كۇرشىم اۋدانىنداعى قاراتال وزەنىنىڭ وڭ جاق جاعالاۋىندا, تەرەكتىبۇلاق اۋىلى مەن توپتەرەك اۋىلدارىنىڭ اراسىندا ءبىر جۇمباق تاس باعان تۇر. ونىڭ قازىرگى كەزدەگى بيىكتىگى ەكى مەتردەن استام, ۇستىڭگى باسى جارىقشاقتانىپ سىنعان, استىڭعى تابانىنىڭ بولىگى تىك ءتورت بۇرىشتى.
جۇمباق بۇل تاس باعاندى ماعان اكەم كورسەتتى, ال وعان بالا كۇنىندە اتام كورسەتىپتى. قاراعان ادامعا تاس باعان قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى. ول جازىق ورماننىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان. تاس باعاننىڭ ەداۋىر بولىگى جەرگە كىرىپ تۇر. وندا ءبىر بەلگىسىز تاڭبالار بار.
كۇرشىم اۋدانىنداعى قاراتال وزەنىنىڭ وڭ جاق جاعالاۋىندا, تەرەكتىبۇلاق اۋىلى مەن توپتەرەك اۋىلدارىنىڭ اراسىندا ءبىر جۇمباق تاس باعان تۇر. ونىڭ قازىرگى كەزدەگى بيىكتىگى ەكى مەتردەن استام, ۇستىڭگى باسى جارىقشاقتانىپ سىنعان, استىڭعى تابانىنىڭ بولىگى تىك ءتورت بۇرىشتى.
جۇمباق بۇل تاس باعاندى ماعان اكەم كورسەتتى, ال وعان بالا كۇنىندە اتام كورسەتىپتى. قاراعان ادامعا تاس باعان قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى. ول جازىق ورماننىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان. تاس باعاننىڭ ەداۋىر بولىگى جەرگە كىرىپ تۇر. وندا ءبىر بەلگىسىز تاڭبالار بار.
جەرگىلىكتى قاريالاردىڭ ايتۋىنشا, تاس باعان قازىرگى قالپىنان كەزىندە ءبىر مەتردەي ۇزىن, بيىك بولعان. بىراق تا, كەزىندە تەمىر ارقان تاعىپ, تراكتوردىڭ كۇشىمەن ورنىنان جىقپاقشى بولعان اۋمەسەرلەر, ونىڭ ۇشىن سىندىرىپ تاستاپتى. سىنىقتارى جانىندا جاتىر.
قاريالاردىڭ ايتقان اڭگىمەلەرىنەن, مەن وسى تاس باعاننىڭ قالاي بۇل جەردە پايدا بولعاندىعى جايىندا اڭىزدى ءبىلدىم. ءبىزدىڭ اتا تەگىمىزدەن اۋىزدان اۋىزعا جەتىپ كەلە جاتقان اڭىزدىڭ مازمۇنى مىنانداي. كەزىندە وسى جەردە ءبىر باي ادام ءومىر ءسۇرىپتى. ونىڭ سۇلۋ دا, اقىلدى قىزى بولىپتى. ءبىر كۇنى قىز اقىلىنا كۇشى ساي اپاق دەگەن جىگىتپەن كەزدەسىپ, ءبىرىن-ءبىرى ءبىر كورگەننەن-اق جاقسى كورىپ ءسۇيىپتى. جىگىت ۇيلەنۋ ءۇشىن رۇقسات سۇراپ, بايدىڭ الدىنا كەلگەندە, باي وعان ك ۇلىپ: «سەن تۇگىڭ جوق تاقىر كەدەيسىڭ, سەندە استىڭدا اتىڭ, الدىڭدا مالىڭ جوق. سەندە تىپتەن ات بايلايتىن ات بايلاعىش تا جوق», دەپ ونىڭ قارا جاياۋ كەدەي ەكەندىگىن بەتىنە باسىپتى.
اپاق باتىر بولاشاق قايىن اتاسىنىڭ ءسوزى ار-نامىسىنا تيگەندىكتەن, ەل الدىندا ءوزىنىڭ كىم ەكەندىگىن كورسەتۋ ءۇشىن, كۇنشىلىك جەردەن ارقاسىنا سالىپ, تاس باعان – ات بايلاعىشتى كوتەرىپ اكەلىپ, بولاشاق قايىن اتاسىنىڭ اق ورداسىنىڭ جانىنا تىكە شانشىپ قاداپ قويىپ: «سۇراعان ات بايلاعىشىڭىز وسى بولسا, الىڭىز», دەپتى. قىز اكەسى بولاشاق كۇيەۋ بالاسىنىڭ سىيىن قابىل الىپ, ونىڭ كۇشى مەن مىنەزىن مويىنداپتى. كۇيەۋ بالاسىنىڭ كەلەشەكتە رۋىنىڭ تىرەگى, جاۋدان قورعار قالقانى بولاتىندىعىنا كوزى جەتىپ, قىزىن ۇزاتىپ, توي جاساۋعا رۇقساتىن بەرىپتى.
سوڭىنان اپاق باتىر قايىن اتاسىنىڭ سەنىمىن اقتاپ, تەك رۋدىڭ عانا ەمەس, بۇكىل ەلىنىڭ قورعانى مەن تىرەگى بولىپتى. ەل اراسىندا اقجىگىت بالۋان, اقجىگىت باتىر اتانىپتى دەسەدى. ەل اۋزىنان ەستىگەن تاس باعان جايىنداعى اڭىز وسىنداي.
تاس باعاننىڭ ماڭىندا قانداي دا ءبىر باسقا تاستار جوق. ونىڭ الىستان اكەلىنگەندىگى كورىنىپ تۇر. مەن ەستىگەن اڭىزدان كەيىن, تاس باعان ءبىزدىڭ كۇندەرىمىزگە دەيىن جەتپەگەن تالاي قىزىقتى دا, شىم-شىتىرىق وقيعالاردىڭ كۋاسىندەي كورىنەدى. كوڭىل اۋدارعان بىزگە بار سىرىن اقتارا سالاتىنداي سەزىندىم.
وسىنداي عاسىرلار, مۇمكىن الدە مىڭداعان جىلدار تۇرعان كونەنىڭ كوزى, ەسكەرتكىشى قاس-قاعىمدا ادامداردىڭ باسسىزدىعىنان ءبىر مەتردەن استام بولىگىن جوعالتقانى قاتتى قىنجىلتادى. جاپانداعى تاس باعان كىمگە كەرەك دەسەڭىزدەر, ايتار ەدىم بىزگە كەرەك دەپ. ول ءبىزدىڭ اڭىزىمىز, ءبىزدىڭ تاريحىمىز, اۋىزدان اۋىزعا جەتىپ كەلە جاتقان ءبىزدىڭ مادەنيەتىمىز, ءبىزدىڭ مۇرامىز.
بەلگىلى ورىس جازۋشىسى ەۆگەني كۋرداكوۆتىڭ التاي ءوڭىرىنىڭ تاريحىنىڭ تىپتەن زەرتتەلۋسىز قالعان دەگەن سوزىنە, قوسىلعاننان باسقا شاراڭ قالمايدى. كۇرشىم جەرى كەرەمەت تابيعاتى سۇلۋ جەر, ادامدارى ەرتەدەن جاۋجۇرەك, باتىل بولعان دەسەدى. تەك اياعىنا دەيىن زەرتتەلمەگەن تاريحى مەن ونى ماقتان تۇتىپ ايتا الماۋىمىز كوڭىلگە كىربىڭ كەلتىرەدى.
سىمبات مولدامجارەۆ,
سەمەي مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى.