وسىدان ءتورت جىل بۇرىن قىزىلوردا قالاسىندا تۇرعىن ءۇي سالۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىمى تارتىلعان 980 گەكتار اۋماق اشىلىپ, 5 مىڭنان استام ادامعا جەر تەلىمى بەرىلگەن ەدى. باسپانا سالۋ ءۇشىن ءوتىنىش بىلدىرگەندەر سانى جىلدام كوبەيىپ كەلە جاتقان وبلىس ورتالىعى ءۇشىن بۇل ايتارلىقتاي وقيعا بولدى.
جاڭا اۋداندا ۇلكەن شارا ۇيىمداستىرىلىپ, كەزەگى كەلگەندەرگە جەردى ۋاقىتشا جالداۋ قۇقىعىن بەرەتىن قاۋلى سالتاناتتى جاعدايدا تابىستالدى. سىردىڭ باس قالاسىنداعى بۇل باستاما ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن باق-تىڭ باستى جاڭالىعىنا اينالدى.
جالپى ۋچاسكە سانى 5 مىڭنان اسقانىمەن ولاردىڭ ىشىندە كوميسسيا شەشىمىمەن قاۋلى العاندار 4003 بولىپ تۇر. زاڭ تالاپتارىنا سايكەس ولار 3 جىل ىشىندە باسپانا سالىپ, جەر تەلىمى جەكەمەنشىككە ءوتۋى ءتيىس بولاتىن. بىراق كەسىمدى ۋاقىت وتكەنىمەن جاڭا اۋداندا ازىرشە 1035 ادام عانا ءۇي قۇرىلىسىن تولىق سالىپ بىتكەن. بۇل ماسەلەگە جاقىندا وتكەن ەسەپتى كەزدەسۋىندە وبلىس اكىمى قۋانىشبەك ىسقاقوۆ ارنايى توقتالىپ, قالا باسشىلىعىنا شارۋانى شيراتۋدى تاپسىردى. ويتكەنى جەر كەزەگىنە تىركەلگەندەر جىلدان-جىلعا ءوسىپ كەلە جاتىر. قازىر وبلىس بويىنشا 96 882 ادام كەزەكتە تۇر. ونىڭ 61,7 پايىزى وبلىس ورتالىعىنان جەر تەلىمىن الۋعا ءۇمىتتى.
ماسەلەنى زەرتتەۋ ءۇشىن قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرلان بەردىباەۆقا جولىقتىق. اكىم ورىنباسارى جەر تەلىمىنىڭ يگەرىلۋى قازىر باستى نازاردا تۇرعانىن ايتادى. وسىعان بايلانىستى قۇرىلعان كوميسسيا جاعدايدى تۇراقتى باقىلاپ وتىر.
– جاڭا اۋدان تۇرعىندارىنىڭ قاتارى كوبەيگەنى ءبارىمىز ءۇشىن كەرەك. ويتكەنى ول ماڭعا مەملەكەت ميللياردتاعان قارجى جۇمساپ, ينفراقۇرىلىم تارتتى. ەگەر ەسىڭىزدە بولسا, 2016 جىلعا دەيىن جەر العاندار باسپاناسىن سالىپ بولعاننان كەيىن جول, ەلەكتر جەلىسىن, كارىز جۇيەسىن, سۋ, گاز قۇبىرىن تارتۋدى سۇراپ جۇرەتىن. قىزىلوردادان جەزقازعانعا قاراي شىعاتىن كۇرە جول بويىنداعى بۇل اۋماققا زاڭ تالاپتارىنا سايكەس ءبارى الدىن الا تارتىلدى, – دەيدى ەرلان بەردىباەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, جاقىندا اۋماققا ءۇي تولىق تۇسپەسە دە گاز بەرگىزىلە باستاعان. قاراۋسىز جەرگە اركىم-اق ءۇيىر بولادى عوي, سول اۋداندا ەلەكتر جەلىلەرى, گاز تاراتۋ قوندىرعىسىنىڭ قۇرىلعىلارى قولدى بولىپ جاتىر. ۇيلەر ءجيى تۇسسە مۇنداي جاعداي بولماس ەدى.
كوميسسيا شەشىمىمەن قازىر ونداعى 1035 ادامنىڭ جەرگە جەكە مەنشىك قۇقىعىن العانىن ايتتىق. ودان بولەك 489 ۋچاسكەدە باسپانا قۇرىلىسى جارتىلاي اياقتالىپ تۇر. تاعى 503 ادام ىرگەتاسىن عانا قۇيىپ قويسا, 687 جەر تەلىمىنىڭ يەسى قۇرىلىسقا ەندى كىرىسكەن. ال 120 جەر تەلىمى كەيىن قايتارىلىپ الىندى.
ەرلان بەردىباەۆ كوميسسيا مۇشەلەرى ماسەلەگە بارىنشا تۇسىنىستىكپەن قاراپ وتىرعانىن ايتادى. باستاپقىدا باسپانا سالۋعا قارجىسى بولماي قينالىپ جۇرگەندەردىڭ مەرزىمىن ۇزارتىپ تا بەرگەن. بىراق قازىر وسى سەبەپتى سىلتاۋعا اينالدىرىپ العاندار كوبەيىپ تۇر. سوندىقتان دا الداعى ۋاقىتتا بۇل ماسەلەنى سوت شەشىمى ارقىلى رەتتەۋ ويدا بار. كەيبىر جەر تەلىمى ينفراقۇرىلىم جەلىلەرىنىڭ ۇستىنە ءتۇسىپ قالعان جاعدايلار دا بولعان. ولارعا باسقا ۋچاسكە ۇسىنىلىپ, ماسەلە دەر كەزىندە شەشىمىن تاپتى.
قالا شەتىندەگى بۇل اۋدانعا مارشرۋتتى كولىك تە قاراستىرىلماعان. ونداعىلار بالاسىن مەكتەپكە, بالاباقشاعا قالاعا جىبەرەدى. سول ءۇشىن شاھار اكىمدىگى جەرگىلىكتى اۆتوبۋس پاركىمەن كەلىسىپ, كۇنىنە 2-3 مارتە شاعىن سىيىمدىلىقتاعى كولىك جىبەرىپ تۇر.
– تاڭعى ساعات 6.00-دە اۆتوبۋسپەن بارعان كەزىمىز بولدى. بايقاعانىمىز, كولىك كەلىپ تۇر-اۋ دەپ اسىعا قويمايتىندار كوپ ەكەن. جولاۋشىلاردى ساعاتتاپ كۇتىپ, زارىقتىرىپ بارىپ زورعا جينالعانداردى وتىرعىزىپ, ءجۇرىپ كەتكەن اۆتوبۋستان كەيىن شىققاندار بار اشۋ-ىزاسىن الەۋمەتتىك جەلىگە توگىپ جاتادى. نەگىزى, ءبىزدىڭ ادام تاسىمالىمەن اينالىسىپ جۇرگەن مارشرۋتتى كولىكتىڭ باعىتىن بۇزىپ, باسقا اۋدانعا جىبەرۋىمىزدىڭ ءوزى زاڭسىز, بۇل جەكە كاسىپكەر بيزنەسىنە كەدەرگى كەلتىرۋ بولىپ سانالادى. بىراق ەلگە بولسىن دەگەن نيەتتەگى ازاماتتار شىعىنعا باتقانىنا قاراماستان ءبىزدىڭ وتىنىشىمىزگە تۇسىنىستىكپەن قاراپ وتىر. بىراق جاڭا اۋداننىڭ تۇرعىندارى وسىنى تۇسىنبەي, وزىمىزگە ءمىن تاعادى, – دەيدى قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى.
جەرگىلىكتى اكىمدىك بۇل اۋدانعا تۇرعىندار وزدەرى قويۋى ءتيىس قوقىس كونتەينەرىن دە دەمەۋشىلەر ەسەبىنەن ورناتىپ بەرىپ وتىر. سونىڭ وزىندە «مەنىڭ ۇيىمنەن الىسقا قويدىڭ» دەپ ارىزدانۋشىلار كوپ ەكەن. تۇرعىندار تالابىنا ساي الەۋمەتتىك دۇكەن, فەلدشەرلىك پۋنكت پەن ۋچاسكەلىك پوليتسيا بەكەتى اشىلدى. بالالار ءۇشىن ويىن الاڭى دا سالىندى. بىراق وعان ورتاق يگىلىك ەكەن دەپ جاناشىرلىقپەن قاراپ جاتقان ادام از.
ەرلان قۇلاحمەت ۇلى كوپتەگەن ادامدا «مەن جەر كەزەگىن نەشە جىل كۇتتىم, ەندى ءۇي سالعانىمشا مەملەكەت مەنى مازالاماۋ كەرەك» دەگەن پىكىر قالىپتاسقانىن ايتادى. بىراق ءبارىمىز باعىنۋعا ءتيىستى زاڭعا مۇنداي ءۋاج جۇرمەيدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, بۇل جەرلەر جەكەمەنشىككە وتكەنشە العان ادام ەشكىمگە ساتا المايدى, بىرەۋدىڭ اتىنا اۋدارىپ بەرۋدىڭ دە جولى جوق. جالعا الۋ مەرزىمى اياقتالعانعا دەيىن باسپانا سالىنباسا, مەملەكەت ەسەبىنە قايتا الىنادى. سوعان قاراماستان قازىر, كەيىن زاڭداستىرىپ بەرمەككە ۋادە قىلعاندار ۋچاسكەسىن ساۋداعا شىعارىپ جاتىر. سول سوزگە سەنىپ باسپانا سالعاندار ەرتەڭ ۇيدەن دە, جەردەن دە ايىرىلىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن.
ەرلان قۇلاحمەت ۇلى قازىر قالا بويىنشا جەر كەزەگىندە تۇرعانداردىڭ 40-50 پايىزى عانا باسپاناعا شىن مۇقتاج ەكەنىن ايتادى. ولار تەك كەزەگى كەلگەنىن كۇتىپ ءجۇر. اكىمدىك الداعى ۋاقىتتا جەر تەلىمىن الاتىنداردىڭ كەسىمدى مەرزىم ىشىندە ءۇي سالۋعا مۇمكىندىگى بار-جوعىن انىقتاپ, ولاردىڭ كەزەگىن ساقتاي وتىرىپ, باسپانا تۇرعىزۋعا دايىندىعى بار تۇرعىندارعا جەر بەرۋدى ويلاستىرىپ وتىر. ەشتەڭە سالماي, ۋاقىتىن وتكىزىپ الىپ جەردەن دە, كەزەكتەن دە قاعىلىپ قالاتىندار ءۇشىن وسى ءتيىمدى. بىراق بۇل زاڭعا قايشى كەلمەۋى كەرەك.
وسىدان ءتورت جىل بۇرىن بەرىلگەن ءتورت مىڭ جەر تەلىمىنىڭ جىرى وسىنداي بولىپ تۇر. ودان بەرى دە كەزەككە تۇرعاندار قاتارى قالىڭدادى. قازىر قالا بويىنشا باسپانا سالۋعا جەر سۇراپ ءوتىنىش بەرگەندەر سانى 59695 ادامعا جەتتى.
قىزىلوردا