سەيسەنبى, 29 قاڭتار 2013 7:37
اتىراۋدا شىعارىلاتىن بۇل ءونىم نە ءۇشىن قاجەت؟
قازاقتىڭ جەرىندە تابيعي بايلىق وتە كوپ. سونىڭ ءبىرى – يندەر اۋدانىنداعى تۇز. الىستان قاراعاندا و شەتى مەن بۇ شەتىنە كوز جەتپەيتىندەي الىپ كولدى ەلەستەتەدى. مۇنى اۋدان جۇرتشىلىعى «تۇزدى كول» دەپ تە اتايدى. وسىناۋ تۇزدى كولدى يگەرۋ, ودان ساپالى تۇز ونىمدەرىن دايىنداۋدى 2003 جىلدان بەرى «تۇز» سەرىكتەستىگى قولعا الدى.
سەيسەنبى, 29 قاڭتار 2013 7:37
اتىراۋدا شىعارىلاتىن بۇل ءونىم نە ءۇشىن قاجەت؟
قازاقتىڭ جەرىندە تابيعي بايلىق وتە كوپ. سونىڭ ءبىرى – يندەر اۋدانىنداعى تۇز. الىستان قاراعاندا و شەتى مەن بۇ شەتىنە كوز جەتپەيتىندەي الىپ كولدى ەلەستەتەدى. مۇنى اۋدان جۇرتشىلىعى «تۇزدى كول» دەپ تە اتايدى. وسىناۋ تۇزدى كولدى يگەرۋ, ودان ساپالى تۇز ونىمدەرىن دايىنداۋدى 2003 جىلدان بەرى «تۇز» سەرىكتەستىگى قولعا الدى. سەرىكتەستىك ديرەكتورى ابيىربەك توقتىباەۆتىڭ گازەت تىلشىسىنە ءمالىم ەتكەنىندەي, يندەردەگى تۇزدى كولدە بارلانعان بولجام بويىنشا 2 ميلليارد تونناداي تۇز قورى بار. ارينە, تۇز بىردەن قازىلىپ الىنىپ, قاپشىقتارعا قاپتالا سالىنبايدى. تۇز دايىنداۋدىڭ بىرنەشە ۇدەرىسى بار. الدىمەن الىپ ەكسكاۆاتورلار كول تۇزىن «كاماز»-دارعا تيەيدى. ال «كاماز»-دار تيەلگەن تۇزدى «تۇز» سەرىكتەستىگىنىڭ تازالاۋ ورنىنا جەتكىزەدى. بۇل جەردە سەرىكتەستىك جۇمىسشىلارى توننا-توننا تۇزدى ابدەن تازالاۋدان وتكىزەدى.
– قازىر ءبىزدىڭ كاسىپورىندا تۇزدى كولدەن وندىرىلگەن تۇزدى, –دەيدى سەرىكتەستىكتىڭ ديرەكتورى ابيىربەك توقتىباەۆ, –وڭدىرۋدەن وڭدەۋگە دەيىنگى ساتىلى ۇدەرىستەردى اتقارۋعا 35 ادام تارتىلىپ وتىر. بۇلاردىڭ بارلىعى دا يندەر اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى, جۇمىستارى تۇراقتى دەي الامىن. ويتكەنى, ساپالى تۇز ونىمدەرىنە سۇرانىس ۇدايى بولىپ تۇرادى. دەمەك, ءبىزدىڭ ءوندىرىستىڭ توقتاپ تۇرۋىنا, نە كىدىرىسپەن جۇمىس جاساۋىنا ەش نەگىز جوق.
«تۇز» سەرىكتەستىگى يودتالعان اس جانە تەحنيكالىق تۇز دايىندايدى. ماسەلەن, 2011 جىلى 21 000 توننا تۇز ونىمدەرى دايىندالىپتى. اسىرەسە, تەحنيكالىق تۇزعا سۇرانىس كولەمى ارتىپ كەلەدى. سول سەبەپتەن تۇز وندىرەتىن زاۋىتتان ايىنا 500 توننا اس تۇزى شىعارىلادى. اس تۇزى 10-30 كەلىلىك قاپشىقتارعا, سونىمەن بىرگە, 1 كەلىلىك ارنايى قوراپقا سالىنىپ, ساتىلىمعا شىعارىلادى. يودتالعان اس تۇزى قازاقستاننىڭ بارلىق ايماعىنا تارالادى. سونىمەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعىنا, سونىڭ ىشىندە مالعا قاجەتتى تۇزدى ارنايى ستانوكتا كىرپىش تاستىڭ كولەمىندەي ەتىپ دايىندايدى. بۇل كاسىپورىننىڭ تۇزىن اسما اۋرۋىنا قارسى ەم رەتىندە دە قولدانۋعا بولادى ەكەن. ال تەحنيكالىق تۇزدى «بەيكەر حيۋز سەرۆيس ينتەرنەشنل», «حالليبۋرتون ينتەرنەشنل», «تەڭىزشەۆرويل», «ينتەرگازسەرۆيس», «ەراويل» سەكىلدى مۇناي-گاز ونەركاسىبى سالاسىنداعى ءىرى كومپانيالار پايدالانادى. سەرىكتەستىك ديرەكتورى ءا.توقتىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, زاۋىتتىڭ قۋاتى ايىنا 50 000 تونناعا دەيىن تەحنيكالىق تۇز دايىنداۋعا جەتەدى ەكەن. ەندى وسى سەرىكتەستىك جاڭا ءبىر ءونىمدى شىعارۋعا وڭ قادام جاساعالى وتىر.
– يندەر تۇزىنان, – دەپ جالعاستىردى اڭگىمەسىن سەرىكتەستىك باسشىسى ءبىزدى تۇز ءوندىرۋ ۇدەرىسىمەن تانىستىرا ءجۇرىپ, – تەك اس جانە تەحنيكالىق تۇز دايىنداۋمەن شەكتەلگىمىز كەلمەدى. مۇنداعى تۇز قورى مول ءارى ساپالىق قۇرامى ەرەكشە, ءتىپتى, ودان ناتري گيپوحلوريدىن دايىنداۋعا ابدەن بولادى. سول سەبەپتەن, تۇز قۇرامىن ارناۋلى زەرتحانالاردا زەرتتەدىك. بىراق ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ناتري گيپوحلوريدىن شىعارۋعا لايىقتالعان تەحنولوگيانىڭ جوقتىعىنان ويعا العان ءىستى كەشەۋىلدەتتىك. الەمنىڭ ءبىراز ەلىنەن وسىنداي ءونىم شىعارۋعا لايىقتى تەحنولوگيالاردىڭ مۇمكىندىكتەرىنە تالداۋ جاساپ كوردىك. ءسويتىپ, رەسەيدىڭ تەحنولوگياسىن الۋعا بەرىك توقتام جاسادىق.
سەرىكتەستىك باسشىلىعى جاڭا تەحنولوگيانى ىسكە قوسۋ جوباسىمەن ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردەن نەسيە الۋدى ماقسات تۇتقان ەكەن. ارينە, ءار بانكتىڭ تالابى ارقالاي. ناتري گيپوحلوريدىن ءوندىرۋ زاۋىتىن سالماق نيەتتى كوزدەگەن سەرىكتەستىك «ازياكرەديتبانك» اق-تان 290 300 000 تەڭگە نەسيە الدى. سودان سوڭ ۇزىندىعى – 54, ەنى – 21, بيىكتىگى 8 مەتر بولاتىن جاڭا زاۋىت قۇرىلىسىن سالۋ, قۇرال-جابدىقتارمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن رەسەيدىڭ سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا ورنالاسقان «اۆانگارد» ااق-پەن كەلىسىم-شارتقا وتىرىپتى.
– ناتري گيپوحلوريدىن شىعاراتىن زاۋىتتى تولىعىمەن ىسكە قوسقان كەزدە 70 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتيمىز. ال جاڭا زاۋىتتا جىلىنا 30 مىڭ توننا ناتري گيپپوحلوريدى سۇيىعىن وندىرەمىز. بۇل ءونىمنىڭ پاتەنتى تەك ءبىزدىڭ كاسىپورىننىڭ ەنشىسىندە عانا بولادى. ءبىز وسى يگى ىسكە ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا وراي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا قول جەتكىزىپ وتىرمىز. وسى باعدارلاما جەمىسى عوي, بانكتەن العان 14 پايىزدىق نەسيەمىزدىڭ 50 پايىزىن «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى ارقىلى مەملەكەت سۋبسيديالاپ وتىر, – دەيدى سەرىكتەستىك ديرەكتورى ءا.توقتىباەۆ.
قازىر يندەر اۋدانىنداعى «تۇز» سەرىكتەستىگىنىڭ تاپسىرىسىمەن جاڭا زاۋىتتىڭ قۇرىلىسىن «ونۋرگراندكونتراكشن» سەرىكتەستىگى جۇرگىزىپ جاتىر. قۇرىلىس جۇمىستارىنا جەرگىلىكتى جەردەن 35 ادام تارتىلىپتى. «تۇز» سەرىكتەستىگىنىڭ باسشىسى ءا.توقتىباەۆ بيىلعى جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىنا تامان جاڭا زاۋىتتىڭ ىسكە قوسىلىپ, بۇعان دەيىن اتىراۋدا شىعارىلماعان تاڭسىق ءونىمدى شىعارا باستايتىنىنا سەنىمدى. ال ناتري گيپوحلوريدى دەپ اتالاتىن ءونىم نە ءۇشىن قاجەت؟ مۇنى نە ماقساتتا پايدالانۋعا بولادى؟ ءبىز وسى ساۋالدارىمىزدى تۇز ونىمدەرىن وندىرەتىن سەرىكتەستىكتىڭ ديرەكتورىنا قويعان ەدىك.
– ناتري گيپوحلوريدىن قاجەت ەتپەيتىن سالا جوق دەۋگە بولادى, – دەيدى ابيىربەك توقتىباەۆ. – ءماسەلەن, اۋىز سۋعا تۇتىناتىن سۋدى زالالسىزداندىرۋعا جانە تازالاۋعا ۇدايى قولدانىلاتىن ءدال وسىنداي ءونىم رەسەيدەن تاسىمالدانادى. كورشى ەلدەن تاسىمالدانعان ءونىمنىڭ باعاسى ارينە, تاريفكە اسەر ەتەتىنى داۋسىز. ەندى ناتري گيپوحلوريدى وزىمىزدە شىعارىلسا, ونىڭ باعاسى وزگە ەلدىكىنەن الدەقايدا ارزانعا شىعادى. بۇل ءونىم سونىمەن بىرگە, كارىزدەر مەن مۇناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ بۇرعىلاۋ جۇيەسىندە, مەديتسينا مەن حيميا ونەركاسىبى سالالارىندا كەڭىنەن قولدانىلادى. اسكەري سالاعا دا بۇل ءونىم اۋاداي قاجەت. سول سەبەپتەن, ناتري گيپوحلوريدىنە سۇرانىس مول بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. ارينە, ءوز ەلىمىزدە شىعارىلعاننان كەيىن ونىڭ باعاسى رەسەيدىكىنەن قىمبات بولمايتىنى انىق.
جولداسبەك شوپەعۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».
اتىراۋ وبلىسى,
يندەر اۋدانى.