“جاقسىنى جاقسى تابىستىرادى” دەگەن بار حالقىمىزدا. دانالىقتىڭ ءدال ايتىلعانىن تالاي كوردىك. سونىڭ ءبىرىن تالعات دوسىمبەكوۆكە قاراتىپ ايتۋعا بولادى.
سەكسەنىنشى جىلداردىڭ سوڭىنا قاراي كەڭاششىعا بايانعالي ءالىمجانوۆ كوشىپ كەلگەن. كەزىندە الماتىدا بىرگە وقىپ, بىرگە قىزمەتتەس بولعان دوسىمنىڭ قولىن الىپ, سىرقات مەڭدەي باستاعان تايكەن اتايعا سالەم بەرۋ نيەتىمەن الىستاعى اۋىلعا ساپار باستاعانمىن. بايانعاليدىڭ ەسىگىن قاققانىمدا, ورتادان جوعارى بويى بار, بۇيرا شاشتى اقسارى جىگىت ۇشىپ-قونىپ تورگە وزدىردى. جەر ۇستەلدە جەتى-سەگىز ادام وتىر. ءبارى كوڭىلدى. قالانىڭ قۇرىس-تۇرىسىندا جۇرگەن كىسى باياعىداعى بوزانىڭ بۋىمەن بۇرقىراعان سال-سەرىلەردىڭ ورتاسىنا تاپ كەلگەندەي سەزىنەدى ەكەن ءوزىن. باسىنا جۇپىنىلاۋ بۇرما بورىك, ۇستىنە قارا كەرىس قاپتىرما كامزول كيگەن بايانعاليدى ءبىرجان مەن اقانعا قاتار ۇقساتتىم. تىكسىنىپ قالدىم. اقىن جۇرەك باياعى اقان مەن ءبىرجاننىڭ تاعدىرىن قايتالاپ جۇرمەگەي دەپ. بەكەر ەكەن. داستارقان جاڭعىرتىلعانشا دوسىمنىڭ ىشكى جان-دۇنيەسى جايىلىپ سالا بەردى. ۇققانىم – ەڭكەيگەن اكە الدىنداعى پارىزىن, بۇرىنعى مەن قازىرگى مادەنيەتتى بىرگە قايناتىپ, تۋعان ەل الدىنداعى قارىزىن وتەۋ. ءبىز, جۋرناليستەر ناقتىلاۋمىز عوي, “قويشى-ەي, باستى قاتىرماي”, دەپپىن. شامدانعان جوق. قولىنداعى دومبىراسىن داۋىلداتىپ بارىپ كىلت توقتادى دا, جانىنداعى جىگىتكە ۇسىندى.
ماسقارا, ءبارى ءانشى! ءبىرجان ەلىنىڭ بۇگىنگى ءۇنىنىڭ اسقاقتىعىنا تامسانىپ وتىرمىن. بىرىنەن-ءبىرى قالار ەمەس. نەگە ەكەنىن قايدام, كەزەك جاڭاعى اقسارى جىگىتكە جەتە بەرگەندە “اياق سوزۋ” ماسەلەسى كوتەرىلە باستادى. تالعات وسى ۇيگە تۋعان كۇيەۋ ەكەن, سودان شىعار... الدىمىز ورنىمىزدان كوتەرىلىپ قالعان تۇستا تالعاتىمىز اڭىراتسىن كەلىپ. شىعارىپ ايتىپ وتىر. وي بار. اراسىندا مەنىڭ ەسىك قاققانىم دا سىنالىپ ءوتتى... “بۇل ءجىگىتتە ءبىر گاپ بار ەكەن” دەگەنمىن دە قويعانمىن.
كوپ ۇزاماي وبلىس ورتالىعىنداعى “كوكشەتاۋ” مادەنيەت سارايىندا ءبىرجان سالدىڭ قۇرمەتىنە اقىندار ايتىسى ءوتتى. قول شاپالاقتاپ قوشەمەتتەپ وتىرمىز. ءبىر ساتتە ساحناعا تالعاتتىڭ شىعا كەلگەنى. اجەپتاۋىر اتى شىعىپ قالعان قىزىلجارلىق قىزبەن ءسوز جارىستىرۋ وڭايعا تۇسپەيتىنىن ءىشىم سەزىپ وتىر. تاكەڭ دە قويار ەمەس. تارازى باسى تالعاتقا اۋا باستاعاندا, قازىلار “بولدى, بولدىعا” باستى. وسى جەردە جەرگىلىكتى اقىن ازاماتتىق تانىتتى, جيۋريدەن سۇراپ ءجۇرىپ جۇلدەنى قارسىلاسىنا بايلاتتى.
تاكەڭ كوپشىل. “اۋزىن اشسا, كومەكەيى كورىنەدى”. اڭگىمەنى ارگى-بەرگىدەن قاۋزاي ايتقاندا, ءتالىم توگىلىپ تۇرادى. ادامنىڭ ارتىقشىلىعى – جان-جاعىڭدى جادىراتا بىلۋدە. بۇل كىسىمەن كوشەدە قاتار ءجۇرۋ قۇرمەت ءارى ازاپ ەكەنىن ءبىلەمىن. ۇلكەن-كىشى ءۇيىرىلە قالادى. ۇيالى تەلەفونىن بۇراپ, بىرەۋدىڭ مۇقتاجىن بىرەۋدەن سۇراپ جاتقانى. مانادان بەرى جانىندا جۇرگەنىڭدى دە ۇمىتىپ كەتەتىندەي. ءوزى تۇراتىن ستەپنياك قالاسىندا دا سول, كوكشەتاۋ قالاسىندا دا سول.
تاربيەنى جۇرە تەرەتىندەر بولادى. وعان ءتۇپ, نەگىز دەگەندەر قوسىلسا, ءومىر ءشىركىن نارلەنىپ سالا بەرەتىنى انىق. تالعاتتى وسىعان قوسار ەدىك. اتاسى دوسىمبەك بوزعۇلوۆ – قىزىلتۋ اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولعان ادام. اكەسى سەكسەنباي دوسىمبەكوۆ ستەپنياكتاعى “قازالتىن” ترەسىندە ۇزاق جىلدار اعاش وڭدەۋ جانە كىرپىش زاۋىتتارىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن اتقاردى. قازاقتىڭ ءبىرتۋار ازاماتى جۇماباي تاشەنوۆپەن سىنىپتاس بولعان سەكسەنباي اتامىز ومبىدا وقىعان جىلدارى نەبىر ءدۇلدۇل زيالىلارمەن قاتار جۇرگەنىن ماقتانىشپەن ايتىپ وتىراتىن. بيىل سەكسەنگە تولعان ساپۋرا شەشەمىز دوسىمبەكوۆ اۋلەتىن اۋەلەتكەن ارداقتى انا. ولار 11 بالا ءوسىرىپ, بارىنە جوعارى ءبىلىم بەردى. بۇلاردىڭ اراسىنان رەسپۋبليكامىزدىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن دارىگەرلەرىن, ەڭبەك ءسىڭىرگەن مۇعالىمدەرىن, ابىرويلى باسشىلار مەن قوسشىلاردى كەزدەستىرەسىز. وتكەن جىلى كوكشەتاۋ قالاسىندا رەسپۋبليكامىزداعى ءۇشىنشى بولىپ پرەزيدەنتتىڭ ينتەللەكتۋالدى مەكتەبى اشىلدى. ءمارتەبەلى وقۋ ورنىنا ۇستازدار ءىرىكتەۋ قاتاڭ تالاپتار نەگىزىندە وتكىزىلگەنى بەلگىلى. مىنە, وسى مەكتەپكە ساپۋرا شەشەمىزدىڭ بەس بىردەي نەمەرەسى جۇمىسقا تارتىلىپ وتىر. سەنبەيتىندەي-اق جاعداي, بىراق شىندىعى وسى.
وسىنداي ۇلگىلى وردادان تۇلەپ ۇشقان تالعات دوسىمبەكوۆ ارتىق ەركەلەۋدى بىلمەي ءوستى. ويتكەنى, ول 11 بالانىڭ ەكىنشىسى, ياعني قورعانى بولا بىلگەن جان. تسەلينوگراد قارجى-ەكونوميكالىق تەحنيكۋمىن ءبىتىرىپ, تۇركىمەنياداعى اسكەري بورىشىن وتەپ الىپ, ءبىرجولا ەڭبەككە ارالاستى. ادالىنان تانىلدى. “ماماي” كەڭشارىندا بريگادا ەسەپشىسى بولىپ جۇرگەن ول اۋداندىق گازەتكە ءفوتوتىلشى بولىپ شاقىرىلدى. ول كەزدە ءفوتوتىلشى دەگەن اتىمەن جوق. اۋىل بالاسى وسىنى مەڭگەردى. اراعا سەگىز جىل سالىپ, ياعني 1981 جىلى تالعات اۋداندىق باسپاحانانىڭ ديرەكتورلىعى قىزمەتىنە جوعارىلاتىلدى. ۋاقىت تالابىمەن ۇندەس جىگىت وسى جىلدارى قازمۋ-ءدىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن ورىس تىلىندە سىرتتاي ءبىتىرىپ شىقتى. باسپاحاناعا ون جىلىن بەرگەن تاكەڭدى جۇرتشىلىق حالىق دەپۋتاتتارى ستەپنياك قالالىق كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەتىپ سايلادى.
توراعانىڭ ورىنباسارى قاشانداعىسىنداي جۇمىسقا بىلەك سىبانا كىرىستى. بۇل قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى جىلى بولاتىن. حالىقتىڭ ەتەك جيىپ, ەڭسە كوتەرۋى جولىندا كوپ ەڭبەك ءسىڭىرىلدى. كۇندەلىكتى قاربالاس پەن كەزدەسكەن قيىندىقتارعا قاراماستان, قالا تۇرعىندارىنىڭ رۋحىن وياتۋدا دا باستاماشىلدىق قادامدار جاسالدى. قالا مەن ءوڭىر تۋمالارى, ايگىلى ءبىرجان سال, شوقان ءۋاليحانوۆ, ءابىلقايىر دوسوۆ, “بەلومور كانالىن” سالۋعا قاتىسۋشىلاردىڭ ءبىرى ءسالىمكەرەي, “جاس قازاق” ءانىنىڭ اۆتورى رامازان ەلەباەۆ, مۇسا جالەلمەن بىرگە موابيت تۇرمەسىندە ازاپ شەككەن اتلان اتناشەۆ (جازۋشى قالاۋبەك تۇرسىنقۇلوۆتىڭ كىتابىنىڭ قاھارمانى) اتىنداعى, تاعى باسقا كوشەلەر پايدا بولدى. ءبىرجان زيراتىندا كوركەم مەموريالدىق كەشەن تۇرعىزىلدى. ارينە, مۇنىڭ بارلىعىن تالعاتتىڭ ءبىر وزىنە ەنشىلەپ وتىرعانىمىز جوق. جاس ماماننىڭ جۇرتشىلىقپەن, اۋدان باسشىلىعىمەن ءتىل تابىسا ءبىلۋىنىڭ, وڭ ىسكە ۇيىتقى بولۋىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى.
كەيبىر ادامدار بولادى, زەينەتكە شىققانشا ءبىر سالانى گۇلدەي دوڭگەلەتەتىن. بۇل – جاقسى قاسيەت. ال, قوعام كەرەك ادامىن كەيدە ءار سالاعا سالىپ, جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. وسىعان ءتوزىپ, تياناقتىلىق تانىتۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلمەيتىن شىعار. تاكەڭ “يگىلىك بانكتىڭ” قالالىق بولىمشەسىنىڭ ديرەكتورى, “حالىق بانكىنىڭ” باسقارۋشىسى, اۋداندىق “دالا ديدارى”, – “سەلسكايا نوۆ” گازەتتەرىنىڭ باس رەداكتورى قىزمەتتەرىن ابىرويمەن اتقاردى. قازىر اۋداندىق بايلانىس تورابىنىڭ باستىعى. بارلىق ءوندىرىستىك كورسەتكىشتەرى بويىنشا وبلىستىق جۇلدەلى ورىنداردان ءتۇسىپ كورگەن ەمەس. دەپۋتات تا بولىپ سايلاندى. اۋداندىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى, “نۇر وتان” حدپ اۋداندىق فيليالى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتتەرىن دە اتقاردى. تورىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ العىس حاتى ءىلۋلى تۇر. باسقا دا ماراپاتتاۋلاردان كەندە ەمەس.
“شاڭىراقتىڭ شاتتىعىن بەرسىن” دەپ جاتامىز عوي. ستەپنياكقا بارا قالسام, دوسىمبەكوۆتەردىڭ وتاۋىنان توگىلگەن شۋاققا ءتانتى بولامىن. كىربىڭ كوڭىل, قاباق شىتۋدان ادا ۇيا. مەكتەپتە 35 جىل مۇعالىم بولعان سۇلۋشاش اپكەمىز اينالىپ-تولعانىپ تۇرعانى. ماعان قاراتىپ سويلەگەندە بايقاماي “بايانعالي” دەپ قالادى. ول الماتىعا قايتا كوشكەن. باۋىرىنا جاقىن تارتقانىنا ءوسىپ قالامىز. ەكەۋىنىڭ ءۇش بالاسى بار. ءۇيلى-باراندى. ءبارى جاقسى عوي. بىراق, مەكتەپتى التىن مەدالمەن, ەكى بىردەي جوعارى وقۋ ورنىن ۇزدىك بىتىرگەن ەرجاننىڭ ۇيىندەگى كەلىننىڭ قازاسى باتادى... بالاپاندار – نەمەرەلەر ءوسىپ كەلەدى. ءومىر العا جىلجي بەرەدى.
باقبەرگەن امالبەك, اقمولا وبلىسى, ەڭبەكشىلدەر اۋدانى.