اتاپ ايتار بولساق, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەرلان سايروۆ, «ۇلتتىق اگرارلى عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى» كوممەرتسيالىق ەمەس اق باسقارما توراعاسى تولەۋتاي راقىمبەكوۆ, «تالاپ» قولدانبالى زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى راحىم وشاقباەۆ, «ادام قۇقىعىنىڭ حارتياسى» قوعامدىق قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى جەمىس تۇرماعامبەتوۆا, «جاڭعىرۋ جولى» رەسپۋبليكالىق جاستار قوزعالىسىنىڭ جەتەكشىسى, قحا ءمۇشەسى ماكسيم سپوتكاي ۇلتتىق كەڭەستە قاراستىرۋعا ۇسىناتىن ماسەلەلەرگە توقتالسا, «ءماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى» اقپاراتتىق-تالداۋ ورتالىعىنىڭ باس رەداكتورى جانار تۋليندينوۆا, پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي زەرتتەۋلەر ءبولىمىنىڭ باسشىسى الۋا جولدىبالينا, ساياساتكەر باۋىرجان تولەگەنوۆ ۇلتتىق كەڭەسكە قاتىستى ۇسىنىستارىمەن ءبولىستى.
ۇلتتىق كەڭەستىڭ مۇشەسى ەرلان سايروۆ جاڭا جارلىققا قاتىستى قوعامداعى رەزونانستى ەلىمىزدەگى قوعامدىق-ساياسي پروتسەستەردى ليبەرالداندىرۋعا سۇرانىستىڭ بولۋىمەن بايلانىستىراتىنىن ايتتى. «ۇلتتىق كەڭەس بيلىك پەن قوعام اراسىندا ديالوگ قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن, دەموكراتياداعى پليۋراليزمگە قاجەتتى العىشارتتاردى ۇسىنا الاتىن الاڭعا اينالماق. قوعامدىق سەنىم دەپ اتالۋىنىڭ ءوزى سەنىم ارقىلى ۇلتتىق ديالوگتىڭ جاڭا فورماتى پايدا بولارىنان ءۇمىت بەرەدى. بۇل كەڭەس ارقىلى قوعامدىق ساياسي بالانس تۇزەۋگە مۇمكىندىك الامىز. ەلىمىزدە الەۋمەتتىك, ەڭبەك, ازاماتتاردى قورعاۋ ماسەلەلەرىندە شەشىمىن تاپپاعان سۇراقتار كوپ. ولاردىڭ بارلىعى تولىق, بەتپە-بەت تالقىلانباق. مەنى مازالايتىن سۇراقتاردىڭ ءبىرى – شەكارا جاعدايى. شىعىستاعى كاتونقاراعاي, مارقاكول, اقسۋات, ماقانشى وڭىرلەرىنەن حالىق ۇدەرە كوشىپ جاتىر. مىسالى, بۇرىنعى مارقاكول اۋدانىندا وسىدان 30 جىل بۇرىن 27 مىڭ ادام تۇرعان. قازىر اۋدانداعى تۇرعىنداردىڭ سانى 6 مىڭعا جەتەر-جەتپەس. مۇنى گۋمانيتارلىق پروبلەما دەپ تە اتاۋعا بولادى. ءدال وسىنداي جاعداي الماتى وبلىسىندا دا بار. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن كەزىندە قىسقارىپ قالعان اۋدانداردى قايتا قۇرۋ قاجەت. سودان كەيىن شەكارالىق ايماقتاردى دامىتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلاما جاساۋ كەرەك. ۇلتتىق كەڭەستە بۇل سۇراق تا تالقىلاناتىن بولادى. مەملەكەتتىڭ ساياسي مەنەدجمەنتىندە وسى سىندى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ قاراستىرىلعان دەپ سەنەمىن», دەدى كەڭەس مۇشەسى.
«ۇلتتىق اگرارلى عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى» كوممەرتسيالىق ەمەس اق باسقارما توراعاسى تولەۋتاي راقىمبەكوۆ ۇلتتىق كەڭەس شەڭبەرىندە تالقىلاناتىن ماسەلەلەر الەۋمەتتىك-ساياسي رەفورمالارعا الىپ كەلەتىنىنە سەنەتىنىن جەتكىزدى. «تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ساياساتقا قاراعاندا ەكونوميكاعا دەن قويدىق. ەندىگى كەزەكتە زاڭ جوبالارىن جاڭارتۋدى قولعا الۋ كەرەك. بۇگىنگى قوعامدا الەۋمەتتىك ماسەلەلەر ءالى دە شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. ساياسي رەفورمالاردىڭ ۋاقىتى كەلدى. ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىن مەملەكەت باسشىسى ازاماتتاردىڭ جالاقىسىن ءوسىرۋ ماسەلەسىمەن باستاعان بولاتىن. بۇل جەردە مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ جۇمىس ءونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى قايتا قاراستىرۋ ماسەلەسى دە جاتىر. ەڭ الدىمەن ۇلتتىق كەڭەس ساياسي رەفورمالار ءۇشىن قۇرىلعانىن ەستە ۇستاعان ءجون», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ت.راقىمبەكوۆ.
ال «تالاپ» قولدانبالى زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى راحىم وشاقباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق كەڭەستە ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ ارقىلى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتۋدى جولعا قويماق. «ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋگە جۇمسالاتىن قاراجات ءىجو-ءنىڭ 5 پايىزىنان از بولماۋ كەرەك. بۇل اقشانى ۇلتتىق قوردان دا الۋعا بولادى. ۇلتتىق قور – كەلەشەك ۇرپاقتىڭ قورى. ونى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋعا جۇمساۋدان دۇرىس شەشىم جوق. قازىر ءبولىنىپ جاتقان قاراجاتقا قوسا, قوسىمشا 2 ملرد اقش دوللارى كولەمىندە اقشا بولگەن ءجون. بۇل ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتۋمەن قاتار, مۇعالىمدەردىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ ءۇشىن ماڭىزدى. بارلىق شەشىم بيۋدجەتتىڭ جەتىسپەۋىنە تىرەلەدى. ال مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى ەڭبەك نارىعىنداعى باسقا ماماندىقتارعا قاراعاندا ەڭ ازى ەكەنى بارلىعىنا بەلگىلى. بىلتىر پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا بولىنگەن 8 مىڭ گرانتتىڭ 4 مىڭىن ۇبت-دان 50-51 ۇپاي جيناعان تۇلەكتەر يەمدەنگەنىنە كۋا بولدىق. بۇل – فۋنكتسيونالدى ساۋاتتىلىقتىڭ شەگى. مەملەكەتىمىز ءۇشىن ماڭىزدى ءىستى, بولاشاعىمىزدى, بالالارىمىزدىڭ ءبىلىمىن ۇزدىك ەمەس ستۋدەنتتەرگە بەرمەكپىز. بۇل تەك جالاقىنى كوتەرۋ ارقىلى عانا شەشىلەتىن ماسەلە», دەدى ساراپشى.
جەمىس تۇرماعامبەتوۆا ءوز كەزەگىندە كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ ۇسىنىسى تەك كەڭەس تۇرىندە بولۋى كەرەگىن ەسكە سالىپ ءوتتى. «كەڭەس مۇشەلەرى تالقىلايتىن ماسەلەلەردىڭ بارلىعى كەڭەس ەكەنىن ەسكەرگەن ءجون. مەنىڭ ويىمشا, قوعام مەن بيلىك اراسىندا ديالوگ ءتۇزۋ – بۇگىننىڭ ەڭ ماڭىزدى ماسەلەسى. ءبىر-بىرىمىزبەن الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى بايلانىس ورناتامىز دەگەن ويدامىن. سۇراقتاردى جەتكىزىپ, سارالاپ وتىراتىن حاتشىلىق بولادى. بۇل الاڭدا كەز كەلگەن ءماسەلە, كەڭەس تىڭداۋسىز, تالقىلاۋسىز قالمايدى. بارىنەن بۇرىن جۇمىستى باستاۋ كەرەك, قالعانى سول كەزدە بەلگىلى بولادى. كەڭەس مۇشەلەرى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەرى شەشىمىن تاپپاعان اۋىل-ايماقتى ارالايتىنىنا دا سەنىمدىمىن. ءمان-جايدى ءوز كوزىمىزبەن كورىپ, انىقتاپ, كەيىن تالقىعا سالىپ, كەڭەس بەرىلۋى كەرەك. ءوزىم كەڭەس جۇمىسىن وسىلاي ەلەستەتەمىن», دەدى ول.
پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي زەرتتەۋلەر ءبولىمىنىڭ باسشىسى الۋا جولدىبالينا ەۋروپاداعى مەملەكەتتەردىڭ, اقش-تىڭ, مالايزيانىڭ تاجىريبەلەرىنە تالداۋ جاساعانىن ايتا وتىرا, كەڭەس جۇمىسىن جۇيەلەي تۇسەتىن ءۇش باعىتتى ۇسىندى. «بىرىنشىدەن, ازاماتتاردىڭ ارىزدارىنىڭ, شاعىمدارى مەن ساۋالدارىنىڭ ناقتى جۇيەسىن جيناقتاۋ قاجەت. كەز كەلگەن مەملەكەتتىك ورگاندارعا تۇسەتىن ارىز-شاعىمداردى دا وسى توپقا جيناعان ءجون. ەكىنشىدەن, اشىق جانە جابىق تىڭداۋلار وتكىزۋدى ۇسىنامىز. ۇشىنشىدەن, جۇمىس توپتارى مەن جۇمىس ورگانى «ازاماتتىق جيۋري» سياقتى جاڭا تەحنولوگيالاردى پايدالانعانى ابزال. ءتورتىنشى كەزەكتە الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ديالوگ ءجۇرۋى كەرەك. وسى ءتورت فورماتقا پرەزيدەنت اكىمشىلىگى نازار اۋدارىپ, كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. كەڭەستىڭ قۇرامى وتە جاقسى ىرىكتەلگەن. تەك ەندى سول قۇرامنىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت», دەدى ساياساتتانۋشى.
سونىمەن بىرگە حالىق اراسىندا ۇلتتىق كەڭەس تۋرالى تولىق پىكىردىڭ قالىپتاسپاعانىن, قوعامنىڭ ءالى دە تۇسىنبەيتىن تۇستارى بارىن ەسكەرتىپ ءوتتى. «جالپى باق پەن الەۋمەتتىك جەلىدەگى پىكىرلەرگە زەر سالساق, ەل اراسىندا ۇلتتىق كەڭەس تۋرالى ناقتى تۇسىنىك جوق. ۇلتتىق كەڭەستى اكىمدىكتەر مەن مەملەكەتتىك ورگاندار جانىنداعى قوعامدىق كەڭەستەرمەن شاتاستىرىپ جاتقاندار دا جەتەرلىك. ۇلتتىق كەڭەستىڭ ماقساتى مەن ءمىندەتى ەلگە ايقىن ەمەس. بۇل كەڭەستىڭ رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە جۇمىس ىستەيتىنىن, ونىڭ ۇلتتىق ءمارتەبەسى بار ەكەنىن ءتۇسىندىرۋ قاجەت. قوعامدىق كەڭەستەردىڭ ساياسي پارتيامەن ەمەس, تەك قانا ازاماتتىق سەكتورمەن جۇمىس ىستەيتىنىن ايتىپ ءوتۋ كەرەك. ياعني, بيلىك پەن ازاماتتىق سەكتور اراسىندا دەلدال بولىپ جۇمىس ىستەيدى. مىنە, ەلگە ەكى كەڭەستىڭ ەكى بولەك ورگان ەكەنىن, مىندەتتەرى مەن قىزمەتتەرى دە بولەك ەكەنىن ءتۇسىندىرۋ قاجەت», دەيدى الۋا جولدىبالينا.