ادەبيەت پەن مادەنيەت ۇلتتى ۇلى مۇراتىنا جەتكىزەتىن كونەكوز كوشباسشى ىسپەتتى. تاريحي جولدار, تاعىلىمدى ىزدەر, تانىمدىق شىعارمالار ءبارى دە سول ءبىر سىرلى الەمنىڭ قۇراۋشىسىنداي. قازىرگى قازاق رۋحانياتىنا قالام ۇستاعان قارشاداي جاستار قاۋلاپ كەلۋدە. ىنتاسى مەن ىقىلاسى دا بولەك. تالانتى مەن تالپىنىسى دا ەرەكشە. سولاردىڭ ىشىندە سولتۇستىك وڭىردەگى ادەبي احۋال قانداي, ناقتىراق ايتساق ەرتىس-بايان ءوڭىرىنىڭ رۋحاني ەكپىنى مەن ادەبي ورتاسىنىڭ قالىپتاسۋى قاي دەڭگەيدە؟ بۇل تۋرالى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ پاۆلودار وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى جارقىنبەك امانتاي كەڭىرەك ايتىپ بەردى.
– جارقىنبەك امانتاي ۇلى, ءسىزدىڭ كوزبەن قاراعاندا ەرتىس-بايان ءوڭىرىنىڭ وسىدان ون جىل بۇرىنعى جانە قازىرگى ادەبي احۋالى قانداي دەپ ويلايسىز؟
– جالپى وڭىردە قازاق ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنە, رۋحانياتىنا, تىلىنە دەگەن بەتبۇرىس جىل ساناپ ارتىپ كەلە جاتقانى انىق. كەزىندە كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ سالقىنىن سەزىپ ەسەيگەن اعا بۋىن وكىلدەرى ءجيى ەسكە الاتىن «قازاعى سيرەك» قالانىڭ بۇگىنگى كورىنىسى مۇلدە وزگەشە. ىشكى جانە سىرتقى كوشتىڭ ارقاسىندا قازىرگى تاڭدا تۇرعىلىقتى حالىقتىڭ جارتىسىنان استامى قاراكوزدەرىمىز بولىپ وتىر. بۇل فاكتور ايماقتاعى قازاق ادەبيەتىنىڭ احۋالىنا دا اسەر ەتپەي قويعان جوق. ءسوز ونەرىن سەرىك ەتكەن جاستاردىڭ قاتارى ارتقان. وسىدان ون جىل بۇرىن قالامگەر دەگەندە ارمان قاني, عالىمبەك جۇماتوۆ, اقىن الاقان ۇلى سىندى اعالارىمىز باستاعان ساناۋلى عانا ادامداردى تىزبەلەيتىن ەدىك. بۇگىندە اللاعا شۇكىر, ەرتىس-بايان جەرىنەن ەسىمدەرى ەلگە بەلىگىلى بولا باستاعان ونداعان اقىن-جازۋشىنى اتاۋعا بولادى.
– ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرىنە, اسىرەسە ونىڭ ادەبي الەمىنە كوپ ادام كۇدىكپەن قارايتىنى جاسىرىن ەمەس. ءتىپتى ول وڭىردەن اقىن تۇگىلى قازاق تابۋ قيىن دەپ جاتاتىندار بار؟ پاۆلودار وبلىسىنىڭ بۇگىنگى ادەبي ورتاسى قالاي قالىپتاسۋ ۇستىندە؟
– وتارلاۋدىڭ سالقىنى قاتتى تيگەن سولتۇستىك وڭىرلەردە قازىرگى تاڭدا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ۇلىقتاۋ, ونى جاڭعىرتۋ باعىتىندا جاسالىپ جاتقان اۋقىمدى ىستەردى ءسوز ەتپەۋگە بولمايدى. بۇل جاقتاعى ۇلت ءۇشىن بولاتىن «كۇرەستىڭ» دە دەڭگەيى وزگەشە. كوپكە توپىراق شاشۋدان اۋلاقپىز, ارينە. بىراق, ءبىزدىڭ ايماقتا وڭتۇستىك وڭىرلەردەگىدەي رۋارالىق تالاس-تارتىس, رۋلىق ءبولىنۋ جوقتىڭ قاسى. «وگىزدى ولتىرمەي, اربانى سىندىرماي», ەلىمىزدىڭ سالقىنقاندى ساياساتىنا سىزات تۇسىرمەي ۇلتتىڭ جوعىن جوقتاپ, تۇگەندەۋدە قالامگەر قاۋىمنىڭ, وسى اقىندار مەن جازۋشىلاردىڭ ەڭبەگى زور. ويتكەنى, ءوزى ات توبەلىندەي زيالى قاۋىمنىڭ ءبىر مۇددە جولىندا بىرلەسە ناتيجەگە جەتە المايتىندىعىنا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى جىلدارىنان-اق كوز جەتتى. ءبىر كوشەنىڭ اتىن اۋىستىرۋدىڭ ءوزى ۇلكەن ۇلتتىق ساياسات ەكەنىن ءتۇسىندى. سوندىقتان, اۋزىمىز ۇيرەنگەن سوزبەن ايتساق, «ورىستانعان» ءوڭىردىڭ ءار اقىنى, قالامگەرى قايراتكەر دەر ەدىم. بۇل ءوز كەزەگىندە ادەبي ورتانىڭ, جالپى قازاق ءتىلدى ورتانىڭ قالىپتاسىپ كۇشەيە تۇسۋىنە دە اسەر ەتپەي قويعان جوق. ودان بولەك, كەيىنگى ۋاقىتتا ءجيى وتكىزىلىپ جاتقان ادەبي كەشتەرگە, رۋحاني وتىرىستارعا دەگەن جاستاردىڭ ىقىلاسى دا ارتا تۇسكەن.
– جاس اقىن-جازۋشىلاردى ىنتالاندىرۋ مەن قولداۋ جولعا قويىلعان با؟
– مەنىڭشە, جاس قالامگەرلەر الدىمەن سىناۋ مەن مىنەۋدەن گورى, قولداۋعا قولپاشتاۋعا ءزارۋ. كوپتەگەن قالامگەر جاستار قاۋلاپ ءوسىپ كەلەدى. ولاردىڭ شىعارماشىلىعىن ءجىتى باقىلاپ, باعىت بەرىپ وتىرۋ بۇرىننان جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. دەسە دە, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ وبلىستىق فيليالىنىڭ ەندىگى كەزەكتەگى جۇمىسى وسى جاستاردى قولداۋ باعىتىندا بولماق. جاس قالامگەرلەردىڭ لايىقتى دەڭگەيدە كەشتەرىن ۇيىمداستىرۋ, كىتاپتارىن جارىققا شىعىراۋعا قولداۋ كورسەتۋ اۋاداي قاجەت. بۇل رەتتە, وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسى جانە دە ءتۇرلى قوعامدىق ۇيىمدارمەن كەلىسىپ بىرقاتار جۇمىستى جۇزەگە اسىرۋدى قولعا الىپ جاتىرمىز.
– جازۋشىلار وداعىنىڭ پاۆلودار وبلىستىق فيليالىنىڭ باسشىسى بولىپ تاعايىندالعانىڭىزعا كوپ ۋاقىت بولا قويعان جوق. الداعى ۋاقىتتا قانداي جوبا-جوسپارلارىڭىز بار؟
– بۇل مەن ءۇشىن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇگى دەپ بىلەمىن. جوسپارلى جوبالارىمىز ازىرلەنۋدە. اتاپ ايتار بولساق, بيىل جىل سوڭىنا دەيىن بىرقاتار جاس قالامگەردىڭ كىتاپتارىن جارىققا شىعارۋدى كوزدەپ وتىرمىز. كوپتەگەن ازامات ەلگە كەڭىنەن تانىلىپ, رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ الدىن بەرمەي جۇرسە دە, ءالى دە جازۋشىلار وداعىنا مۇشەلىككە وتە قويماعان. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرساق دەگەن نيەت بار. ەرتىس-بايان جەرىنەن شىققان قازاق ادەبيەتىنىڭ بەلگىلى وكىلدەرىنىڭ مەرەيتولارىن لايىقتى دەڭگەيدە اتاپ وتۋگە ات سالىسۋ جوسپارعا ەنگىزىلىپ وتىر. سونداي-اق حاكىم ابايدىڭ 175 جىلدىعى مەن ءال-فارابي بابامىزدىڭ 1150 جىلدىعىنا وراي رەسپۋبليكالىق ونلاين-ءمۇشايرا جاريالاۋدى كوزدەپ وتىرعان جايىمىز بار. ارينە, مۇنىڭ بارلىعى اعا بۋىن وكىلدەرىمەن اقىلداسا وتىرىپ, ءالى دە بولسا جەتىلدىرىلىپ بارىپ, جۇزەگە اسىراتىن جوبالار.
– ەرتىس-بايان وڭىرىندە اعا بۋىن مەن بۇگىنگى تولقىن اراسىنداعى ادەبي بايلانىس جايلى ايتىپ وتسەڭىز؟
– ەرتىس-بايان وڭىرىندەگى قالامگەر قاۋىمنىڭ ادەبي-رۋحاني ساباقتاستىعىنىڭ تامىرى تەرەڭدە. بابالارىمىزدان كەلە جاتقان ءۇردىس توقتاعان ەمەس. قازىر دە الدىڭعى تولقىن اعالارمەن كەيىنگى بۋىن جاس قالامگەرلەر اراسىنداعى ساباقتاستىق, بايلانىس وتە جوعارى دەر ەدىم. ايماقتا ءسوز ونەرىنىڭ قانات جايۋىنا ۇزاق جىل ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان جوعارىدا ايتقان ارمان قاني, عالىمبەك جۇماتوۆ اعالارىمىزدان سوڭ اسىعات تۇرعانبەك, بەيبىت بوجەن, قۋانىشبەك شارمانوۆ سىندى ازاماتتاردىڭ تولايىم ەڭبەگىن اتاماي كەتۋگە بولمايدى. شاكىرت تاربيەلەۋدە, ورتا قالىپتاستىرۋدا وسى اعالارىمىزدىڭ ورنى بولەك. ۇلكەن ساباقتاستىقتىڭ التىن كوپىرى وسىنداي ازاماتتار باردا نىعايا تۇسەتىندىگىنە سەنىم زور.
– اڭگىمەڭىزگە راقمەت
اڭگىمەلەسكەن
راۋان قايدار,
«Egemen Qazaqstan»