىڭ ءالى دە باسىلماعانى. باياعى جارتاس سول جارتاس دەگەندەي. سوندىقتان قالانىڭ جاندانۋىنا جۇمىلا كۇش سالعانىمىز ءجون.