ج.شانين اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ استاناداعى مادەنيەت كۇندەرىنە وراي ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا كورەرمەنگە ە.ءتولەۋبايدىڭ «جەڭگەتاي», يران-عايىپتىڭ «مەن ىشپەگەن ۋ بار ما؟» شىعارمالارى بويىنشا قويىلعان سپەكتاكلدەردى ۇسىندى.
ج.شانين اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ استاناداعى مادەنيەت كۇندەرىنە وراي ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا كورەرمەنگە ە.ءتولەۋبايدىڭ «جەڭگەتاي», يران-عايىپتىڭ «مەن ىشپەگەن ۋ بار ما؟» شىعارمالارى بويىنشا قويىلعان سپەكتاكلدەردى ۇسىندى.
باعدارلاماداعى بارلىق قىزىقتان قۇر قالعىڭ كەلمەيدى. وبلىستىق ءازىل-سىقاق جانە ساتيرا تەاترىنىڭ ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىندا قويعان ر.كۋنيدىڭ «ون ءۇشىنشى ءنومىر» قويىلىمى, كونگرەسس-حولداعى «شىرايلى وڭتۇستىكتىڭ شەجىرەسى» اتتى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى مۇراجايلارىنىڭ جانە قولونەر شەبەرلەرى مەن سۋرەتشىلەرىنىڭ كەڭەيتىلگەن كورمە-ەكسپوزيتسياسى, بالالارعا بازارلىق رەتىندە «وڭتۇستىكفيلم» مەكەمەسىنىڭ استانا قالاسىنداعى بالالار ۇيلەرىنە الىپ كەلگەن «قازاقستان بارىسى», «قاناتتى بارىس تۋرالى اڭىز», «قازاقستان برەندى», «تولاعاي», «ساپا وليمپياداسى», «ەرتەگىلەر ەلىنە ساياحات», «مۇڭلىق پەن زارلىق» انيماتسيالىق فيلمدەرى, استانا تسيركىندەگى «وڭتۇستىك-تسيرك» مەكەمەسىنىڭ «الاقاي, بالاقاي» قويىلىمى جانە وسىنىڭ ءبارىنىڭ ءتۇيىنى ىسپەتتى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ونەر شەبەرلەرىنىڭ «ءان-شاشۋىم وزىڭە, مەرەيلى استانام» كونتسەرتى سياقتى ونەر تارتۋىنىڭ قاي-قايسىسىن الىپ قاراساڭىز دا قوعام ءۇشىن وتە قاجەت رۋحاني قۇندىلىقتار.
سونىڭ ءبىرى, مىسالى ج.شانين اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترىنىڭ «جەڭگەتاي» كومەديالىق قويىلىمى قازىرگى تاڭداعى وتە ءبىر وتكىر ماسەلەگە دەن بۇرعىزادى. اۆتورى – بەلگىلى كينو جانە تەاتر اكتەرى, رەجيسسەر, دراماتۋرگ ەرسايىن تولەۋباي, ال قويۋشى رەجيسسەرى – ءيمانالى ساپاروۆ.
ومىردەن اركىمنىڭ دە ءوز باقىتىن تاپقىسى كەلەدى. بىراق سول باقىت دەگەن نارسەنى كىم قالاي تۇسىنەدى؟ بايلىق پا, قىزمەت پە, مانساپ پا...؟ مۇندايدا اقىن مۇحتار شاحانوۆتىڭ:
«تالايلارعا بايلىق جيناۋ بولسا-داعى باس ارمان, كەيدە باقىت بايلارعا دا قولىن بەرمەي قاسارعان. الدە باقىت سۇلۋلىق پا, ولاي دەيىن دەسەم مەن, سۇلۋلار ءجۇر باي اياققا كىلەم بولىپ توسەلگەن...» دەگەن جىر جولدارى ەرىكسىز ەسكە ورالادى. ال جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆتىڭ:
«باقىت دەگەن نەمەنە؟ سۇلۋ قىز با دەپ قالام, ءار جىگىتپەن ءبىر بيلەپ, ءبىر جىگىتكە توقتاعان. مەنىمەن دە ءبىر بيلەپ كەتپەدى دەپ كۇيمەڭىز: شاقىرۋشى كوبەيسە شىقپايدى عوي بيگە قىز» دەپ كەلەتىن ولەڭى ءوز الدىنا ءبىر توبە. سپەكتاكل اۆتورلارى وسى ءبىر ۇلكەن تاقىرىپتى ءازىل-قالجىڭمەن ەزۋگە كۇلكى ۇيىرە وتىرىپ, تەرەڭ ويعا باتىرا باياندايدى.
ومىردە جۇمىر باستى, ج ۇلىن وزەكتى جانداردىڭ قاي-قايسىسى دا باقىت قۇسىن باقشاسىنا قوندىرۋدى ارمانداپ وتەدى ەمەس پە؟ ەكى جاستىڭ ۇيلەنۋ تويىندا جالپاق قاۋىم جابىلىپ تاعى دا باقىت تىلەپ جاتادى. ىڭگالاپ جاڭادان دۇنيە ەسىگىن اشقان سابيگە دە سول تىلەك. بىرەۋلەر ادامنىڭ باقىتتى بولۋىنىڭ بەس ءتۇرلى باعىتىن ايقىنداپ شىعىپتى. ءبىرىنشى بايلىق – دەنساۋلىق العاشقى كەزەكتى يەلەنسە, ەكىنشى ورىندا ماحاببات پەن وتباسى تۇرادى ەكەن. سودان كەيىن بارىپ قانا – دوستارى, بايلىق جانە مانساپ, قىزمەت دەگەندەر ءرول اتقارادى. وسى بەس نارسە ماڭدايىنا بىردەي جازىلعان ادام باقىتتى ادام بولىپ ەسەپتەلەدى-ءمىس. سولاي دەگەنمەن دە كوپ رەتتە قازاق ومىرلىك جار تاۋىپ, وتباسىن قۇرۋدى, بالا ءسۇيۋدى باقىتقا بالاپ جاتادى. «جەڭگەتاي» سپەكتاكلىندەگى ومىرلىك سەرىگىن ىزدەگەن پەندەلەر دە سونداي باقىتقا ءبىر تابان جاقىن تۇرعان جاندار.
قويىلىمدا تولىم اپايدىڭ پاتەرىن جالداپ تۇراتىن 4 بويجەتكەن قىزدىڭ تاعدىرىنا الاڭداپ, ولارعا جار تاڭداعان جەڭگەتايدىڭ اڭگىمەسى باياندالادى. ك ۇلىمكوز جەڭگەتاي ء(رولدى سومداعان ۇلجالعاس سافاراليەۆا) مىنەز-قۇلقى ءتورت ءتۇرلى ارۋدى ءتورت سەرى جىگىتپەن تانىستىرىپ, ەرتەرەك تۇرمىسقا بەرىپ قۇتىلۋدىڭ قامىنا كىرىسەدى. سەبەبى, تولىم اپايدىڭ ء(رولدى سومداعان ايجان جۇمابەكوۆا) ءوزى دە جاسى ەگدە تارتىپ قالعانىنا قاراماستان قوتان اقساقالعا تۇرمىسقا شىعىپ, قالعان عۇمىرىن ونىمەن شاتتىقتا وتكىزۋدى كوكسەيدى. كومەديالىق جانر بولعانمەن قويىلىمنىڭ كوتەرىپ وتىرعان ويى وتە اكتۋالدى بولىپ سانالادى. باياعى زاماندا قازاقتا جەڭگەتايلار قالىڭ قاۋىمنىڭ جۇمىلا كىرىسكەندە قولىنان كەلمەي جاتاتىن كوپ جۇمىسىن ءبىر ءوزى تىندىرىپ شىعاتىن. ال بۇگىندە جەڭگەتاي ۇعىمى بىرتە-بىرتە سولعىن تارتىپ, ءتىپتى, قازىرگى قۇقىقتىق تىلمەن ايتقاندا كەرىسىنشە تەرىس سيپات الىپ كەتتى. جىمىسقى بۇزىق ارەكەتپەن, ادام ءتانىن ساۋدالاعان الاياقتاردىڭ ىسىنە كوبىرەك قولدانىلاتىن تەرمينگە اينالدى. وعان تاعى ءبىر سەبەپ – ادامدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ سۋىپ, مەيىرىم, قامقورلىق, جاناشىرلىق ساۋلەسىنىڭ باسەڭسۋى. رەجيسسەر ءيمانالى ساپاروۆ ساحنالاعان «جەڭگەتاي» سپەكتاكلى ۇمىت بولىپ بارا جاتقان سول ءداستۇردى تىرىلتسە, باقىتىن سارىلا ىزدەگەن قازاقتىڭ قازىرگى سانداعان قاراكوز قارلىعاشتارى باعىن تاۋىپ, باياندى تىرشىلىك كەشەر ەدى دەگەن ويدى العا تارتادى. سەبەبى, قازىر جوعارى ءبىلىم الىپ, ءوزى تاڭداعان كاسىپكە قول جەتكىزگەنمەن, ەڭ باستى پارىز – تۇرمىسقا شىعىپ, بالا ءسۇيۋ شاتتىعىنان كەش قالعان تاعدىرلار جەتىپ ارتىلادى. ەگەر جەڭگەلەرىمىز سول جولدان تايماي, ەجەلگى مىندەتىن ءمىنسىز اتقارا بەرگەندە, مۇنداي جاعداي تىم ەتەك جايماس ەدى دەگەن وي جاتىر قويىلىم استارىندا. سوندىقتان, بۇل تۋىندى جەڭىل-جەلپى سياقتى بولىپ كورىنگەنمەن, ار جاعىندا وزەكتى وي قىلاڭ بەرىپ, حالىقتىق قالىپتىڭ تامىرى نەلىكتەن تارتىلىپ بارادى دەگەن يدەيانى مەڭزەيدى.
ساحنالىق شىعارماداعى كەيىپكەرلەر بويىنداعى ءمىنەز-ق ۇلىق كۇلكىلى ءارى جەڭىل قابىلدانادى. زىلتەمىر كوتەرەتىن سپورتشى قىز كۇلقايشا (نۇرجامال قالامباەۆا), ورىس ءتىلدى لولا ء(جاميلا بەكمۇرزاەۆا), ەلگەزەك مىنەزدى ءايبات (اقمارال ادىلبەكوۆا), جانى نازىك, جاسقانشاق جانۇيا ء(باتيما ورازوۆا) بەينەلەرى ارقىلى بۇگىنگى قىزداردىڭ جيىنتىق وبرازى بەدەرلەنەدى. ولاردىڭ تاعدىرى دا, ومىردەن العان ءتالىم-تاربيەسى دە بولەك-بولەك. ءبىر-ءبىرىن قايتالامايدى, ارقايسىسىنىڭ تانىم-تالعامى دا تۇرلىشە. نە بىرىكتىرەدى؟ جولدارى قاي تۇستا توعىسادى؟ باقىتتارىن ىزدەۋ جولىندا. انا اتانۋدى العا قويعان كەزدەن باستاپ. ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا تاعدىرلارى تۇيىسكەن ارۋلار ەڭ سوڭىندا سول ارماندارى ورىندالىپ, ءبىر-ءبىر اق وتاۋدىڭ جاراسىمدى گۇلدەرىنە اينالادى. سپەكتاكل كوپباي, ءاپچان, شايقى, كەرىمسال رولدەرىمەن شيرىعا ءتۇسىپ, قىزىقتى وقيعالارىمەن تارتادى. قويىلىمداعى باستاۋ, شارىقتاۋ, ءتۇيىن سىندى قاجەتتى شارتتار مۇنى كورەرمەننىڭ ءبىر دەممەن تاماشالاۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزىپ تۇر. ساحنانىڭ باستى مىندەتى كورۋشىنى جالىقتىرىپ الماۋ, وقيعالار اراسىندا زەرىكتىرەر بوس, قۋىس ورىن بولماۋ, زالدى وزىنەن الىستاتپاي ۇستاۋ دەسەك, مىنە, وسى تالاپتارعا ول تولىعىمەن جاۋاپ بەرە الدى دەپ ويلايمىز.
قويىلىم رەجيسسەرى ءيمانالى ساپاروۆپەن اڭگىمەلەسكەنىمىزدە كومەديا جانرىنىڭ وزگە جانرلارمەن سالىستىرعاندا ەرەكشە بولىپ كەلەتىنىن ايتتى. «بۇل جانر ءارى كۇردەلى, ءارى ءارتىس ءۇشىن وتە قىزعىلىقتى. كۇردەلى دەيتىنىمىز, ءومىردىڭ اششى اقيقاتىن مۇنداي جەڭىل ۇلگىدە ورىنداۋ وتە قيىن. بۇل زالداعى سىرتتاي تاماشالاعان ادامعا كۇلكىلى بولعانمەن, ءرولدى ورىنداۋشى ءۇشىن ولاي ەمەس. قىزعىلىقتى دەۋىمىز, مۇندا اكتەر ءوزىنىڭ بويىنداعى قابىلەت-قارىمدى بارىنشا اشىپ كورسەتە بىلۋىنە مۇمكىندىك مول» دەدى.
كەشكىسىن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ە.ورازىمبەتوۆ ساحنالاعان يران-عايىپتىڭ «مەن ىشپەگەن ۋ بار ما؟» سپەكتاكلى تاماشالاندى. ابايدى «پاراسات» وردەنىنىڭ يەگەرى ساپار وتەمىس ۇلى, قۇنانبايدى مادەنيەت قايراتكەرى مۇحان شاكيروۆ, ورازبايدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى وشات راحيموۆ, كوپبايدى قازاقستانعا ەڭبەگى سىڭگەن قايراتكەر ءماجيت ىليااسقاروۆ, كۇنتۋدى سادىق جاقىپوۆ سىندى تەاتردىڭ بەلدى دە جەتەكشى ءارتىستەرى ورىندادى. رولدەر نانىمدى, شىنايى قابىلداندى. كوڭىل كوركەم ويعا سۋارىلدى. جىر وتىنىڭ جىلۋى تارادى.
«جۇرەكتىڭ كوزى اشىلسا,
تۇسەدى حاقتىڭ ساۋلەسى.
ىشتەگى كىردى قاشىرسا,
ادامنىڭ حيكمەت كەۋدەسى»
دەگەن اباي اتامىزدىڭ كەمەل ويى قالدى سانامىزدا.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ.