وزبەكستان حالقى دا 1941-1945 جىلدارى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسىپ, جەڭىسكە لايىقتى ۇلەس قوستى. سوعىس باستالعان كەزەڭدە وزبەكستاندا 6,5 ميلليون ادام بولسا, ونىڭ 1,5 ميلليوننان استامى سوعىسقا قاتىسقان. ولاردىڭ ىشىندە 604 مىڭ 52 جان سوعىستان مۇگەدەك بولىپ ورالسا, 450 مىڭنان استامى مايدان دالاسىندا مەرت بولعان.
سوعىس جىلدارىندا وزبەكستاندىق جاۋىنگەرلەردىڭ كورسەتكەن ەرلىگى مەن قاھارماندىعى ۇلكەن ەرلىك مەكتەبى رەتىندە ۋاقىت وتكەن سايىن وشپەس قۇندىلىق سارىنىندا ماڭىزى ارتۋدا. وزبەكستاندا جىل سايىن 9 مامىر «ەسكە الۋ جانە قاستەرلەۋ كۇنى» رەتىندە كەڭىنەن اتاپ وتىلەدى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا قازا بولعانداردى ەسكە الىپ, ءفاشيزمدى جەڭۋدە مايداندا, تىلدا ەرلىك كورسەتكەن ارداگەرلەرگە ەرەكشە قۇرمەت كورسەتۋ وزبەكستاندا دا شىنايى داستۇرگە اينالعان.
وزبەكستانداعى جاڭاجول اۋدانىنىڭ ازاماتى ءىلياس ورازوۆ تا ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ سۇراپىل شايقاسىنا قاتىسىپ, ەرلىك پەن باتىلدىق ۇلگىسىن تانىتقانى ءۇشىن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا يە بولعان. ونىڭ ەسىمى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتانعان 104 قازاق باتىرىنىڭ قاتارىندا اتالادى.
ءىلياس ورازوۆ جاڭاجول اۋدانىنداعى كالينين اتىنداعى شارۋاشىلىقتا 1922 جىلى دۇنيەگە كەلگەن. 1940 جىلى ونەركاسىپتىك-ەكونوميكالىق تەحنيكۋمدى ءبىتىرىپ, شارۋاشىلىقتا بۋحگالتەر بولىپ ىستەگەن. 1941 جىلى اسكەري قىزمەتكە شاقىرىلادى. 1942 جىلدىڭ مامىر ايىنان باستاپ ارميا قاتارىندا قىزمەت ەتكەن. 1944 جىلى كىشى لەيتەنانتتار كۋرسىن بىتىرگەننەن سوڭ 572-پولكىندە (3-ۋكراينا مايدانى 57-ارميانىڭ 233-اتقىشتار ديۆيزياسى) ۆزۆود كومانديرى بولىپ فاشيستەرگە قارسى سوعىستى.
لەيتەنانت ورازوۆ 1944 جىلى 12 قاراشادا ۆزۆودىمەن باتينا ەلدى مەكەنىندە (يۋگوسلاۆيانىڭ سامبور قالاسىنان سولتۇستىك-باتىستا ورنالاسقان) دۋناي وزەنىن كەشىپ ءوتىپ, سول جاعالاۋداعى قامالدى الادى. 1944 جىلى 12-20 قاراشا ارالىعىندا پلاتسدارمدى كەڭەيتۋ ءۇشىن بولعان سوعىستا قاتاردان شىققان روتا كومانديرىنىڭ ورنىن باسىپ, روتاعا باسشىلىق ەتەدى
1944 جىلى 20 قاراشادا ستراتەگيالىق تۇرعىدان ماڭىزدى بيىكتىكتى ۇستاپ قالۋ شايقاسىندا لەيتەنانت ورازوۆ ۆزۆودى جاۋدىڭ ترانشەياسىنا ءبىرىنشى شابۋىل جاسايدى جانە سوعىستا 50-دەن استام دۇشپاندى جويادى, 2 پۋلەمەتتى ىستەن شىعارادى. گراناتالارمەن قارۋلانعان ءبىر توپ اسكەرمەن ورازوۆ جاۋدىڭ ارتيللەريا باتارەياسىنا جاقىنداپ, جاۋدىڭ قارۋ-جاراعىن تالقاندايدى. ءوزىنىڭ وسىنداي ەرلىكتەرى ارقىلى باسقا بولىمدەردىڭ شابۋىلعا شىعۋىنا جول اشىپ بەرەدى.
1945 جىلى 11 اقپاندا ۆەنگريا اۋماعىنداعى جاۋ شەكاراسىنا شابۋىل كەزىندە فالشتورنتس حۋتورى ماڭىندا لەيتەنانت ورازوۆ قازا تابادى. بەيىتىنىڭ ناقتى ورنالاسقان جەرى بەلگىسىز.
1945 جىلعى 24 ناۋرىزدا كسرو جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمى جارلىعىمەن ءىلياس ورازوۆقا جاۋىنگەرلىك تاپسىرمالارىن ورىنداۋدا ەرلىك پەن باتىرلىق تانىتقانى ءۇشىن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلەدى. سونىمەن قاتار ول لەنين جانە «قىزىل جۇلدىز» وردەندەرىمەن, سونداي-اق مەدالدارمەن ماراپاتتالعان.
سوعىس اياقتالعاننان سوڭ ءىلياس ورازوۆتىڭ ەسىمىن ۇلىقتاۋ ماقساتىندا جۇمىستار جۇرگىزىلدى. ناقتىلاي ايتقاندا, جاڭاجول قالاسىنداعى كومبيناتقا, سونداي-اق جاڭاجول اۋدانىنداعى ەسكى قاۋىنشى اۋىلىنىڭ «بۋنەدكور» ماحاللاسىنداعى ءوزى وقىعان مەكتەپكە ونىڭ اتى بەرىلدى. قاھارماندىق كورسەتكەن كەزدە ءىلياس ورازوۆ 22 جاستا بولعان.
عۇلامزاكىر يۋسۋپوۆ
تاشكەنت (وزبەكستان)