الەمدىك تاجىريبەدە ەكونوميكانىڭ سەرپىندى دامۋىنا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ سۇبەلى ۇلەس قوساتىنى الدەقاشان دالەلدەنگەن اقيقات. سوندىقتان دا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا قولايلى جاعداي تۋعىزۋ ىلگەرىلەۋدىڭ كەپىلى بولىپ تابىلادى. شىنى كەرەك, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا باسىمدىق بەرىلۋدە. ەلباسى ن.نازارباەۆ بۇل ماسەلەگە ءوزىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋلارىندا ايرىقشا ماڭىز بەرىپ, قۇزىرلى ورىندارعا كاسىپكەرلىكتىڭ تىنىسىن تارىلتاتىن كەدەرگىلەردى جويۋدى ۇدايى تاپسىرىپ كەلەدى. سول ءۇشىن دە جاڭا زاڭدىق اكتىلەر قابىلدانىپ, باعدارلامالار جاسالۋدا.
الەمدىك تاجىريبەدە ەكونوميكانىڭ سەرپىندى دامۋىنا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ سۇبەلى ۇلەس قوساتىنى الدەقاشان دالەلدەنگەن اقيقات. سوندىقتان دا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا قولايلى جاعداي تۋعىزۋ ىلگەرىلەۋدىڭ كەپىلى بولىپ تابىلادى. شىنى كەرەك, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا باسىمدىق بەرىلۋدە. ەلباسى ن.نازارباەۆ بۇل ماسەلەگە ءوزىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋلارىندا ايرىقشا ماڭىز بەرىپ, قۇزىرلى ورىندارعا كاسىپكەرلىكتىڭ تىنىسىن تارىلتاتىن كەدەرگىلەردى جويۋدى ۇدايى تاپسىرىپ كەلەدى. سول ءۇشىن دە جاڭا زاڭدىق اكتىلەر قابىلدانىپ, باعدارلامالار جاسالۋدا. الايدا, ءالى دە كاسىپكەرلىكتىڭ كەڭ قانات جايىپ كەتۋىنە كەدەرگى بولاتىن جايتتار كەزدەسىپ قالادى. بۇدان جاڭادان ءوز ءىسىن اشقان شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىن بىلاي قويعاندا, قالىپتاسىپ قالعان كاسىپكەرلەردىڭ ءوزى زارداپ شەگىپ جاتاتىنىن ەسكەرسەك, كەلەڭسىزدىكتىڭ جانى ءسىرى ەكەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. راس, قازىر بۇرىنعىداي شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى سۋبەكتىلەردى تاۋەكەل دەڭگەيى ەسەپكە الىنباي, قۇقىقتىق ستاتيستيكا ورگاندارىندا تىركەلمەي جاپپاي تەكسەرۋ جوققا ءتان. الايدا, كەيبىر مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىن بۇزۋشىلىققا جول بەرىلىپ كەلەدى. مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەر, اسىرەسە, جەر قاتىناستارى, ساۋلەت جانە قۇرىلىس سالاسىندا ءجيى كەزدەسەدى ەكەن. بۇل تۋرالى وبلىستىق پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرىنىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن وتكىزگەن بريفينگىندە ءمالىم بولدى. «اتامەكەن» وداعى» ۇلتتىق ەكونوميكالىق پالاتاسى بازاسىندا ۇيىمداستىرىلعان قوعامدىق قا-بىلداۋعا 250 كاسىپكەر ءوز ماسەلەلەرىن ايتىپ, جولىققان. سونىڭ ىشىندە, كاسىپكەرلەردىڭ جەر تەلىمدەرىن ماقساتتى تاعايىنداۋعا بايلانىستى وتىنىشتەرىنىڭ قالالىق اكىمدىكتە ۇزاق ۋاقىت قارالاتىنى انىقتالعان. مىسالى, «اۆتوميراكتوبە» جشس-ءنىڭ جەر تەلىمىن ماقساتتى تاعايىنداۋىن وزگەرتۋ تۋرالى ارىزى ءتورت ايدان استام ۋاقىت قارالعان. مۇنداي جاعداي مۇعالجار اۋدانىندا دا ورىن العان. قاندىاعاش قالاسىنىڭ اكىمدىگى «جۇماعۇلوۆ» جەكە كاسىپكەرلىگىنە جەر تەلىمىن مەيرامحاناعا پايدالانۋعا رۇقسات بەرمەگەن. قاندىاعاش قالاسىنىڭ اكىمى مانەپوۆ كاسىپكەرلىك قىزمەتكە كەدەرگى كەلتىرىپ, سىبايلاس قۇقىق بۇزۋشىلىققا جول بەرگەنى ءۇشىن تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. مۇنداي كەمشىلىكتەر وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارىندا ورىن الدى دەسە دە بولادى. بريفينگتە ءمالىم بولعانىنداي, 200-دەن استام كاسىپكەرلىك نىساندارىنىڭ وتىنىشتەرى مەرزىمى وتكىزىلىپ بارىپ قارالعان.
سونداي-اق, ۇكىمەتتىڭ 2008 جىلعى 6 مامىرداعى №425 قاۋلىسىنا سايكەس ارحيتەكتۋرالىق-جوبالاۋ تاپسىرماسىن جانە تەحنيكالىق جاعداي الۋعا تەك جەرگە نەمەسە پايدالانىلىپ تۇرعان عيماراتتى ء(بىر بولىگىن قايتا جوبالاۋعا) قايتا جاراقتاندى-رۋعا ءتيىستى قۇقىق بەرۋ تۋرالى جەرگىلىكتى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ شەشىمى جانە جوبالاۋعا بەكىتىلگەن تاپسىرىسى قوسا تىركەلۋى ءتيىس. ال, «اقتوبە نان» جشس ديرەكتورىنان «استىق قويماسى جانە ديىرمەن كەشەنى» جوباسىنا ارحيتەكتۋرالىق-جوبالاۋ تاپسىرىسىن بەرۋگە زاڭدى تۇلعانىڭ مەملەكەتتىك تىركەۋ تۋرالى كۋالىگى, ستن, جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ساتىپ الۋ-ساتۋ كەلىسىمشارتى, جەر تەلىمىنە اكتى جانە قۇرىلىسقا جۇمىس جوباسى تالاپ ەتىلگەن. مۇنداي دەرەكتەر بارلىق بەرىلگەن ارحيتەكتۋرالىق-جوبالاۋ تاپسىرىستارى بويىنشا ورىن العان. بۇل دەرەكتەر بويىنشا اقتوبە قالاسى اكىمدىگىنە ۇسىنىس جولدانىپ, قالالىق ساۋلەت جانە قۇرىلىس ءبولىمىنىڭ باسى ارتىق قۇجات تالاپ ەتۋىنىڭ جولى كەسىلگەن, كىنالى ادامدار قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. مۇنداي جاعدايلاردىڭ مارتوك, قوبدا جانە حرومتاۋ اۋداندارىندا دا ورىن العانى بەلگىلى بولىپ وتىر.
مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىنىڭ بۇزىلماۋى دا باستى نازاردا ۇستالۋدا. وتكەن جىلى مارتوك اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمى تاراپىنان سۋبسيديا الۋشىلار تىزىمىنە تىركەلۋ ءۇشىن 123 كاسىپكەردەن ستن, كۋالىك جانە تۇقىمعا كۋالىك زاڭسىز تالاپ ەتىلسە, 2013 جىلى سۋبسيديا الۋعا تالاپكەرلەردىڭ اراسىنان 118 كاسىپكەردىڭ بيۋدجەتتىك سۋبسيديا الۋ قۇقىعى بۇزىلعان. كەتكەن كەمشىلىكتەر جويىلىپ, كىنالىلەر جازاسىن الدى.
پروكۋراتۋرا ورگاندارى تەكسەرۋلەرى بويىنشا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتىندە كاسىپكەرلىك تۋرالى زاڭدىلىقتىڭ بۇزىلۋ دەرەكتەرى انىقتالعان. وبلىستىق ءىىد كوشى-قون پوليتسياسى باسقارماسى 16 جەكە كومپانيادان اقپاراتتاردى زاڭسىز تالاپ ەتكەن. وسى باسقارمادان جالپى كاسىپكەرلەرگە قاتىستى 50-دەن استام زاڭسىز سانكتسيا بەرىلمەگەن سۇراۋ جولدانعان.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ وتكەن كەزەڭىندە جۇمىلعىش توپتارعا 40 دابىل ءتۇسىپ, سونىڭ 18-ءى دالەلدەنگەن, 60 ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتىڭ جاسالۋ ساتىسىندا جولى كەسىلگەن. ءناتيجەسىندە التى ادام اكىمشىلىك, جەتى ادام ءتارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. تەك ءۇستىمىزدەگى جىلعى سەگىز ايدا مەملەكەتتىك ورگاندار مەن مەكەمەلەردىڭ 30-دان استام لاۋازىمدى قىزمەتكەرى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىندا سىبايلاس قۇقىق بۇزۋشىلىققا جول بەرگەنى ءۇشىن تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپتى.
وسى كەزەڭدە 68 تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ, 298 زاڭ بۇزشىلىق جويىلعان كورىنەدى. 22 كاسىپكەرلىك نىسانىنىڭ قۇقى قورعالىپ, 5 زاڭسىز قۇقىقتىق اكتى بۇزىلعان. 35 ادامعا تارتىپتىك, 14 ادامعا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن ارقالاۋعا تۋرا كەلگەن. 128 كاسىپكەرلىك قىزمەتتى تەكسەرۋدەن باس تارتىلعان, شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى سۋبەكتىلەردى 90-نان استام زاڭسىز تەكسەرۋ دەرەگى انىقتالعان.
بۇگىنگى تاڭدا كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ماقساتىندا قۇرىلعان وبلىس پروكۋرورىنىڭ جانىنداعى ساراپتامالىق كەڭەستىڭ ءتورت وتىرىسى وتكىزىلىپ, ولاردا قازاقستاندىق مازمۇندى قامتاماسىز ەتۋ جانە وتاندىق وندىرىسشىلەردى ست-كZ تاۋاردىڭ شىعۋ سەرتيفيكاتىن الۋعا قاتىستى بولىگىندە قولداۋ جانە كەدەن وداعى اياسىندا تاۋاردى ۇلتتىق مىندەتتى سەرتيفيكاتتاۋ جۇرگىزۋگە زاڭدىلىقپەن بەلگىلەنگەن ءتارتىپ, ءتيىستى ۇسىنىستاردى ەسەپكە الا وتىرىپ, بيزنەستى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالارىن جەتىلدىرۋ جولدارى مەن ادىستەرىن تالقىلاۋ جانە تالداۋ ماسەلەلەرى قارالعان كورىنەدى. بۇدان باسقا بيزنەس ورتا تاراپىنان سىنعا كوبىرەك ۇشىرايتىن جانە كەلىسپەۋشىلىك تۋىندايتىن سالالار تالدانعان. «اتامەكەن» وداعى» قازاقستان ۇلتتىق ەكونوميكا پالاتاسى اقتوبە فيليالى بازاسىندا كاسىپكەرلىك ماسەلەلەرى بويىنشا قوعامدىق قابىلداۋ ۇيىمداستىرىلدى, ول ايىنا ەكى رەت كاسىپكەرلەردى تۋىنداعان وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا قابىلدايدى. تۇسكەن وتىنىشتەر بويىنشا تۇسىنىك جانە ۇسىنىستار بەرىلەدى. كاسىپكەرلەردەن تۇسەتىن وتىنىشتەر ءارتۇرلى, ولار زاڭسىز تەكسەرۋلەر, قۇقىق قورعاۋ جانە جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنىڭ ارەكەت ەتپەۋى نەمەسە زاڭسىز ارەكەتى تۋرالى, زاڭدىلىقتاعى اعاتتىقتار جايلى باياندايدى. باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا «كوشپەلى قوعامدىق قابىلداۋ», «شەنەۋنىك جانە كاسىپكەر» جانە «مەملەكەتتىك ورگاندار ارقىلى كاسىپكەرمەن بىرگە» اكتسيالارى وتكىزىلەدى. «كوشپەلى قوعامدىق قابىلداۋ» اكتسياسى اياسىندا جۇمىس توبى حرومتاۋ جانە مارتوك اۋداندارىندا بولىپ قايتقان.
كەلتىرىلگەن دەرەكتەردىڭ ءوزى كاسىپكەرلىككە كەدەرگى كەلتىرەتىن جايتتاردىڭ ءالى دە ازايماي وتىرعانىن كورسەتەدى. مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەردىڭ زاڭ تالاپتارىن بىلمەۋشىلىكتەن, بولماسا سالعىرتتىقتان بولىپ جاتاتىنى دا جاسىرىن ەمەس. دەگەنمەن, كەي جاعدايلاردا ولاردىڭ استارىندا تەكسەرۋشى قۇزىرلى ورىنداردىڭ نەمەسە كاسىپكەردىڭ ءىسى تۇسكەن مەملەكەتىك ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءوز مۇددەسىن ويلاۋشىلىعى جاتپايتىنىنا كەپىلدىك بەرۋ دە قيىن. سوندىقتان دا انىقتالعان كەلەڭسىزدىكتەرگە بايلانىستى بىرقاتار ادامداردىڭ سىبايلاس قۇقىق بۇزۋشىلىق بويىنشا جازالانىپ جاتاتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. دەگەنمەن, پروكۋرورلىق قاداعالاۋ جۇمىستارىنىڭ ارقاسىندا كوپتە-گەن كەمشىلىكتەردىڭ بەتى اشىلىپ, ولار ۋاقىتىلى جويىلىپ, كاسىپكەرلىكتىڭ تىنىسىن كەڭەيتۋگە, تابىسىن مولايتۋعا قول جەتكىزىلىپ وتىرعانى بۇل باعىتتاعى ءىس-قيمىلداردىڭ بۇدان دا ناتيجەلى بولاتىنىن دالەلدەي تۇسەدى.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى