كەشە پارلامەنتتە پالاتالاردىڭ بىرلەسكەن وتىرىسى ءوتتى. وندا دەپۋتاتتار بەسىنشى پارلامەنتتىك سەسسيانى قورىتىندىلادى. پارلامەنت سەسسياسىن جابۋ وتىرىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك انۇرانىمەن باستالدى. التىنشى سايلانعان پارلامەنتتىڭ بەسىنشى سەسسياسى زاڭ شىعارۋ جۇمىسىنىڭ كولەمى بويىنشا دا, قابىلدانعان زاڭدار شەشىمىن تابۋعا ىقپال ەتەتىن مىندەتتەر بويىنشا دا وتە اۋقىمدى بولدى.
سەسسيا بارىسىندا پالاتالاردىڭ 3 بىرلەسكەن وتىرىسى ءوتتى. ءماجىلىستىڭ 41 جالپى وتىرىسىندا 296 ماسەلە قارالسا, سەنات 25 جالپى وتىرىستا 165 ماسەلە قارادى. بەسىنشى سەسسيا كەزىندە قوس پالاتانىڭ قاراۋىندا 161 زاڭ جوباسى بولدى, ونىڭ 98-ءى قابىلداندى. بۇگىنگى كۇنى پارلامەنت قابىلداعان زاڭداردىڭ 86-سىنا مەملەكەت باسشىسى قول قويىپ, ولار زاڭدى كۇشىنە ەندى.
پارلامەنت قابىلداعان «2020-2022 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭ مەملەكەت ساياساتىنىڭ الەۋمەتتىك باعىتتىلىعىن تولىق كورسەتەدى. الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ بارلىق شىعىسىنىڭ جالپى كولەمىنىڭ 46%-ى ءبولىندى.
سونىمەن قاتار ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين جالپى وتىرىس كەزىندەگى تالقىلاۋدا ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ باستى فاكتورى بولىنەتىن قاراجات كولەمى مەن ولاردى يگەرۋ ەمەس, ءتيىمدى جوسپارلاۋ مەن ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
بۇل ماسەلەنى دەپۋتاتتىق كورپۋس 2019-2021 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتكە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ كەزىندە, سونداي-اق ۇكىمەت پەن ەسەپ كوميتەتىنىڭ وتكەن جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەرىن قاراۋ كەزىندە دە كوتەردى.
بەسىنشى سەسسيا ىشىندە دەپۋتاتتار قازاقستاندىقتاردىڭ ومىرىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن زاڭ شىعارۋعا باستاما جاساۋ بويىنشا ءوزىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن بەلسەندى پايدالاندى.
وسى سەسسيادا دەپۋتاتتار وزدەرى باستاماشى بولىپ, 35 زاڭ جوباسىن ازىرلەدى, ولاردىڭ 12-ءسى قازىردىڭ وزىندە قابىلدانىپ, 23-ءى بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر.
دەپۋتاتتار انا مەن بالانى قورعاۋ, سالىق سالۋ, اۋديتورلىق قىزمەت, قىلمىستىق زاڭنامانى جەتىلدىرۋ, وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە ينتەرنەتكە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ, ءبىلىم بەرۋ, عىلىم جانە باسقا ماسەلەلەر بويىنشا زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر ەنگىزۋگە دە باستاماشىلىق جاسادى.
بەسىنشى سەسسيا كەزەڭىندە قوس پالاتا دا الەۋمەتتىك سالاداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس اتقاردى. پارلامەنت, ەڭ الدىمەن «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ قابىلدادى. جاڭا زاڭدا پەداگوگ كاسىبىن رەتتەيتىن بارلىق قۇقىقتىق نورمالار بار. اتالعان زاڭ پەداگوگتەر مەن وقۋشىلاردىڭ جۇكتەمەسىن قىسقارتۋدى بەكىتەدى, مۇعالىمدەر مەن مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدار قىزمەتكەرلەرىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن مىندەتىنە كىرمەيتىن ارتىق فۋنكتسيالاردان بوساتۋعا ىقپال ەتتى.
«حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكس جوباسى قوعامدا كەڭىنەن بەلسەندى ءارى مازمۇندى پىكىرتالاس تۋدىردى. سوندىقتان پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسىنىڭ دەپۋتاتتارى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىمەن, ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىمەن تىعىز ىنتىماقتاسا وتىرىپ, وڭتايلى نۇسقا ىزدەۋ ماقساتىندا زاڭ جوباسىن مۇقيات جانە جان-جاقتى قارادى.
جاڭا كودەكس مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ حالىق دەنساۋلىعىن ساقتاۋ جۇيەسىن جاقسارتۋ تۋرالى تاپسىرمالارىن ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەنىپ, وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى رەفورمالاۋ تەتىكتەرى قامتىلدى.
ۇلى جەڭىستىڭ 75 جىلدىعى قارساڭىندا پارلامەنت «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭ قابىلدادى, وندا ارداگەرلەرىمىزگە جەڭىلدىكتەر مەن الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر بەلگىلەيتىن قۇقىقتىق نورمالار العاش رەت جۇيەلەنىپ, توپتاستىرىلدى.
حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىندا پارلامەنت دەپۋتاتتارى قابىلداعان «مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ تۋرالى» زاڭنىڭ دا ماڭىزى زور.
وتكەن سەسسيادا دەپۋتاتتىق كورپۋس جۇمىسىنىڭ باسىم باعىتى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياسي رەفورمالارىنىڭ زاڭنامالىق نەگىزىن قالىپتاستىرۋ بولدى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بەيبىت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى» زاڭ جينالىستاردى, ميتينگىلەردى, دەمونستراتسيالار مەن شەرۋلەردى ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋدىڭ قولدانىستاعى رۇقسات بەرۋ تاجىريبەسىن حاباردار ەتۋ تاجىريبەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى. بۇل زاڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنا ساي كەلەدى.
دەپۋتاتتاردىڭ وزدەرى ازىرلەگەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى جانە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ, پارلامەنتتىك وپپوزيتسيا ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭنىڭ قابىلدانۋى ەلىمىزدە دەموكراتيانى نىعايتۋداعى ماڭىزدى قادام بولدى.
ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين اتاپ وتكەندەي, «پارلامەنتتىك وپپوزيتسيا» ۇعىمىن زاڭنامالىق تۇرعىدا بەكىتۋ قازاقستاندىق پارلامەنتاريزم تاريحىندا جاڭا بەت اشتى. اتاپ ايتقاندا, ماجىلىستەگى پارلامەنتتىك وپپوزيتسياعا كوميتەتتەردىڭ ءبىرىنىڭ توراعاسى مەن باسقا ەكى كوميتەت حاتشىلارىنىڭ لاۋازىمىنا, پارلامەنتتىك تىڭداۋ وتكىزۋگە باستاماشىلىق جاساۋ, بىرنەشە ۇكىمەت ساعاتىنىڭ كۇن ءتارتىبىن ايقىنداۋ قۇقىعىنا, سونداي-اق پارلامەنتتىك وپپوزيتسياعا ءوز پىكىرىن ءبىلدىرۋ ءۇشىن كەڭ اۋقىمدى مۇمكىندىكتەر بەرەتىن باسقا دا نورمالارعا كەپىلدىك بەرىلەدى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا جانە «ساياسي پارتيالار تۋرالى» زاڭعا دەپۋتاتتار ەنگىزگەن تۇزەتۋلەردىڭ دە ماڭىزى زور. العاش رەت پارتيالىق سايلاۋ تىزىمدەرىندە ايەلدەر مەن جاستار ءۇشىن مىندەتتى 30 پايىزدىق كۆوتا ەنگىزىلدى. بۇدان باسقا ساياسي پارتيالاردى تىركەۋ ءۇشىن كەدەرگى ەكى ەسەگە, ياعني 40 مىڭنان 20 مىڭ ادامعا دەيىن ازايادى.
سوت جۇيەسىن جاڭعىرتۋدىڭ بەرىك قۇقىقتىق بازاسىن جاساۋ, سوت شەشىمدەرىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا پارلامەنت «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىق-پروتسەستىك كودەكسىنە سوتتار جۇمىسىنىڭ زاماناۋي فورماتتارىن ەنگىزۋ, ارتىق سوت راسىمدەرى مەن شىعىندارىن قىسقارتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ قابىلدادى.
دەپۋتاتتار قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەستىك زاڭنامانى جەتىلدىرۋ جانە جەكە ادام قۇقىقتارىنىڭ قورعالۋىن كۇشەيتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسىمەن جۇمىس ىستەي وتىرىپ, ەسىرتكى تاراتۋ, ادام ساۋداسى, پەدوفيلدىك, سەكسۋالدىق زورلىق-زومبىلىق جانە جەكە ادامعا قارسى, اسىرەسە بالالارعا قارسى باسقا دا اۋىر قىلمىستاردىڭ جازاسىن قاتاڭداتۋعا اسەر ەتتى.
وتكەن سەسسيادا پارلامەنت قابىرعاسىندا 13 ۇكىمەتتىك ساعات, 5 پارلامەنتتىك تىڭداۋ, 20 دوڭگەلەك ۇستەل, كوميتەتتەردىڭ 27 كوشپەلى وتىرىسى جانە 2 كونفەرەنتسيا ءوتتى. پارلامەنتتىك تىڭداۋلار اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ, قازاقستاننىڭ سۋ قاۋىپسىزدىگى, زاڭ شىعارۋ پروتسەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ سياقتى ماسەلەلەرگە ارنالدى.
سەسسيا جۇمىسى كەزەڭىندە پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسىنىڭ دەپۋتاتتارى 308 دەپۋتاتتىق ساۋال (ونىڭ 204-ءىن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, 104-ءىن سەنات دەپۋتاتتارى) جولدادى. وسى سەسسيا بارىسىندا پارلامەنت دەپۋتاتتارىنا ازاماتتاردان شامامەن 9 733 حات كەلىپ ءتۇستى, ولار قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس قارالدى.
پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسىنىڭ دەپۋتاتتارى كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىنا قارسى ءىس-قيمىل جانە توتەنشە جاعداي كەزىندە تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ەل باسشىلىعىنىڭ تاپسىرمالارىن ءبىراۋىزدان قولداپ, زاڭ شىعارۋ قىزمەتىنە بارلىق كۇش-جىگەرىن سالدى. جالپى العاندا, زاڭ شىعارۋ جۇمىسىنىڭ قارقىنى سەرپىندى بولىپ, قابىلداناتىن شەشىمدەر جەدەلدەتىلدى.
پارلامەنت دەپۋتاتتارى ەلدە تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى كەشەندى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋعا اتسالىسا وتىرىپ, ۇلتتىق ەكونوميكا, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ەگىس جۇمىستارىن ۋاقتىلى جۇرگىزۋ, حالىقتى الەۋمەتتىك قولداۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى جۇيەلى شارالار, ەپيدەميالىق جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ, بارلىق دەڭگەيدەگى ءبىلىم بەرۋ ساپاسى سەكىلدى ماسەلەلەردى ەرەكشە باقىلاۋعا الدى.
الداعى التىنشى سەسسيادا پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسىنىڭ دەپۋتاتتارى ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىنىڭ ەرەجەلەرىن ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرادى.
قازىرگى ۋاقىتتا پارلامەنت قورجىنىندا 61 زاڭ جوباسى بار. مۇندا ەكولوگيالىق كودەكس, وزىندىك ەرەكشەلىگى بار تاۋارلاردى باقىلاۋ تۋرالى, وسىمدىك الەمى تۋرالى زاڭدار نازارعا الىنادى. سونىمەن قاتار «2021-2023 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى», اسكەري قىزمەت جانە ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتكەرلەرى مەن اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى ماسەلەلەرى جونىندەگى, بيلىكتىڭ اۋداندىق, قالالىق جانە اۋىلدىق دەڭگەيلەرىنىڭ دەربەستىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن كەڭەيتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى جانە تاعى باسقا دا زاڭداردى قابىلداۋ اسا ماڭىزدى بولماق.