كەشە پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەتتىڭ سەلەكتورلىق وتىرىسىندا تسيفرلى ەكونوميكا ءۇشىن ادامي كاپيتالدى دامىتۋ ماسەلەسى قارالدى. وسى باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس بارىسى تۋرالى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ, تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆ, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ باسقارۋشىسى قايرات كەلىمبەتوۆ باياندادى.
3 ملن-نان اسا مامان دايارلاندى
ا.ايماعامبەتوۆ اتاپ وتكەندەي, قازىرگى تاڭدا ادامي كاپيتال كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ باستى فاكتورىنا اينالدى. دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ بايانداماسىندا بولاشاقتا 10 جۇمىس ورنىنىڭ 9-ى تسيفرلى داعدىلاردى تالاپ ەتەتىنى اتاپ ءوتىلدى. وسىعان وراي 2030 جىلعا قاراي الەم بويىنشا كەم دەگەندە 1 ملرد ادامدى قايتا وقىتۋ قاجەتتىگى تۋىندادى.
McKinsey بولجامدارىنا سايكەس, 2030 جىلعا قاراي تسيفرلى داعدىلارعا دەگەن قاجەتتىلىك كەمىندە 55%-عا وسەدى. ەىدۇ بايانداماسىندا جۇمىس ورىندارىنىڭ 32%-دان استامى تسيفرلاندىرۋ ناتيجەسىندە تۇبەگەيلى وزگەرەدى دەگەن بولجام كەلتىرىلگەن. بۇل رەتتە كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىق تۋرالى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار الدىڭعى قاتارلى تسيفرلى قۇزىرەتتەر تۋرالى دا ايتىلىپ وتىر.
«تسيفرلى قۇزىرەتتىلىككە قوسىمشا, ادام كاپيتالى ءۇشىن فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىق, سىني ويلاۋ, كرەاتيۆتىلىك, وقۋ جانە تالداۋ قابىلەتى بولىپ تابىلاتىن soft skills-ءتى دامىتۋ قاجەت. بۇل باعىتتاعى باستى قادامداردى ءبىز باستادىق», دەدى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى.
2016 جىلدان باستاپ ەلىمىزدەگى مەكتەپتەردە فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىقتى دامىتۋدى قاراستىراتىن جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى ەنگىزىلۋدە. كەلەسى وقۋ جىلىندا مەكتەپتەردىڭ جاڭا باعدارلامالارعا كوشۋى اياقتالادى.
كەلەسى قادام – ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىنە تسيفرلى قۇزىرەت ەنگىزۋ. مينيسترلىكتىڭ الدىندا الەمدىك ستاندارتتارعا سايكەس IT سالاسىنىڭ ماماندارىن دايارلاۋ, بارلىق ازاماتتاردىڭ بازالىق تسيفرلى ساۋاتتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ سىندى مىندەتتەر تۇر.
«وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, ءبىز «تسيفرلى ءبىلىم بەرۋ» اۋقىمدى جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى ۇسىنامىز. جوبا ءۇش نەگىزگى باعىتتى قامتيدى. بۇل – بازالىق تسيفرلى قۇزىرەتتەر, مامانداندىرىلعان IT-كادرلاردى جانە باسقا سالالاردىڭ قىزمەتكەرلەرىن IT-قۇزىرەتىمەن ۇيلەستىرە وتىرىپ دايىنداۋ. وسى جوبانىڭ ناتيجەسىندە تەرەڭ Iت ءبىلىمى بار جاڭا ماماندار دايارلانادى», دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
اتالعان جوبا اياسىندا جىل سايىن 400 مىڭنان استام «تسيفرلى قۇزىرەت» كادرلارى شىعارىلادى. وسىلايشا 2030 جىلعا قاراي بارلىق دەڭگەيدەگى وقۋ ورىندارى جاڭا فورماتسياداعى 3 ملن-نان استام مامان دايارلايتىن بولادى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ورتا ءبىلىم بەرۋدە 2013 جىلعا دەيىن اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ءپانى 7-سىنىپتان باستالادى, مازمۇنى ەسكىرگەننەن كەيىن ول 5-سىنىپقا قوسىلدى. بۇل باعدارلامالاردا كوبىنەسە كومپيۋتەردى پايدالانۋ, كەڭسە قوسىمشالارىن مەڭگەرۋ سەكىلدى قاراپايىم داعدىلار مەن جاڭارتۋلار تالاپ ەتىلدى. سوندىقتان 2021 جىلدان باستاپ تسيفرلى ساۋاتتىلىق ءپانى 1 سىنىپتان باستاپ ەنگىزىلەدى. بالالار الگوريتمدى, اقپاراتتىق گيگيەنا مەن قاۋىپسىزدىكتى ۇيرەنەدى, 3 سىنىپتان باستاپ – Scratch كودتاۋ ءتىلىن, STEM, 3D-پرينتينگ, روبوت تەحنيكا نەگىزدەرىن ۇيرەنەدى.
سونىمەن قاتار IOS, Android وپەراتسيالىق جۇيەلەرى, سونداي-اق رython, س++ باعدارلامالاۋ تىلدەرى وقىتىلادى. ول ءۇشىن ەلىمىزدىڭ وبلىس ورتالىقتارىندا 25 جاڭا ارنايى IT-ليتسەي اشىلدى, 447 STEM زەرتحانا جانە 2 مىڭعا جۋىق روبوت تەحنيكا كابينەتى اشىلدى. وقۋشىلار سارايلارىندا 560-تان استام بالالار تەحنوپاركى مەن روبوت تەحنيكا كابينەتتەرى اشىلدى.
«ساباقتان تىس ۇيىرمەلەردە بالالار روبوتتاردى باعدارلامالاۋدى, 3D-printing وقۋدى ۇيرەنەدى. دەگەنمەن ولار ءالى دە جەتكىلىكسىز دەپ سانايمىن. پەداگوگتەر دە IT ساۋاتتى ارتتىرۋ كۋرستارىنان وتەدى. اسىرەسە Iت وقىتاتىن مۇعالىمدەردىڭ روبوت تەحنيكا مەن باعدارلامالاۋ بويىنشا وقۋدان ءوتۋى ماڭىزدى», دەدى مينيستر. بۇعان قوسا كوللەدجدەردە IT-ماماندىقتارعا مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولەمى ارتىپ كەلەدى. جاڭا جوبا اياسىندا ءار وبلىستا Iت-قۇزىرەتتىلىك ورتالىعى اشىلادى. ورتالىقتار WorldSkills حالىقارالىق ستاندارتتارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ادىستەمەلىك, تالداۋ, جاتتىعۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرادى.
قازىر ەلىمىزدە IT-ماماندىعى بويىنشا جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە 51 مىڭنان استام ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. جىل سايىن مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولەمى ارتىپ كەلەدى. 326 كاسىبي ستاندارت نەگىزىندە Iت-باعىت بويىنشا باعدارلامانىڭ 95%-ى جاڭارتىلدى. ۋنيۆەرسيتەتتەرگە اكادەميالىق ەركىندىك بەرىلدى. جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ 91 يننوۆاتسيالىق باعدارلاما ەنگىزىلەدى.
تسيفرلى ساۋاتتىلاردىڭ ۇلەسى 82,1 %
تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆ بۇگىندە ەل حالقىنىڭ تسيفرلى ساۋات دەڭگەيى 82,1%-دى قۇرايتىنىن ايتتى.
«جالپى, Iت سالاسىندا ادامي كاپيتالدى دامىتۋدىڭ ناتيجەسىندە بۇگىنگى تاڭدا تسيفرلاندىرۋدىڭ جالپى ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى 802,5 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ءارتۇرلى سالادا 120 مىڭنان استام جۇمىس ورنى قۇرىلدى. وتاندىق ستارتاپتارعا 38 ملرد تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسيا تارتىلدى. حالىقارالىق رەيتينگتەردە جاقسى جەتىستىكتەر بار. جۇمىس ءارى قاراي جالعاسادى», دەدى مينيستر.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ اياسىندا مەملەكەتتىك باعدارلاماعا وزگەرىستەر ەنگىزىلۋدە. اتاپ ايتقاندا, بيزنەس پەن ەكونوميكا سالالارىن تسيفرلاندىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. ونىڭ ىشىندە ەكونوميكانى تسيفرلاندىرۋدىڭ باستى درايۆەرى رەتىندە 10 تەحنولوگيالىق پلاتفورما ىرىكتەلدى. ناتيجەسىندە جاڭا جوعارى تەحنولوگيالىق كومپانيالار پايدا بولۋدا. بۇل ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە جوعارى بىلىكتى ماماندار قاجەت. بۇگىندە Iت-ماماندارعا جىل سايىنعى قاجەتتىلىك 30 مىڭنان اسادى.
ەلىمىزدە Iت-ماماندارىن دايىندايتىن ەكى مامانداندىرىلعان جوعارى وقۋ ورنى بار. ولار جەتەكشى حالىقارالىق سەرىكتەستەرمەن بىرلەسىپ وقۋ باعدارلامالارىن ازىرلەيدى. سونىمەن قاتار ۇزدىك 10 جوو پۋلى قۇرىلدى. ولار حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن بىرگە وزدەرىنىڭ وقۋ باعدارلامالارىن دايىندادى. اتالعان جوو-لار Iت-مامانداردى وقىتۋ جۇيەسىنىڭ وزەگى بولىپ تابىلادى. 2025 جىلعا دەيىن Iت-داعدىلارى بار 1,8 ملن قىزمەتكەر جانە 370 مىڭ جوعارى بىلىكتى مامان دايارلانادى. جالپى, جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىس ناتيجەسىندە 2025 جىلعا قاراي تسيفرلى ساۋاتتىلىق دەڭگەيى 87%-عا جەتەدى.
«استانا» حقو باسقارۋشىسى قايرات كەلىمبەتوۆ تسيفرلى ەكونوميكا ءۇشىن ادامي كاپيتالدى دامىتۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى بايانداما جاسادى. تسيفرلاندىرۋ داۋىرىندە ادامي كاپيتالدى دامىتۋدىڭ ەلەۋلى ناتيجەسىنە تەك Iت سالاسىندا ەمەس, سونىمەن قاتار ەكونوميكانىڭ ارالاس سەكتورلارى مەن سالالارىندا كادرلاردى وقىتۋعا جانە دايارلاۋعا باعىتتالعان ۇلتتىق دەڭگەيدەگى باستامالاردىڭ كومەگىمەن عانا قول جەتكىزۋگە بولادى.
«وسىعان بايلانىستى ءبىز سينگاپۋرلىق «Skills Future» باعدارلاماسىنىڭ تاجىريبەسىن (بولاشاق داعدىلارى) ماسشتابتاۋدى ۇسىنامىز. احقو-نىڭ ۇزدىكسىز كاسىبي دامۋ بيۋروسى ونى قارجى يندۋسترياسىنىڭ ماماندارىن دايارلاۋ ءۇشىن ءساتتى بەيىمدەدى», دەدى ق.كەلىمبەتوۆ.
بۇل باعدارلامانىڭ نەگىزگى اسپەكتىلەرى – وندىرىستەن قول ۇزبەي ۇزدىكسىز كاسىبي دامۋ, جوبالىق ءتاسىل مەن وقىتۋدىڭ بەلسەندى ادىستەمەلەرىن جانە يندۋستريا مەن اكادەميالىق ءبىلىم بەرۋ قوعامداستىعىنىڭ تىعىز ءوزارا ءىس-قيمىلى ەسەبىنەن وقىتۋ باعدارلامالارىنىڭ قولدانبالى سيپاتىن قولدانۋ.
«بارلىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن مەكتەپ, كوللەدج جانە جوو دەڭگەيىندە وزەكتى ەتۋ جانە وقۋعا جوبالىق ءتاسىل ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بۇل باستاما الداعى 5-10 جىلدا 1 ملن-نان استام ادامدى قامتيدى», دەدى ق.كەلىمبەتوۆ.
ماسەلەنى ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامين قورىتىندىلادى. پرەمەر-مينيستر اتاپ وتكەندەي, 2019 جىلى ادامي دامۋ يندەكسى بويىنشا قازاقستان 189 ەلدىڭ ىشىندە 50-ورىندى يەلەندى. ەلىمىزدە 1826 روبوت تەحنيكا كابينەتى, 447 STEM زەرتحانا, 1746 IT-سىنىپ, 21 IT-ورتالىق بار.
پرەمەر-مينيستر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىمەن جانە اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, «تسيفرلىق ءبىلىم» اۋقىمدى جوباسىنىڭ ىسكە قوسىلۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار تسيفرلى داعدىلاردى وقىتۋ, IT-ماماندار دايارلاۋ جانە قايتا دايارلاۋ بويىنشا باعدارلامالاردى ازىرلەۋ, الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورىندارىنىڭ تاجىريبەسىن وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن كوللەدجەردە تاراتۋ, «استانا» حقو-نىڭ تاجىريبەسى مەن ۇسىنىستارىن ەسكەرىپ, جاڭا كاسىپتىك ستاندارتتارعا سايكەس ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن جاڭارتۋ جۇمىسىن جانداندىرۋ قاجەت ەكەنى ايتىلدى.
تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىنە «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ءىس-شارالار كەشەنىن جاڭارتۋ, بايلانىس وپەراتورلارىمەن بىرلەسىپ, وتاندىق ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارىنا شەكتەۋسىز قول جەتكىزۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ تاپسىرىلدى.
«2025 جىلعا قاراي حالىقتىڭ تسيفرلى ساۋاتىنىڭ دەڭگەيىن 87%-عا دەيىن جەتكىزۋ كەرەك جانە وڭىرلەر ءۇشىن بىرىڭعاي جۇمىس الگوريتمىن ازىرلەۋ قاجەت», دەدى ا.مامين.
ۇكىمەت باسشىسى وڭىرلەردىڭ اكىمدىكتەرىنە «تسيفرلى پورتفەلدىڭ» تالاپتارىنا سايكەس زاماناۋي كومپيۋتەرلىك جابدىقتار مەن روبوت تەحنيكا كابينەتتەرىن, مەكتەپتەرگە ارنالعان STEM قوسىمشا ساتىپ الۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.
كولەڭكەلى ەكونوميكامەن كۇرەس
ۇكىمەتتىڭ سەلەكتورلىق وتىرىسىندا «كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ» ۇلەسىن تومەندەتۋ شارالارى قارالدى. اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى قارجى ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى بەرىك شولپانقۇلوۆ, ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ, قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءمادينا ابىلقاسىموۆا جانە «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولجاس ورداباەۆ باياندادى.
قازاقستاندا 2025 جىلعا قاراي «كولەڭكەلى ەكونوميكا» دەڭگەيىن ءىجو-ءنىڭ 20%-نان تومەن دەڭگەيگە جەتكىزۋ كوزدەلگەن. قابىلدانىپ جاتقان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدەگى باقىلاۋدان تىس ەكونوميكانىڭ ۇلەسى 2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءىجو-ءنىڭ 27%-ىنان 23,62%-عا دەيىن تومەندەدى. بۇل بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىن 1,5 ترلن تەڭگەگە قوسىمشا ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى.
ەلىمىزدە باقىلاۋدان تىس قىزمەتتى زاڭدى اينالىمعا تارتۋدى ىنتالاندىرۋ, كەدەندىك جانە سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى جەتىلدىرۋ ارقىلى زاڭنامالىق بازانى دامىتۋ ءۇشىن تۇراقتى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. ماسەلەن, بيزنەسكە قولايلى بولۋى ءۇشىن جانە يمپورتتان نەمەسە وندىرىستەن باستاپ بولشەك ساۋداعا دەيىن تاۋاردىڭ قوزعالۋ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان «ۆيرتۋال قويما», «تاڭبالاۋ» مودۋلدەرىمەن «استانا-1», «ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالار» كەشەندى اقپاراتتىق جۇيەلەرى بار. تەكسەرۋلەردى, بيزنەسپەن بايلانىستى ازايتۋ, سونداي-اق تەكسەرۋدى تاعايىنداۋ كەزىندە ادامي فاكتورعا جول بەرمەۋ ءۇشىن «تاۋەكەلدى باسقارۋ جۇيەسى» اقپاراتتىق جۇيەسى ىسكە قوسىلدى.
ۇكىمەت باسشىسى زاڭسىز ەكسپورتتىق-يمپورتتىق ۆاليۋتالىق وپەراتسيالاردى جويۋ بويىنشا ۇسىنىس ەنگىزۋدى, قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋدى جەتىلدىرۋ, اقپاراتتىق جۇيەلەردى ودان ءارى ينتەگراتسيالاۋ, قازاقستان اۋماعىندا تاۋارلاردى قاداعالاۋ جونىندەگى جۇمىستى جالعاستىرۋدى, سونداي-اق تولەمدەر مەن تولەم جۇيەلەرى تۋرالى قولدانىستاعى زاڭناماعا ەلەكتروندى اقشا يەلەرىن مىندەتتى تۇردە سايكەستەندىرۋگە باعىتتالعان وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى تاپسىردى.
پرەمەر-مينيستر مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن جەتىلدىرۋ, ارتىق تالاپتاردى قىسقارتۋ, قارجىلاندىرۋدىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ, اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ, ناقتى اكىمشىلىك سالىق سالۋ ارقىلى بيزنەستىڭ كولەڭكەلى سەكتوردان شىعۋىن ەكونوميكالىق ىنتالاندىرۋ جونىندەگى جۇمىستى جالعاستىرۋدى تاپسىردى. «بيزنەستى اشىق جۇرگىزۋ ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمدى بولۋى ءتيىس», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن ا.مامين.