جۇرتتى جۇمىستىڭ الۋان ءتۇرلى سەگمەنتىمەن قامتىپ وتىرعان سالا – ساۋداعا قاتىستى سالماقتى ماسەلەلەر جۋىردا الماتىدا قايتا قوزعالدى. مەگاپوليستە بيزنەس جۇرگىزۋدىڭ جاي-كۇيى شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ باسقوسۋىندا تالقىلاندى.
وسى جيىندا ايتىلعانداي, ساۋدا سەكتورىنداعى ەندىگى داۋ دۇكەندەردەگى كاسسادان تۋاتىنى اڭعارىلىپ قالدى. بۇل بىرنەشە جىلدان بەرى كوتەرىلىپ كەلە جاتقان, ءپىسىپ-جەتىلگەن ماسەلە ەكەنى بەلگىلى. كاسسالىق اپپاراتتاردى اۋىستىرۋ تۋرالى اڭگىمە 2016 جىلى باستالعان-دى. قارجى مينيسترلىگىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىندا سالىق تولەۋشىلەر ەسەپ ايىرىسۋ كەزىندە تىركەۋ نەمەسە مالىمەتتەردى بەرۋ فۋنكتسياسى بار باقىلاۋ-كاسسالىق اپپاراتتاردى قولداناتىن قىزمەت تۇرلەرىن بەكىتۋ» تۋرالى №206 بۇيرىعى دا سول جىلى جاريالاندى. بۇل قۇجات سالىق ورگاندارى بەلگىلەگەن 10 قىزمەت ءتۇرىن كورسەتۋمەن اينالىساتىن كاسىپكەرلەرگە بۇرىنعى كاسسالىق اپپاراتىن قازىرگى ونلاين كاسسالىق اپپاراتقا اۋىستىرۋدى مىندەتتەيدى. بىراق كاسىپكەرلەرمەن اراداعى ۇزاق كەلىسسوزدەردەن كەيىن تاپسىرما كەزەڭ-كەزەڭىمەن ورىندالادى دەپ مامىلەگە كەلگەن ەدى.
ۇكىمەتتىڭ بايلامى بويىنشا, باقىلاۋ كاسساسىن ەنگىزۋ قولما-قول ەسەپ ايىرىسۋدى ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە قاشىقتان باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن كورىنەدى. سالىق قىزمەتكەرلەرى ەسەپ بەرۋ مەرزىمىن كۇتپەي-اق, كاسىپكەردىڭ تابىسى مەن ول دەكلاراتسيالايتىن كىرىستى ۇنەمى سالىستىرىپ وتىرادى. دەرەكتەردى جىبەرۋ فۋنكتسياسى بار كاسسالىق باقىلاۋ ماشينالارىن (كبم) ەنگىزۋ ارقىلى كاسىپكەرلەردىڭ كىرىسىن ازايتىپ كورسەتۋ نەمەسە جاسىرىپ قالۋىنىڭ الدىن الىپ, قازىناعا تۇسەتىن سالىقتىڭ كولەمىن ارتتىرۋعا بولادى. ءدال وسىنداي كاسسالىق اپپاراتتاردى ورناتۋدىڭ ناتيجەسىندە 2018 جىلى بيۋدجەتكە قوسىمشا 14,1 ملرد تەڭگە ءتۇسىپتى.
ارادا ءۇش جىل وتكەندە ۇكىمەت بۇل ماسەلەگە قايتا ورالىپ, 2020 جىلدان باستاپ جاڭالىقتى جالپىعا بىردەي مىندەتتەۋگە شەشىم قابىلداپ وتىر. 2019 جىلى 16 تامىز كۇنى قارجى مينيسترلىگىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىندا سالىق تولەۋشىلەر ەسەپ ايىرىسۋ كەزىندە تىركەۋ نەمەسە مالىمەتتەردى بەرۋ فۋنكتسياسى بار باقىلاۋ-كاسسالىق اپپاراتتاردى قولداناتىن قىزمەت تۇرلەرىن بەكىتۋ» تۋرالى №206 بۇيرىعىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. ءسويتىپ كەلەر جىلدان باستاپ ءۇش دەڭگەيلى باقىلاۋ اپپاراتتارى ىسكە قوسىلاتىن بولدى. ونلاين كاسسالىق اپپاراتى وپەراتسيالاردى سول مەزەتتە قارجى مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك كىرىس كوميتەتىندەگى سەرۆەرگە جەتكىزىپ وتىرادى. ەندى كاسىپكەرگە باقىلاۋ-كاسسالىق اپپاراتىن پايدالانۋدان وزگە جول جوق. 2020 جىلدان كەيىن باقىلاۋ-كاسسالىق اپپاراتىن ساتىپ الىپ, ونى مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنا تىركەمەگەن كاسىپكەرگە 7-25 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە ايىپپۇل سالىنادى. ال كاسىپكەرلەر بولسا, بۇل بۇيرىقتى ورىنداۋعا شوب نەمەسە ۇساق دۇكەن يەلەرى دايىن ەمەستىگىن ايتىپ, تاعى دا ەس جيىپ الۋ ءۇشىن وتپەلى كەزەڭ سۇراپ وتىر.
باستاماشىل توپ پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆقا حات جولداپ, بارلىق كاسىپكەرلەرگە كاسسالىق اپپاراتتاردى جاڭاسىنا اۋىستىرۋ, POS-تەرمينالدار ورناتۋ قاجەتتىلىگىنە بايلانىستى زاڭنامانى جەمقورلىققا قاتىستى تەكسەرۋدى ءوتىنىپ وتىر. «كاسىپكەرلەر جاڭا باقىلاۋ-كاسسالىق ماشينالار مەن POS-تەرمينالداردىڭ قۇنى ءۇشىن 39 ميلليارد تەڭگە, پاتەنت قولدانۋعا رۇقسات ەتىلگەن قىزمەت تۇرلەرىنىڭ قىسقارۋىمەن كاسىپكەرلەرگە سالىناتىن سالىق جۇكتەمەسى 29 پايىزعا ارتادى» دەلىنگەن كاسىپكەرلەر مەملەكەت باسشىسى اتىنا جازعان اشىق حاتتا.
«بۋحگالتەرلىك ەسەپ» كومپانيالار توبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ماكسيم بارىشەۆ وسى ماسەلەگە قاتىستى بىزبەن اڭگىمەسىندە مۇنداي جاعدايدا قولايلى سالىق رەجىمىمەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى اڭگىمە قوزعاۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ايتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, پاتەنتتەن باس تارتۋعا ءالى ەرتە, ال كاسىپكەرلەرگە وتپەلى كەزەڭ قاجەت.
ء«بىز قولدانىستاعى سالىق جۇيەسىن قازىرگى كۇيىندە قالدىرا تۇرۋ, ولاردى ونلاين رەجىمدەگى KKM جانە POS-تەرمينالدارىن پايدالانۋ قاجەتتىگىنەن بوساتۋ, 2023 جىلعا قاراي شاعىن بيزنەس جانە ساۋدا كاسىپكەرلەرىنە ارنالعان ارنايى رەجىمدەر تۋرالى زاڭنامانى ازىرلەۋدى سۇرايمىز» دەيدى م.بارىشەۆ.
قازىر كاسىپكەرلەر اراسىندا ونلاين-كاسسالىق ماشينالار مەن POS-تەرمينالدارعا كوشۋ تۋرالى ەرەجە بيۋدجەتتى تولتىرۋ ءۇشىن ەنگىزىلدى, ول ازاماتتاردىڭ مۇددەسىن ەمەس, بەلگىلى ءبىر كومپانيالاردىڭ مۇددەسىن قورعايدى دەگەن پىكىر ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. ساۋدا كاسىپورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسادىق ابىشەۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇلاي ويلاۋعا نەگىز بار.
«بۇل وزگەرتۋلەردىڭ ماقساتى – كاسسالىق ماشينالار مەن POS-تەرمينالداردى مۇمكىندىگىنشە كوپ ساتۋ. بىراق ءبىز ۇلكەن بيزنەس تۋرالى ەمەس, شاعىن بيزنەس تۋرالى ايتىپ وتىرمىز. باسەكەلەستىك كۇشەيىپ كەلەدى. ولاردىڭ قاجەتتى تاۋارلاردى ساتىپ الۋعا مۇمكىندىگى جوق» دەيدى ن.ابىشەۆ.
شاعىن كاسىپ يەلەرى بولشەك ساۋدادا پاتەنتتى پايدالانۋ مۇمكىندىگىن ۋاقىتشا بولسا دا ساقتاپ قالعىسى كەلەدى. ولار كوپتەن بەرى كوتەرىلىپ جۇرگەن وڭتايلاندىرىلعان سالىق ءتارتىبىن ەنگىزۋ بۇل سالادا تابىس تاۋىپ, وتباسىن اسىراپ وتىرعان سەگمەنت ءۇشىن اۋىر تيەدى دەگەننەن تانباي وتىر.
«قازاقستاننىڭ تىكەلەي ساۋدا-ساتتىق قاۋىمداستىعى» اتقارۋشى ديرەكتورى اناستاسيا كالاشنيكوۆانىڭ ايتۋىنشا, ساۋدا سەگمەنتىنە 1 ملن 385 مىڭ ادام تارتىلعان. بۇل حالىقتىڭ 16%-ى. ولاردىڭ اۋقىمىن ينستاگرام جەلىسى ارقىلى تورت ساتاتىن قىزداردان باستاپ ەلدىڭ ساۋدا ۇيلەرىندەگى ليۋكس بۋتيكتەرىنىڭ يەلەرىنە دەيىنگى كاسىپكەرلەر قۇراپ وتىر.
قازاقستاننىڭ تىكەلەي ساۋدا قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى اناستاسيا كالاشنيكوۆا «ساۋدادا جۇرگەن بيزنەس وكىلدەرى ءۇشىن بارلىعىنا بىردەي جاڭا كاسسالىق اپپاراتتار ساتىپ العىزۋ سالىقتان تابىس تۇسىمدەرىن ارتتىرۋ ءۇشىن ەمەس, جەكە بىرەۋدىڭ قالتاسى ءۇشىن جاسالىپ وتىرعانداي اسەر قالدىرادى» دەگەن پىكىردە. ونىڭ ايتۋىنشا, جىل سايىن بيزنەس قۇرىلىمىنا كاسسالىق اپپاراتتار ساتىپ الۋ تۋرالى زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. «شاعىن ساۋدادا جۇرگەن كاسىپكەردىڭ ورتاشا جىلدىق تابىسى – 8 ملن تەڭگە. ونى 12 ايعا شاققاندا 700 مىڭ تەڭگەدەن شىعادى. ونىڭ ىشىنەن اي سايىنعى سالىقتىق اۋىرتپالىقتار مەن وزگە دە مەملەكەتتىك شىعىنداردى ەسەپتەگەندە, تازا پايداسى 170 مىڭ تەڭگەدەن اسپايدى. ءبىز مۇنداي ساۋالدامانى 2 مىڭ شاعىن كاسىپكەردىڭ اراسىندا جۇرگىزدىك», دەيدى ا.كالاشنيكوۆا.
وسىعان دەيىن مەملەكەت جەكە كاسىپكەرلەردىڭ جاڭا ونلاين-باقىلاۋ-كاسسالىق ماشينالارى ءۇشىن شىعىندارىن وتەيتىنىن حابارلاعان بولاتىن. بۇل ۇسىنىس ءالى كۇشىندە. ءتيىستى تۇزەتۋلەر «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە بيزنەس ورتانى دامىتۋ جانە ساۋدا قىزمەتىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭىنا ەنگىزىلىپ, وعان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قول قويدى. بۇل قۇجات بويىنشا بەلگىلى ءبىر مەرزىمدە سالىق مولشەرى كەم دەگەندە 60 مىڭ تەڭگە شاماسىندا بولسا, وندا وسى سومادان كاسسالىق اپپاراتتىڭ قۇنى شەگەرىلىپ وتىرادى. ۇكىمەتتىڭ ەكونوميكالىق بلوگى كاسسالىق اپپاراتتى ساتىپ الۋ ءۇشىن 60 مىڭ تەڭگە كولەمىندە وتەماقى ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.
رەسپۋبليكالىق كاسىپكەرلەرگە كومەك كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى دميتري كازانتسەۆ بىزبەن اڭگىمەسىندە وتەماقى شارتتارىنىڭ قالىپتى جانە زاڭ شەڭبەرىندە جۇزەگە اساتىنىن, تابىس سالىعى ەسەبىنەن كاسسا اپپاراتىنىڭ قۇنىن شىعارىپ بەرەتىنىن ايتتى. ايتا كەتەيىك, مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى جاڭا جۇيەنى «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا قولعا الدى. مۇنداعى ماقسات – كاسىپكەرلەردى ونلاين رەجىمدە جۇمىس ىستەتۋ ارقىلى كاسسالىق اپپاراتتان وتەتىن بارلىق وپەراتسيالاردى باقىلاپ وتىرۋ, ياعني زاڭسىز اقشا اينالىمىنىڭ الدىن الۋ.
ساراپشىلار تسيفرلى تەحنولوگيانىڭ مۇمكىندىگى قارقىندى دامىپ جاتقانىن ەسكەرە وتىرىپ, بولاشاقتا ونلاين-كاسسالىق اپپاراتتاردىڭ دا, دۇكەندەگى ساتۋشىنىڭ دا كەرەگى بولماي قالۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتەدى. 2019 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا اتاقتى Amazon كومپانياسى ساتۋشىسى, كاسسالىق اپپاراتى جوق دۇكەندەر جەلىسىن ىسكە قوسقانى وسىنىڭ ءبىر مىسالى عانا. بۇعان دەيىن كومپانيا قىزمەتكەرلەرى اتالعان جۇيەنى قاناتقاقتى رەجىمدە تالاي رەت سىناقتان وتكىزگەن-ءدى.
ەلىمىزدە 30 مىڭعا جۋىق كومپانيا جاڭا كاسساعا كوشۋى كەرەك. وسى جوسپار ورىندالسا, قازىناعا سالىقتان تۇسەتىن قارجى ون ەسەگە دەيىن ارتۋى مۇمكىن. ال ەرەجەنى بۇزعاندارعا ايىپپۇل سالىنادى. ۇكىمەت ازىرگە ەشكىمدى جازالاعان جوق. جىل سوڭىنا دەيىن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. سوندىقتان كاسىپكەرلەردىڭ ونلاين كاسساعا تولىقتاي اۋىسۋىنا ءالى ۋاقىت بار.
الماتى