جاھاندىق ەكونوميكادا اعىمداعى «كوروناكريزيسكە» بايلانىستى ەداۋىر وزگەرىستەر ورىن الۋدا. ونىڭ ءبىر ايقىن دالەلى – الەم بويىنشا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار كولەمىنىڭ قىسقارۋى. مىسالى, ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى جوعارى ەۋروپانىڭ 47 ەلىندە جوسپارلانعان 6 مىڭنان استام جوبانىڭ تەك 65%-ى مەرزىمدەرىنە سايكەس جۇزەگە اسىرىلسا, قالعان 35%-ى ۋاقىتشا توقتاتىلىپ, ءتىپتى مۇلدەم جۇزەگە اسپاي قالۋى مۇمكىن.
سالىستىرمالى تۇردە العاندا ورتالىق ازيا ەلدەرىندەگى جاعداي قالىپتى ءارى ءوسىم كورسەتۋ الەۋەتى ساقتالعان. وسىنداي وڭ تەندەنتسيا ءبىزدىڭ ەلدە دە بايقالۋدا. ماسەلەن, «Finprom.kz» اقپاراتتىق پورتالىنىڭ مالىمەتتەرىنە سايكەس قازاقستانعا اعىمداعى جىلى تارتىلعان شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمى 3,6 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى. ولاردىڭ ىشىندە سالىمداردىڭ نەگىزگى بولىگى نيدەرلاند, اقش جانە رەسەيگە تيەسىلى. سونىمەن بىرگە «Moody’s ي FitchRatings» رەيتينگتىك اگەنتتىگى قازاقستاننىڭ رەيتينگىن ينۆەستيتسيالىق سەنىمدى دەڭگەيىندە راستادى. دەمەك, ەلىمىزدە ەكونوميكانى جانداندىرۋ باعىتىندا قابىلدانىپ جاتقان شارالاردىڭ وڭ باعاسىن بەرۋگە نەگىز بار.
سىرتتان تارتىلعان جانە ىشكى رەسۋرستاردىڭ ارقاسىندا سالىمدار بويىنشا كورسەتكىشى جوعارى سەكتورلار قاتارىندا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ناتيجەلەرى بىرەگەي. 2018 جىلدان بەرى ينۆەستيتسيالار كولەمى بويىنشا ءوسىم كورسەتپەگەن ءبىلىم سالاسىنا ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىنىڭ ارتۋىنىڭ سەبەبى ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىگى قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن مەحانيزمدى كەڭىنەن قولدانۋ بولىپ تابىلادى. اعىمداعى جىلدىڭ قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قارقىندى ءوسىم كورسەتكەن بۇل سالاعا 143,5 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا بۇل كورسەتكىش 27%-عا ارتىپ وتىر.
وسىنداي وڭ بەتبۇرىسقا ءبىلىم سالاسىن جەتەلەگەن اتالمىش مەحانيزمنىڭ باستى ماقساتى – مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن كاسىپكەرلەرگە ءبىلىم سالاسىن كەڭىنەن يگەرۋى ارقىلى حالىققا ۇسىناتىن قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ. بۇگىندە مەملەكەت پەن جەكە سەكتوردىڭ ىنتىماقتاستىعىنىڭ نەگىزىندە وڭىرلەردە 14 مىڭنان استام وقۋشىعا ارنالعان 40 جەكەمەنشىك مەكتەپ پەن 11 مىڭ توسەكتىك ورىنعا شاقتالعان 44 ستۋدەنتتىك جاتاقحانا بوي كوتەردى.
داعدارىس جاعدايىندا جاڭا نارىقتار مەن جوبالارعا ىزدەنىس ۇستىندەگى ينۆەستورلار مەن كاسىپكەرلەرگە وسى ارىپتەستىكتىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى ەكەنىن, جاتاقحانالار سالۋ جوباسى ارقىلى كورسەتۋگە بولادى.
جالپى, مەملەكەت جاتاقحانا سالۋعا دايىن كاسىپكەرلەرگە كەشەندى قولداۋ كورسەتۋگە ءازىر. ونىڭ ساياسي نەگىزى ەكى جىل بۇرىن ەلباسىنىڭ «بەس الەۋمەتتىك باستاماسىندا» قالانعان بولاتىن. 2018 جىلدان باستاۋ العان مەحانيزمگە ينۆەستورلاردى كەڭىنەن تارتۋ مىندەتىن ورىنداۋ ءۇشىن ءارتۇرلى جاڭاشىلدىقتار دا ەنگىزىلۋ ۇستىندە.
قارجىلىق قولداۋ شارالارىنىڭ ىشىندەگى نەگىزگىسى – ماقساتتى مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ورنالاستىرۋ. مەملەكەتتىك تاپسىرىس سوماسى ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە تاۋەلدى ءارى جىل سايىن 4-5%-عا ارتىپ وتىرادى. اعىمداعى جىلدىڭ جاعدايىندا 1 ستۋدەنتكە ارنالعان تولەمنىڭ كولەمى 400 مىڭ تەڭگەگە دەيىنگى سومانى قۇرايدى. بۇدان بولەك, مەحانيزم شەڭبەرىندە قۇرىلىسى ءۇشىن جەر تەلىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ, جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامالاردى ۇسىنۋ, بانكتى نەسيەنىڭ پايىزىن جەڭىلدەتۋ بويىنشا وزگە دە قولداۋ تەتىكتەرى قاراستىرىلعان.
مەملەكەتتىك
قولداۋ قۇرالى
مەرزىمى
شارتتارى
ماقساتتى مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ورنالاستىرۋ
8 جىل بويى
1 ستۋدەنتكە 122/144 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش, ستۋدەنتتەردىڭ قولدانىسقا بەرىلگەن جاتاقحانادا تۇرۋى مىندەتتى. العاشقى 12 اي تولەم ارتتىرۋشى كوەففيتسيەنت نەگىزىندە تولەنەدى, جازعى دەمالىس كەزەڭىنە دە تولەمدەر قاراستىرىلعان
وقۋ ورىندارىمەن كونسورتسيۋم قۇرۋ ارقىلى ينۆەستيتسيا كولەمىن وڭتايلاندىرۋ
مەرزىمى شەكسىز
ارىپتەستىكتىڭ بارلىق شارتتارى كونسورتسيونالدىق كەلىسىمدە بەكىتىلەدى. كەلىسىم شەڭبەرىندە جوبانى جەر تەلىمىمەن نەمەسە قوسىمشا قارجىمەن قامتاماسىز ەتۋگە قول جەتكىزۋگە بولادى
جەر تەلىمدەرىن جەڭىلدەتىلگەن نەگىزدە ۇسىنۋ
مەنشىككە نەمەسە جالعا راسىمدەۋگە بايلانىستى
وڭىرلىك الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالار ارقىلى, جەرگىلىكتى مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى جوبالارى اياسىندا
تيپتىك جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانى ۇسىنۋ
2021 جىلدان باستاپ, جارامدىلىعى ورتا ەسەپپەن
5 جىل
تيپتىك جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانى قازاقستاننىڭ بارلىق 4 كليماتتىق ايماعىنا قولدانۋ مۇمكىندىگى
بانكتىك نەسيەنىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەسىن
ارزانداتۋ
7 جىلعا دەيىن
«قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى», «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» «دامۋ» قورى باعدارلامالارى اياسىندا
پاندەمياعا بايلانىستى قاشىقتان وقىتۋ كەزىندە مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ورنالاستىرۋ
قاشىقتان وقىتۋ اياقتالعانعا دەيىن
تولەمدەر جاتاقحانانىڭ جوبالىق قۋاتىنا سايكەس جۇرگىزىلەدى
ناتيجەسىندە, ەكى جىلدىڭ توڭىرەگىندە ىسكە قوسىلعان جاتاقحانالاردىڭ 27-ءسى نەمەسە ورىنداردىڭ جالپى سانىنىڭ 35%-ى جەكە سەكتوردىڭ ينۆەستيتسيالارىنىڭ ارقاسىندا پايدا بولدى.
بىراق جوعارى قارقىنعا قاراماستان جاتاقحاناعا دەگەن سۇرانىستىڭ ءالى دە تولىق قامتىلماعانىن اتاپ وتكەن ءجون. قازىرگى ۋاقىتتىڭ وزىندە 68 مىڭنان استام ستۋدەنت جاتاقحاناعا مۇقتاج. ورتا ەسەپپەن ءبىر جاتاقحانا 500 ورىنعا ارنالسا, تاپشىلىقتى جويۋ ءۇشىن شامامەن 136 وبەكتىنى ىسكە قوسۋ قاجەت. سونىمەن قاتار الداعى 10-15 جىلدىڭ بارىسىندا ستۋدەنتتەر كونتيگەنتىنىڭ 27%-دىق ءوسىمى بولجانۋدا. دەمەك, 2030 جىلى ەلىمىزدەگى ستۋدەنتتەر سانى 1,5 ەسە ارتىپ, 364 مىڭ ادامدى قۇرايدى. ياعني بۇل كورسەتكىشتەر بولاشاقتا جاتاقحاناعا دەگەن سۇرانىستىڭ ارتا تۇسەتىنىنىڭ ءبىر ايقىن دالەلى.
بۇگىندە باعدارلاما ءوز جالعاسىن تابۋدا. جوباعا قىزىعۋشىلىق تانىتقان ينۆەستورلار قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قارجى ورتالىعىنا حابارلاسا وتىرىپ, تولىق اقپاراتپەن تانىسا الادى.
بايلانىس مالىمەتتەرى: 8 (7172) 695-127, 8 (705) 198-01-01, جوبانىڭ سايتى – studdom.fincenter.kz, telegram-ارناسى – invest.fincenter.kz.
«قارجى ورتالىعى» اق