1980 جىلدىڭ 13 ناۋرىزىندا ورال (قازىرگى باتىس قازاقستان) وبلىستىق «پريۋرالە» گازەتىندە «وزبەكستاندا تۇراتىن سارىباەۆ عافۋرجان ابدۋۆاحوبوۆيچ مايدانداس دوسى سارسەنعالي وسپانوۆتى ىزدەيدى» دەگەن شاعىن عانا حابارلاندىرۋ جاريالانادى. بەس-التى سويلەمنەن تۇراتىن حابارلاندىرۋدا عافۋرجان مەن سارسەنعالي ەكەۋى 1944 جىلى چكالوۆ قالاسىنىڭ (قازىرگى ورىنبور) گوسپيتالىندە بىرگە ەمدەلىپ, دوس بولىپ كەتكەنى, كەيىننەن جولدارى ەكى ايىرىلعانى, تەك سارسەنعاليدىڭ ورال وبلىسىنان ەكەنى عانا ەسىندە قالعانى جازىلىپتى. «وسى حابارلاندىرۋىما سارسەنعالي نەمەسە ونىڭ تۋعان-تۋىستارى ءۇن قاتادى دەپ ويلايمىن. مەنىڭ مەكەنجايىم: 702519, تاشكەنت وبلىسى, انگرەن قالاسى – №19, تانعاتوپتى سەلوسى» دەپ اياقتاپتى ءسوزىن وزبەكستاندىق مايدانگەر.
جاسىراتىنى جوق, عافۋرجان سارىباەۆتىڭ مايدانداس دوسىن ىزدەگەنى تۋرالى حابارلاندىرۋ بۇعان دەيىن دە وسى باسىلىمدا بىرنەشە مارتە جارىق كورگەن بولاتىن. ول وسپانوۆتى 35 جىل بويى ىزدەپتى. دوسىنىڭ قازاقستاننىڭ ورال وبلىسىنان ەكەنىن بىلگەندىكتەن, ورال وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنە دە حات جولدايدى. ولاردان ء«سىزدىڭ حاتىڭىزدى وبلىستىق گازەتتىڭ رەداكتسياسىنا جىبەردىك» دەگەن جاۋاپ كەلەدى. بىراق, وزبەكستاندىق اقساقالدىڭ حاتتارىن تەك ورىس گازەتى عانا جاريالاپ وتىرىپتى. ال ول ىزدەگەن وسپانوۆتار وتباسى بۇل كەزدە تايپاق اۋدانىنىڭ قۋرايلىساي اۋىلىندا تۇراتىن. ءبىر ورىسى جوق اۋىلعا ورىسشا گازەت قايدان كەلسىن. ايتپەسە, سوعىس ارداگەرلەرىنىڭ كوبىنىڭ كوزى ءتىرى, جەڭىس كۇنىندە ءبىر-بىرىمەن مارە-سارە بولىپ جاتاتىن كەز ەدى عوي ول جىلدار... ونىڭ ۇستىنە اۋىل, كەڭشارلاردىڭ اتتارى ءجيى وزگەرىپ جاتتى. بۇل ارالىقتا وسپانوۆتار وتباسى ءبىر-ەكى مارتە كورشى اۋىلدارعا قونىس اۋدارعان دا ەكەن. ءسويتىپ سارسەنعالي وسپانوۆتىڭ دەرەگى جۋىق ارادا شىعا قويمايدى. ءتىپتى, قازاقستاننان حابار بولماعان سوڭ عافۋرجان اقساقال رەسەيدىڭ ورال وكرۋگىنە كىرەتىن سۆەردلوۆسك وبلىسىنىڭ رەداكتسيالارىنا دا حات جازادى. تەك 1980 جىلدىڭ 13 ناۋرىزىندا ورال وبلىستىق گازەتىندە جاريالانعان كەزەكتى شاعىن دۇنيەنى قۋرايلىسايداعى وسپانوۆتار اۋلەتىن جاقسى تانيتىن ءبىر ازامات كەزدەيسوق وقىپ قالىپ, «وسى ءبىر حابارلاندىرۋدىڭ سەندەرگە قاتىسى جوق پا؟» دەپ قۇلاققاعىس قىلىپتى. سول كەزدە عانا سارسەنعالي وسپانوۆتىڭ بالالارى وزبەكستاندىق ارداگەردىڭ ىزدەپ جۇرگەن دوسى ءوز اكەلەرى ەكەنىن بىلەدى.
ال وسى ۋاقىتقا دەيىن ورالدىق مايدانگەردىڭ دەرەگى شىقپاي, ۇزاق جىلدار بويى حابارسىز بولۋىنىڭ وزىندىك سەبەبى دە بار ەدى. سارسەنعالي وسپانوۆ 1969 جىلى 54 جاسىندا دۇنيەدەن ءوتىپ كەتكەن بولاتىن. سوڭىندا قالعان ۇرپاعىنىڭ اسقار تاۋ اكەلەرىن مايدانداس دوسى ىزدەيدى دەگەن وي ءۇش ۇيىقتاسا دا تۇستەرىنە كىرمەگەنى انىق. بالالارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, اكەلەرى كوزى تىرىسىندە سوعىس تۋرالى, سول قانقاساپتا كورگەن قيىندىقتارى, قارۋلاس دوستارى تۋرالى كوپ ايتا بەرمەگەن دە كورىنەدى. ونىڭ ۇستىنە سارسەنعالي مەن عافۋرجان ەكەۋى مايدان دالاسىندا بىرگە جۇرمەگەن. گوسپيتالدا عانا تانىسىپ, بىرنەشە اي قاتار جاتىپ ەمدەلگەن. وزبەك ارداگەرىنىڭ قازاق دوسىن ۇزاق ىزدەپ, ءبىر كورۋدى وتىز بەس جىل بويى ارمانداۋى بۇل ەكى ازاماتتىڭ سول ءبىر قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە ءبىر-بىرىنە باۋىردان دا جاقىن بولىپ كەتكەنىن بىلدىرسە كەرەك.
سارسەنعالي وسپانوۆ 1914 جىلى باتىس قازاقستان وبلىسى, تايپاق اۋدانى, كەنسۋات اۋىلىندا دۇنيەگە كەلەدى. 1942 جىلى سوعىسقا اتتانىپ, الدىمەن اتتى اسكەر, كەيىننەن ارتيللەريا پولكىندە قىزمەت ەتكەن. 1944 جىلى اۋىر جارالانىپ, ءبىر اياعىنان ايىرىلىپ, چكالوۆ قالاسىنداعى اسكەري گوسپيتالعا تۇسەدى. ال عافۋرجان سارىباەۆ اسكەرگە 1943 جىلدىڭ 23 اقپانىندا شاقىرىلىپ, 1-ءشى بالتىق مايدانىندا ارتيللەريست رەتىندە سوعىسادى. 120 مم مينومەتى راسچەتىنىڭ كومانديرى بولعان. 1944 جىلدىڭ 3 اقپانىندا جارالانىپ, چكالوۆ قالاسىنداعى اسكەري گوسپيتالعا تۇسەدى. عافۋرجان دا سوعىسقا ءبىر اياعىن بەرگەن. مىنە, وسىناۋ زۇلماتتان امان شىعىپ, تاعدىرلارى گوسپيتالدا تۇيىسكەن ەكى مايدانگەر وسى كۇندەرىنە تاۋبە ەتىپ, ءبىر-ءبىرىن قۇرمەت تۇتىپ, قيىن ساتتەردە ءبىر-بىرىنە قولداۋ كورسەتىپ, اعا-ىنىلىك ىزەتپەن ماڭگىلىك دوسقا اينالىپ كەتكەندەرى انىق.
گازەتكە شىققان حابارلاندىرۋدان كەيىن كوپ ۇزاماي سارسەنعالي وسپانوۆتىڭ ۇلى جەڭىس وزبەكستاندىق مايدانگەرگە حات جازادى. قارت مايدانگەرگە العىسىن ايتا وتىرىپ, وسىدان ون ءبىر جىل بۇرىن اكەسىنىڭ قايتىس بولىپ كەتكەنىن, سوڭىندا ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى ۇرپاعى قالعانىن, باۋىرلارى بىرەۋدەن كەيىن, بىرەۋدەن ىلگەرى ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن جەتكىزەدى. كوپ ۇزاماي عافۋرجان سارىباەۆتان دا حات كەلەدى.
«قۇرمەتتى مەنىڭ تۋعاندارىم جەڭىسبەك جانە جەڭەشە!
سىزدەردەن حات العاندا سارسەنعالي اعادان با دەپ قۋانىپ قالدىم. بىراق, بۇل حات جەڭىسبەكتەن ەكەنىن ءبىلدىم. مەن سىزدەردىڭ اكەلەرىڭىزدى ىزدەگەنىمە كوپ ۋاقىت بولدى. ونىڭ تەك ورال وبلىسىنان ەكەنىن عانا بىلەتىنمىن. سوندىقتان ورال وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنە دە, جەرگىلىكتى گازەتتەرگە دە كوپ حات جازدىم. مىنە, اقىرىندا وزدەرىڭىزدەن حات الىپ وتىرمىن. ول ءۇشىن جەڭىسبەككە كوپ راحمەت.
مەن سارسەنعالي اعامەن گوسپيتالدا تانىسىپ, تۋعان باۋىرداي سىيلاستىق. پالاتاداعى كەرەۋەتتەرىمىز قاتار تۇردى, تاماققا ۇنەمى بىرگە باراتىنبىز. مەن سول كەزدە 21 جاستا ەدىم. مەنى گوسپيتالدان 22 تامىزدا بوساتتى. ءبىز ءبىر-ءبىرىمىزدى قيماي, جىلاپ قوشتاستىق. ودان كەيىن ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن ول كىسىدەن گوسپيتالدان حات كەلىپ تۇردى. سوسىن ۇيىنەن دە حات كەلدى. بىراق, سوعىس بىتكەننەن كەيىن ءبارى ۇمىتىلدى. حاتتاردىڭ ءبارى جوعالدى. بايلانىسىمىز ءۇزىلىپ قالدى.
جەڭىسبەك, سارسەنعالي اعانىڭ قايتىس بوپ كەتكەنىن ەستىگەندە قاتتى كۇيزەلدىم. ول كىسى ەڭ كەمى 70-80 جىل ءومىر سۇرەتىندەي دەنساۋلىعى مىقتى ەدى. تاعدىردىڭ جازعانىنا كونبەسكە شارا جوق. سىزدەردە اعا ەكەۋمىزدىڭ گوسپيتالدا تۇسكەن سۋرەتىمىز ساقتالىپ قالۋى مۇمكىن. ەگەر سول سۋرەت بار بولسا, اعانىڭ قاسىندا اسكەري فۋراجكادا تۇرعان مەن. جاس بالا سياقتى كورىنەمىن.
قىمباتتى جەڭىسبەك جانە جەڭگەي! ەگەر ۋاقىتتارىڭىز بولسا بىزگە قوناققا كەلىڭىزدەر. ءبىز وتە قاراپايىم تۇرامىز.
سالەممەن, اكەلەرىڭىزدىڭ دوسى عافۋرجان سارىباەۆ. 15 ءساۋىر, 1980 جىل».
راسىندا ەكى مايدانگەر سوعىستان قايتقاننان كەيىن ءبىر-ەكى مارتە حات الىسقان ەكەن. بىراق كەيىننەن سول ءۇش بۇرىشتى حاتتار جوعالىپ, بۇلاردىڭ وزدەرى بەيبىت ءومىردىڭ يىرىمىنە شىمداي باتىپ كەتە بارعان عوي. وسىلايشا گوسپيتالدا ءبىر-بىرىمەن قيماي قوشتاسقان قوس مايدانگەرگە ءبىر-ءبىرىن قايتا تىرىدەي كورۋدى قۇداي جازباپتى. تاعدىردىڭ ىسىنە شارا جوق. ايتسە دە, سارسەنعالي وسپانوۆتى ۇرپاعى ەستەن شىعارعان ەمەس. قايتا ونىڭ ەرلىكتەرىن بۇگىنگى ۇرپاعى ماقتانىشپەن ايتادى. ءتىپتى, الماتى قالاسىندا تۇراتىن شوبەرەسى ىڭكار ەربولاتقىزى وسپانوۆا مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە اتاسىنىڭ ەرلىگىن شىعارماسىنا ارقاۋ ەتىپ, ونى ماقتان تۇتاتىنىن نازىك جۇرەگىمەن جەتكىزدى. 1943 جىلدىڭ 20 قىركۇيەگىندە موروزوۆ اتىنداعى 8-گۆارديالىق اتتى اسكەر ديۆيزياسى 29-گۆارديالىق اتتى اسكەر پولكىنىڭ كومانديرى, گۆارديا مايورى ۆ.سيمبۋحوۆسكي سارسەنعالي وسپانوۆتى ەرلىك كورسەتكەنى ءۇشىن قىزىل تۋ وردەنىنە ۇسىنادى. ماراپاتقا ۇسىنۋ قاعازىندا بىلاي دەپ جازىلعان: «گۆارديانىڭ 120 مم مينومەتىنىڭ دالدەۋشىسى قاتارداعى گۆارديا جاۋىنگەرى قازاق سارسەنعالي وسپانوۆ 1943 جىلدىڭ 8 قىركۇيەگىندە ستارىە لۋكي دەرەۆنياسى ءۇشىن بولعان شايقاستا ارتيللەريانىڭ جالىندى سناريادىمەن ءۇش مارتە جاۋ شابۋىلىنىڭ بەتىن قايتارىپ, 50-دەن اسا دۇشپاننىڭ كوزىن جويدى. وسى شايقاستا س.وسپانوۆ ءومىرىن قاتەرگە تىگىپ, جاشىكتەگى مينالاردى وتتان ساقتاپ, ءورتتى ءسوندىرىپ, مينومەتتەن وق اتۋدى ارى قاراي جالعاستىرا بەردى». ەرلىك ەسكەرۋسىز قالمايدى. سول جىلدىڭ قازان ايىندا سارسەنعالي وسپانوۆ ءىى دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەنىمەن ماراپاتتالادى.
سوعىستان كەيىنگى جىلدارى س.وسپانوۆ باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تايپاق (قازىرگى اقجايىق) اۋدانىندا ەڭبەك ەتىپ, جۇبايى ەكەۋى جەتى ۇل-قىز تاربيەلەپ وسىرەدى. ۇل-قىزدارىنىڭ بارلىعى جوعارى ءبىلىمدى. ەكەۋى ماتەماتيكا جانە مەديتسينا سالاسى بويىنشا عىلىم دوكتورلارى اتانادى. ءتىپتى, كەڭەس سارسەنعالي ۇلىنىڭ ەڭبەگى جانىپ, قاتارداعى دارىگەردەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس مەملەكەتتىك سانيتارلىق دارىگەرى قىزمەتىنە دەيىن كوتەرىلدى. ياعني كەڭەس وسپانوۆ وسى سالا قىزمەتى قۇرىلعالى بەرگى 90 جىلدا ءبىرىنشى باسشى بولعان ەڭ العاشقى قازاق ازاماتى اتاندى. ول ءوز قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارىپ, ەلىمىزدە وبا, تىرىسقاق, تۇينەمە, برۋتسەللەز سياقتى اسا قاۋىپتى اۋرۋلارمەن قاتار اتيپتىك پنەۆمونيا, قۇس, شوشقا تۇماۋى سياقتى جاعدايلاردان بولعان ىندەتكە قارسى رەسپۋبليكا بويىنشا ناتيجەلى شارالار ۇيىمداستىرۋىمەن ەرەكشەلەنىپ, كەيىنگى جىلدارى عانا زەينەتكەرلىككە شىقتى.
مايدانگەر سارىباەۆتان حات كەلگەننەن كەيىن دە ەكى جاق بىردەن بارىس-كەلىس جاساي قويمايدى. ءومىر عوي. كۇندەلىكتى تىرلىك, جۇمىس, وتباسى, ايتەۋىر, بىتپەيتىن تىرشىلىك ءبارىن ۇمىتتىرىپ, ارادا ون جىلداي ۋاقىت ءوتىپ كەتەدى. ونىڭ ۇستىنە بۇل جىلدارى وداقتاس ەلدەردىڭ جاعدايى كۇرت وزگەرىپ, زامان الماعايىپ بولىپ تۇردى ەمەس پە؟ دەگەنمەن دە ەكى جاق سيرەك بولسا دا حات الماسىپ تۇرعان. تەك 1990 جىلى عانا سارسەنعالي وسپانوۆتىڭ ۇلكەن ۇلى سەرىك اكەسىنىڭ دوسىن ىزدەپ, وزبەكستانعا بارادى.
بىراق, قارت مايدانگەردى دوسىنىڭ ۇلدارىنا دا ءتىرى كورۋدى جازباپتى. سەرىك بارعاننان از عانا ۋاقىت بۇرىن عافۋرجان اعا و دۇنيەلىك بولعان ەكەن. عافۋرجان اقساقالدىڭ بالا-شاعاسى سەرىكتىڭ ىزدەپ كەلگەنىنە قاتتى ريزا بولىپ, وزبەكتىڭ ۇلتتىق شاپانىن جاۋىپ, ەكى مايدانگەردىڭ گوسپيتالدا تۇسكەن ەسكى سۋرەتىن ەستەلىككە سىيلايدى. سودان كەيىن دە ەكى جاقتىڭ قارىم-قاتىناسى ۇزىلگەن ەمەس. ءالى كۇنگە جاقىن اعايىندار سياقتى ارالاسىپ تۇرادى. ياعني بابالاردىڭ ماڭگىلىك دوستىعى ۇرپاعىمەن جالعاسىپ, تاۋەلسىز ەكى ەلدىڭ, ەكى اۋلەتىنىڭ سىيلاستىعىنا سىزات تۇسىرگەن ەمەس. قازاعىم مەن ءوز-اعامنىڭ وسىناۋ دوستىعى بۇگىنگى ۇرپاققا دا ۇلگى بولا بەرگەي...