كورمەنىڭ نەگىزگى داتاسى 1989 جىلعى 22 ماۋسىم – ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قكپ وك ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ تاعايىندالعان كۇنى. 1989 جىلعى وقيعالاردى كورسەتەتىن اينالىمعا تۇڭعىش رەت ەنگىزىلگەن ەلباسىنىڭ جەكە ءارحيۆى قۇجاتتارىنىڭ كەشەنى 30 جىل بۇرىن بولعان جاعدايدى ناقتى تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قۇجاتتار مەن سۋرەتتەردەن تۇراتىن قاتارلار, بەينەحرونيكا ماتەريالدارى, مۋزەي مەن كىتاپحانا جيناقتارىنىڭ جادىگەرلەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتىڭ دامۋ جولىنىڭ سيپاتىن كوپ جىلدارعا الدىن الا انىقتاعان سول كەزەڭنىڭ تاعدىرشەشتى وقيعالارىنان سىر شەرتەدى.
حح عاسىردىڭ 80 جىلدارىنداعى كۇردەلى ءارى قايشىلىققا تولى جاعدايدا رەسپۋبليكانىڭ ءبىرىنشى باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆ سول ۋاقىتتا كۇن تارتىبىندە تۇرعان قوردالانعان ماسەلەلەردى شەشۋگە بەل بۋدى: تۇبەگەيلى ەكونوميكالىق رەفورمالار باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ, وداق پەن رەسپۋبليكا اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردى ناقتى اجىراتۋ, الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق پەن ۇلتارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋ.
ن.ءا.نازارباەۆ بارلىق جاقتاردىڭ قۇقىقتارىن تەڭەستىرگەن جانە ەشقانداي تىلگە ارتىقشىلىق بەرمەيتىن تارازىلانعان, ورتالىقشىل كوزقاراستى جاقتاۋشى رەتىندە «ءتىل تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ مەن ىلگەرىلەتۋگە بەلسەندى ات سالىستى. سالماقتى شەشىمنىڭ ارقاسىندا 1989 جىلعى قىركۇيەكتە قابىلدانعان قازاق كسر-سىنىڭ «ءتىل تۋرالى» زاڭى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ۇلتارالىق قارىم-قاتىناستاعى وتكىرلىكتى ازايتىپ, رەسپۋبليكادا تۇراقتىلىقتى نىعايتۋعا ۇلەس قوستى.
1989 جىلدان باستاپ 1995 جىلى قۇرىلعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ تۇپبەينەسى ۇلتتىق-مادەني ورتالىقتار اشىلا باستادى. قازاقستان الەمگە تارىداي شاشىلعان قازاق دياسپوراسىن ءبىر ورتاعا جيناي باستادى, ونىڭ ورتالىق ۇيىمى 1992 جىلى قۇرىلعان قازاقتاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك قۇرىلتايى بولدى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ العاشقى قادامدارىنىڭ تاريحي كورىنىسى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى جابىلعان ساتتەن باستالادى. بۇل - يادرولىق قارۋدان باس تارتۋدان يادرولىق قارۋسىز الەم تۇجىرىمداماسىنا ءوتۋدى كوزدەگەن مەملەكەتتىك دامۋ ستراتەگياسىن انىقتاعان وقيعا بولىپ سانالادى. 1991 جىلعى 29 تامىزدا ن.ءا.نازارباەۆ سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى.
1989-1991 جىلدارداعى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەگەمەندىكتى, اۋماقتىق تۇتاستىقتى قامتاماسىز ەتۋدەگى, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلىن نىعايتۋداعى تۇراقتى قىزمەتى ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزدەردى قالىپتاستىرا وتىرىپ, بولاشاق ەگەمەندىكتىڭ ىرگەتاسىن قالادى.
كورمەنىڭ باسىم بولىگى قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ەگەمەندىگىنىڭ دۇنيەگە كەلگەن جەرى – الماتى قالاسىنا ارنالعان. مەملەكەتتىك ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيانىڭ قابىلدانۋى (1990 ج. 25 قازان), پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتىڭ قۇرىلۋى (1990 جىلعى 24 ءساۋىر) جانە سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ جابىلۋى (1991 ج. 29 تامىز) – بۇل وقيعالار قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنىڭ كوكجيەگىن ايقىندادى. وسى وقيعالار كورمە ماتەريالدارىندا كورىنىس تابادى.
ەلباسى كىتاپحاناسى مۋزەيلىك جيناعىنىڭ ارحيۆتىك ماتەريالدارى مەن بىرەگەي جادىگەرلەر كەشەنى نەگىزىندە 1991 جىلدىڭ ماڭىزدى وقيعالارىنىڭ كورىنىسى جاساقتالعان: قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىن سايلاۋ (1991 جىلعى 1 جەلتوقسان) جانە مەملەكەتتىك ەگەمەندىككە قول جەتكىزۋ (1991 جىلعى 16 جەلتوقسانداعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» زاڭى). جادىگەرلەر اراسىندا سايلانعان ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتى جالپىحالىقتىق قولداۋدىڭ نىشانى بولىپ تابىلاتىن اق كيىزدىڭ ورنى ەرەكشە. حح عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىنىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنداعى باستى وقيعالاردىڭ تىزبەگىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قالىپتاسۋ تاريحى, ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك شەكارالارىن زاڭدىق راسىمدەۋ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قازىرگى كونستيتۋتسياسىنىڭ قابىلدانۋى جونىندەگى ماتەريالدار جالعاستىرادى.
ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ 50-گە جۋىق اتاۋى بار الەمنىڭ ءتۇرلى ەلدەرىنىڭ جوعارى مەملەكەتتىك ماراپاتتارىنىڭ بىرەگەي توپتاماسىنىڭ ورنى ەرەكشە. يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ, بىتىمگەرلىك باستامالارى, جاھاندىق قاۋىپسىزدىك, ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەر يدەيالارىن ىلگەرىلەتۋ بويىنشا ەلباسىنىڭ كورنەكى ەڭبەكتەرىنىڭ كەڭ اۋقىمىن كورسەتەتىندىكتەن بۇل توپتاما جۇيە قالىپتاستىرۋشى بولىپ سانالادى. قىسقا ۋاقىت ىشىندە ءتيىمدى حالىقارالىق ۇنقاتىسۋ الاڭىنا اينالعان ەلوردامىز نۇر-سۇلتان قالاسىنا ارنالعان تاقىرىپ تا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتادى.