كەڭەستىك كەزەڭدە قىزىل تۋدى بىرنەشە دۇركىن جەڭىپ الىپ, ەسىمى قوشەمەت-قۇرمەتتىڭ بيىگىنەن ءتۇسپەگەن ماقتاۋلى اۋداننىڭ ءبىرى ەدى بەينەۋ. بالا كەزىمىز سول كەزەڭگە سايكەس كەلگەندىكتەن, «بىزدە ءبارى جاقسى, ءبارى بار», دەپ ماقتاناتىن ءسابي كوڭىل. سويتسەك, قول جەتكەننەن جەتپەگەن كوپ ەكەن, وتە كوپ...
كەڭەستىك كەزەڭدە قىزىل تۋدى بىرنەشە دۇركىن جەڭىپ الىپ, ەسىمى قوشەمەت-قۇرمەتتىڭ بيىگىنەن ءتۇسپەگەن ماقتاۋلى اۋداننىڭ ءبىرى ەدى بەينەۋ. بالا كەزىمىز سول كەزەڭگە سايكەس كەلگەندىكتەن, «بىزدە ءبارى جاقسى, ءبارى بار», دەپ ماقتاناتىن ءسابي كوڭىل. سويتسەك, قول جەتكەننەن جەتپەگەن كوپ ەكەن, وتە كوپ...
نەگىزگى ءتىنى اۋىل شارۋاشىلىعى, ونىڭ ىشىندە مال شارۋاشىلىعى بولعاندىقتان شالعاي شەتكە شاشىراي قونىستانعان مال باققان اۋىلدار بىلاي تۇرسىن, ولاردىڭ فەرما بولىمشەلەرىن كەڭشار, اۋدان ورتالىقتارىمەن جالعايتىن دەنى دۇرىس جول دا بولعان ەمەس. سوناۋ 70-جىلدارى اۋدان ورتالىعى بەينەۋدەن 80 شاقىرىمداي قاشىقتىقتا كۇنشىعىس بەتتە ورنالاسقان تۇرىش اۋىلىنىڭ تۇرعىنى, قازىر مارقۇم بولعان قارت اسىپ-تاسقان ءبىر شاعىندا «مىنا جەردەن بىلاي قاراي تەمىر جول سالىنادى ەكەن» دەگەن اڭگىمەنى ءوزى شىعارىپ, تاراتىپ جىبەرىپتى. قيالىنداعى جول جوباسىن كورسەتۋ ءۇشىن بەينەۋدى كورسەتە سىلتەنگەن قولى ءوز الدىن كولدەنەڭ كەسىپ ءوتىپ, شالقار بەتكە قاراي قۇلاشتاي باعىتتايدى ەكەن. سول كەزدە ءبىر دۇرلىگىپ باسىلىپ, كەيىن كۇلكىگە قارىق بولعان ەل قازىر قونەكەڭ قارت ءسوزىنىڭ اينا-قاتەسىز كەلگەندىگىن ايتىپ جادىراۋدا. «ەلۋ جىلدا – ەل جاڭا» دەگەندەي, زاماننىڭ لەبى وزگەردى, تاۋەلسىزدىك تاڭى اتتى. ول كەزەڭنىڭ ازاماتتارىنىڭ قاتارى سيرەدى. بىراق, الگىندەي اڭسار, ارزۋ ارمان وڭعارىلدى. راسىندا, وتكەن جىلى «توعىز جولدىڭ تورابى» اتانعان بەينەۋدەن جەزقازعانعا قاراي تەمىر جول قۇرىلىسى باستالدى. كەمەلدەنگەن سول ءبىر كەزەڭدەردە وسى ماڭنان تەمىر جول سالۋ تۋرالى اڭگىمە دە بولماعان بولسا, تاۋەلسىزدىگىن الىپ, ءوز قام-قارەكەتىنە كىرىسكەن ەلىمىزدىڭ الىپ جوبالارىنىڭ ءبىرى – وسى. ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ بەينەۋ اۋدانى, اقتوبە وبلىسىنىڭ شالقار, بايعانين اۋداندارى, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ارال اۋدانى مەن قاراعاندى وبلىسىنىڭ ۇلىتاۋ اۋداندارى ارقىلى, جولاي بىرنەشە كەنتتەردىڭ ۇستىنەن وتەتىن جول قۇرىلىسى وسى وڭىرلەرگە سەرپىلىس اكەلىپ, تالاي اۋىلدىڭ ينفراقۇرىلىمىن ءبىر كوتەرىپ تاستايدى دەۋگە بولادى. 988 شاقىرىم قاشىقتىققا سوزىلاتىن تەمىر جول قۇرىلىسىنىڭ قۇنى 502,2 ملرد. تەڭگە تۇرادى ەكەن. قازىر قۇرىلىس جۇمىستارىنا 11 مىڭنان استام ادام اتسالىسۋ ۇستىندە بولسا, نىسان پايدالانۋعا بەرىلگەن سوڭ 3 مىڭ ادامنىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنىنا اينالادى.
كەزىندە تەرى-تەرسەك, ءجۇن-جۇرقا, شاي, جىبەك, شۇعا, قالى كىلەم, وزگە دە تىرشىلىككە, تۇرمىسقا قاجەتتى م ۇلىكتەردى ءارى-بەرى تاسىمالداپ, ءوزارا ايىرباستاپ ساۋدا كورىگىن قىزدىرعان كونە سۇرلەۋ ءىزى زامانعا ساي جاڭعىرماق. قىتاي – باكۋ – اقتاۋ پورتى گرۋزيا – تۇركيا – ەۋروپا مەملەكەتتەرىن جالعايتىن ترانزيتتىك جولدىڭ ءبىر تارماعى سانالاتىن اتالمىش جول ىسكە قوسىلعان سوڭ جىلىنا شامامەن 21,3 ملن. توننا جۇك وتكىزىپ, قىتايدان ەۋروپا ەلدەرى پورتتارىنا دەيىنگى تاسىمال مەرزىمىن 40 كۇننەن 12 كۇنگە دەيىن قىسقارتادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, اقتاۋ تەڭىز پورتى ارقىلى باتىس ءوڭىر مەن ازيا ەلدەرى اراسىنداعى قاشىقتىقتى 1200-گە جۋىق شاقىرىمعا قىسقارتىپ, قىتاي, كاۆكاز جانە ەۋروپادا تاسىمالداناتىن جۇك كولەمىن 30-دان 50 پايىزعا دەيىن ارتتىرادى ەكەن. بۇل وتكىزگىشتىك پەن جەدەلدىك ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا قانشالىقتى وڭ اسەر ەتەتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
حالقىمىز زور ءۇمىت كۇتكەن جولدىڭ قۇرىلىسى قازىر قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. كەڭشارلاردىڭ مىڭعىرعان مالىنا مەكەن بولعان كەشەگى قىج-قىج قايناعان داۋرەنى باستان وزىپ, جىم-جىرت تىنىشتىق قۇشاعىندا مۇلگىگەن دالادان قايتادان تىرشىلىك لەبى ەستى. بەينەۋ – شالقار اراسى 500 شاقىرىمعا سوزىلسا, ەكى تاراپتىڭ تۇيىسەر نۇكتەسى – تاسساي بەينەۋگە دەيىن 274 شاقىرىم. وسى ەكى ارالىقتاعى جۇمىستار ءۇشىن 108 ملرد. تەڭگە قارجى قارالىپ, 10 مەردىگەر مەكەمە 100 شامالى تەحنيكاسى مەن 1000-نان استام جۇمىسشىسىن جۇمىلدىرعان. تەمىر جول قۇرىلىسىنا قاجەتتى بۇيىمدارعا تۇگەلگە دەرلىك وتاندىق ونىمدەردىڭ قولدانىلۋى دا ءبىراز جاڭالىقتى, الەۋمەتتىك احۋالىمىزدىڭ شاماسىن اڭعارتادى.
بۇعان دەيىن ماڭعىستاۋ ءوڭىرىندە «وزەن – تۇركىمەنستانمەن مەملەكەتتىك شەكارا» تەمىرجولى قۇرىلىسىن سالىپ ءبىراز تاجىريبە جيناقتاعان «تەمىر جول جوندەۋ» جشس باس مەردىگەرلىك تىزگىندى ءوز قولىنا العان. التاي, تەرەكتى, نوعايتى, سارشا, جارقۇم, توقسانباي, ساڭكىباي, ساعىر رازەزدەرى مەن سام, تۇرىش, قۇرساي, تاسساي ستانسالارى قۇرىلماق. سونداي-اق, بەينەۋ مەن شالقا