امەريكالىق كومپانيالار مىڭداعان قىزمەتكەرىن قىسقارتىپ, پاندەميا كەزىندە اكتسيونەرلەرگە سىياقى بەرۋدى جالعاستىرۋدا. كارانتين باستالعالى بەرى Caterpillar كومپانياسىنىڭ ەكى كاسىپورنى مەن قۇيما زاۋىتىندا جۇمىس توقتاتىلدى. Levi Strauss دۇكەندەرى دە جابىلىپ, Stanley Black & Decker قۇرالدار ءوندىرۋشى كومپانياسى قىزمەتكەرلەردى جۇمىستان بوساتۋعا ءماجبۇر. Steelcase كەڭسە جيھاز ءوندىرۋشىسى جانە World Wrestling Entertainment دە ەداۋىر جۇمىسشىلارىن بوساتۋدان باسقا امالدارى جوق.
مىڭداعان قىزمەتكەر جۇمىسسىزدىق بويىنشا جاردەماقىعا ءوتىنىش بەرگەنىنە قاراماستان, بۇل كومپانيالار اكتسيونەرلەرگە كەم دەگەندە 700 ملن دوللار كولەمىندە ديۆيدەند تولەۋدى دوعارماعان. وكىنىشتىسى سول, مۇنداي كومپانيالاردىڭ قاتارى از ەمەس. پاندەميا قىسپاققا العاندا, ءىرى كاسىپورىن باسشىلارى داعدارىستى جەڭىلدەتۋ ءۇشىن ەرىكسىز ۇلكەن قۇرباندىققا بارۋعا ءماجبۇر. داعدارىستىڭ سالقىنى اسىرەسە جۇمىسشىلارعا وڭاي تيمەيتىنى انىق. قيىن جاعدايعا قاراماستان اكتسيونەرلەر سىياقى جيناۋدى جالعاستىرىپ جاتىر. باسشىلار جۇمىس ورىندارىن ازايتۋ كومپانيالارىنىڭ ۇزاقمەرزىمدى تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى دەپ العا تارتادى. تابىسىنان ايىرىلعان ازاماتتار جۇمىسسىزدىق بويىنشا جاردەماقىعا ءوتىنىش بەرگەنىمەن اكتسيونەرلەرگە ميلليونداپ ديۆيدەند تولەۋ ادىلەتسىزدىك دەپ سانايدى ساراپشىلار. بۇل باسشىلاردىڭ كوروناۆيرۋستىق ەپيدەميا جاعدايىندا قىزمەتكەرلەرگە قامقورلىق تانىتۋ جونىندەگى مالىمدەمەلەرىنە كەرەعار دەيدى ماماندار.
ماسەلەن, Caterpillar كومپانياسى كەيبىر زاۋىتتارىندا وپەراتسيالار توقتاتىلعان سوڭ 8-ءشى ساۋىردە اكتسيونەرلەر اراسىندا 500 ملن دوللاردى بولەتىنىن حابارلادى. الايدا كومپانيا قانشا قىزمەتكەردىڭ زارداپ شەككەنى تۋرالى اقپارات بەرۋدەن باس تارتتى.
ء«بىز بۇكىل الەم بويىنشا سان الۋان جۇمىستى قولعا الدىق. بىراق تا زارداپ شەككەن ادامدار تۋرالى تالقىلامايمىز», - دەپ جاۋاپ بەردى Caterpillar ءباسپاسوز حاتشىسى كەيت كەنني ەلەكتروندى حاتتا.
پاندەميا وسى كۇنگە دەيىن نەگىز بولعان ەكونوميكالىق لوگيكانى جوققا شىعاردى. ايتالىق, ەڭبەاقىسى تومەن باكالەيا تاۋار ساتۋشىلارى, ەت كومبينات جۇمىسشىلارى جانە مەدبيكەلەر «الماستىرىلمايتىن» قىزمەتكەرلەر ەكەنى انىق بايقالدى. باسقالارعا قاراعاندا, ولار جوعارى تاۋەكەلدەرمەن بەتپە-بەت سوقتىعىسۋدا.
اكتسيالاردى ساتىپ الۋ مەن ديۆيدەنتەردى تولەۋ ارقىلى اكتسيونەرلەرگە قولما-قول اقشانى ۇلەستىرەتىن كومپانيالاردى سىناپ جۇرگەندەردىڭ ءبىرى لوۋەلدەگى ماسساچۋسەت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكونوميكا بويىنشا قۇرمەتتى پروفەسسورى ۋيليام لازونيك. ونىڭ ايتۋىنشا, داعدارىس كەزىندە اكتسيالاردى ساتىپ الۋ ياكي ديۆيدەندتەردى تولەۋ قالىپتى قۇبىلىس. ديۆيدەندتەردىڭ قوماقتى ۇلەسىن تابىسى جوعارى امەريكالىقتار يەلەنىپ ءجۇر. ىشكى كىرىستەر قىزمەتىنىڭ دەرەگىنە سايكەس, بارلىق ديۆيدەندتەردىڭ شامامەن 69% تابىسى 200 مىڭ دوللاردان اساتىن سالىق تولەۋشىلەرگە تيەسىلى.
«وسىنداي توقىراۋ جاعدايىندا كەز كەلگەن كومپانيا ءبىرىنشى كەزەكتە - اكتسيونەرلەر اراسىنداعى قانداي دا ءبىر الىس- بەرىسكە جول بەرمەۋ كەرەك», - دەدى لازونيك. «داعدارىس كەزەڭىندە كومپانيالار ءبىر-بىرىنەن ەرەكشەلەنەتىنى كۇمانسىز. كەيبىرى قامقورلىق تانىتسا, ەندى ءبىرى جۇمىسشىلاردى قورعاۋدىڭ ورنىنا كەرىسىنشە تونايتىن بولادى», - دەدى ول. راس, بىرنەشە كاسىپورىن كوروناۆيرۋستىق پاندەميانى ەسكەرىپ, اكتسيونەرلەرگە تولەمدەردى توقتاتتى. دەگەنمەن مۇنداي قادامنان باس تارتقاندار دا جوق ەمەس.
ناۋرىزدىڭ 26-دا Caterpillar كومپانياسى پاندەمياعا بايلانىستى بىرقاتار نىساننىڭ جۇمىسى ۋاقىتشا توقتاتىلاتىنىن حابارلادى. اتاپ ايتقاندا, شىعىس پەوريدە ەكى زاۋىت جانە مەيپلتون قۇيۋ زاۋىتىندا ءوندىرىس شەكتەتىلدى.
شامامەن ەكى اپتادان كەيىن كومپانيا اكتسيونەرلەرگە 500 ملن دوللار كولەمىندە قولما-قول ديۆيدەند تولەيتىنىن جاريالادى.
«تۇتىنۋ سۇرانىسىنىڭ تومەندىگىنە, ىقتيمال ۇسىنىستىڭ شەكتەۋلەرى مەن covid-19 پاندەمياسىنىڭ تارالۋى, سول سەكىلدى ۇكىمەتتىڭ شەشىمىنە بايلانىستى ءوندىرىستى قىسقارتۋ بويىنشا جاھانداعى كاسىپورىندارىمىزدا بىرقاتار شارا ەنگىزەمىز», - دەدى ەلەكتروندىق پوشتا ارقىلى كەيت كەنني. «ونىڭ ىشىنە نىسانداردى ۋاقىتشا جابۋ, مەرزىمسىز نەمەسە ۋاقىتشا جۇمىستان شىعارۋ كىرەدى»,- دەپ ناقتىلاندى.
سونداي-اق ءساۋىردىڭ 7-دە «لەۆي ستروسس» كومپانياسى دۇكەن جۇمىسشىلارىنا جالاقى تولەۋدى توقتاتاتىنىن ءارى 4000-عا جۋىق ادام دەمالىسقا جىبەرىلگەنىن حابارلاپ, سول كۇنى اكتسيونەرلەرگە 32 ملن دوللار قايتارىلعانىن جەتكىزدى.
«بۇل ەكونوميكالىق جانە ادامزات تراگەدياسى بۇكىل الەمدە ورىن العاندىقتان تاياۋ ايلاردا, وسى سالادا جەڭىمپاز بولىپ قالاتىنىمىزدى كەپىلدەندىرەتىن جەدەل ءارى باتىل شەشىم قابىلدايتىن بولامىز», - دەدى كومپانيانىڭ پرەزيدەنتى جانە باس اتقارۋشى ديرەكتورى چيپ بەرگ.
ناۋرىزدىڭ 24-دە Steelcase وكىلدەرى كومپانيانىڭ كاليفورنيا, ميچيگان, پەنسيلۆانيا جانە تەحاستاعى زاۋىتتارىندا ءوندىرىستىڭ قىسقاراتىنىن نەمەسە ۋاقىتشا توقتاتىلاتىنىن جەتكىزدى. 12 000-عا جۋىق ادام جۇمىس ىستەيتىن كومپانيا باسشىلىعى ميچيگانداعى قىزمەتكەرلەر ۋاقىتشا جۇمىستان بوساتىلاتىنىن ايتىپ, الايدا باسقا شتاتتارداعى جۇمىسشىلار تۋرالى بىردە-ءبىر اقپارات تاراتپادى. سول كۇنى كومپانيا اكتسيونەرلەرگە شامامەن 8 ميلليون دوللار كولەمىندە ديۆيدەند تولەيتىنى بەلگىلى بولدى.
Ralph Lauren سىندى ءسان الەمىنىڭ ريتەيلەرى قىزمەتكەرلەردى جۇمىستان بوساتقانىمەن, ديۆيدەند تولەۋ تۋرالى شەشىم 13 ناۋرىزدا, دەمەك كوروناۆيرۋستىڭ اۋقىمى تولىعىمەن انىقتالماي تۇرعان كەزدە قابىلدانىپ قويعانىن ايتادى.
دەسە دە ديۆيدەندتەردى تولەۋ مەن اكتسيالاردى ساتىپ الۋداعى شەكتەۋلەرگە بايلانىستى كورپوراتيۆتىك شەشىمدەر كۇردەلى سيپاتقا يە. سوڭعى ونجىلدىقتا «اكتسيونەرلىك قۇندى ارتتىرۋ» مانداتى كوپشىلىك ءۇشىن ورتودوكسالدى ماندە ءوربىدى. كومپانيالاردىڭ اكتسيونەرلەر ءۇشىن ديۆيدەندتەردى قىسقارتۋعا نەمەسە اكتسيالاردى ساتىپ الۋعا بايلانىستى ۋاجدەرى كوپ جاعدايدا تۇسىنىكسىز, دەيدى لازونيك.
پيتەر ۋوريسكي,
The Washington Post
اۋدارعان:
جاقسىلىق مۇراتقالي,
«Egemen Qazaqstan»