بەيسەنبى, 2 مامىر 2013 2:01
ۇلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «تۇركىستان وسىلاي تۋعان» دەپ اتالاتىن وچەركتەر تسيكلىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەس. قازاق ادەبيەتىندەگى تىڭ تۋرالى تانداۋلى شىعارمالاردىڭ بىرىنەن سانالاتىن وسى دۇنيەسىندە كەمەڭگەر جازۋشى جامبىل وبلىسىنا قاراستى سارىسۋ اۋدانىنداعى تۇركىستان اۋىلىنىڭ جاڭا تىنىس-تىرشىلىگى تۋرالى كەڭىنەن تولعانعان.
بەيسەنبى, 2 مامىر 2013 2:01
ۇلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «تۇركىستان وسىلاي تۋعان» دەپ اتالاتىن وچەركتەر تسيكلىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەس. قازاق ادەبيەتىندەگى تىڭ تۋرالى تانداۋلى شىعارمالاردىڭ بىرىنەن سانالاتىن وسى دۇنيەسىندە كەمەڭگەر جازۋشى جامبىل وبلىسىنا قاراستى سارىسۋ اۋدانىنداعى تۇركىستان اۋىلىنىڭ جاڭا تىنىس-تىرشىلىگى تۋرالى كەڭىنەن تولعانعان.
ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز لاتيف ايداروۆ سول دارا تۇلعانىڭ تابانى تيگەن اۋىلدا دۇنيەگە كەلگەن. بۇگىندە ونى كۇردتەردىڭ قازاق ەلىندەگى جان-جاعىنا جاپىراق جايىپ, جايقالا وسكەن ماۋەلى ءبىر داراعى دەسەك تە بولادى. كەڭەستىك ساياساتتىڭ پارمەنىمەن تۇركىستان كەڭشارى «تىڭ ولكەسى» ساناتىنا قوسىلىپ, ونى يگەرۋ تۋرالى ۇران كوتەرىلگەندە قازاقتارمەن بىرگە كوپتەگەن ورىستار, نەمىستەر, كۇردتەر دە ءۇن قوسقان. سوندىقتان بولار, شالعايداعى قالىڭ قازاق قونىس تەپكەن اۋىلدىڭ تورىنەن ورىس ورتا مەكتەبى شاڭىراق كوتەردى. كەيىن زامان تالابىنا ساي ودان دا ۇلكەن, ءتىپتى, سپورت زالىنا دەيىن بار جاڭا مەكتەپتىڭ عيماراتى سالىندى. بۇگىندە «قازاقستان كۇردتەرى «باربانگ» اسسوتسياتسياسىنىڭ وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى, «LL» وندىرىستىك-ساۋدا كەشەنى» جشس-نىڭ ديرەكتورى لاتيف امزە ۇلى ايداروۆ سول مەكتەپتە ورىس تىلىندە ءبىلىم الدى. قال-قادەرىنشە نەمىس, فرانتسۋز, اعىلشىن تىلدەرىن ۇيرەندى.
تاريحقا كوز جۇگىرتسەك, كۇرد ەتنوسى قازاق جەرىنە كەڭەستىك قاتاڭ رەجىمنىڭ تۇسىندا, ستاليندىك جازالاۋ مەن قۋعىن-سۇرگىن كەزىندە كەزەڭ-كەزەڭمەن, ءبىرىنشى رەت 1937 جىلى, ەكىنشى رەت 1939 جىلى «جەر اۋدارىلدى». ول كەزدە ءلاتيفتىڭ اكەسى امزە بار بولعانى 15 جاستا ەدى. اكەسىنىڭ تۋعان جەرى بۇگىندە تاريحتا تاۋلى قاراباق دەگەن اتپەن بەلگىلى. سودان 1939 جىلى ەكىنشى ەتاپپەن كەلگەن كۇردتەردىڭ ءبىرازىن الماتى وبلىسىنا, ەندى ءبىرازىن جامبىل وبلىسىنىڭ شۋ اۋدانىنا, ەندى ءبىر بولىگىن تالاس اۋدانىنداعى «قاراتاۋ» كەڭشارىنا, قاسقابۇلاق ەلدى مەكەنىنە, سارىسۋ اۋدانىنداعى «تۇركىستان» كەڭشارى مەن ونىڭ بولىمشەسى بۋدەنوۆكا اۋىلىنا ءبولىپ-ءبولىپ ورنالاستىرادى. قازىر ءلاتيفتىڭ كىندىك قانى تامعان شاعىن عانا بۋدەنوۆكا اۋىلى ارىستاندى دەپ اتالادى.
ءلاتيفتىڭ اكەسى كۇرد ۇلى بولسا, اناسى ورىس قىزى اناستاسيا لوباستوۆا 1941-1945 جىلدارى قان-قاساپ سوعىسقا قاتىسىپ, نەمىس فاشيستەرىنە قارسى ەرلىكپەن شايقاسقان جاۋىنگەرلەردى دارىگەر رەتىندە ەمدەۋگە اتسالىسقان اق جەلەڭدى ابزال جان ەدى. ماماندىعى دارىگەر بولعان سوڭ, سول كەزدەگى ساياساتتىڭ نۇسقاۋىمەن الىستاعى اۋىلداردىڭ بىرىنە قىزمەتكە جىبەرىلگەن بولاتىن. مىنە, وسى جەردە اناستاسيا ءلاتيفتىڭ اكەسى امزەمەن تانىسىپ, تۇرمىس قۇردى. ولاردىڭ وتباسىندا بىرىنەن كەيىن ءبىرى 5 نارەستە ومىرگە كەلەدى. ياعني, ءلاتيفتىڭ وزىنەن ۇلكەن ەكى اپكەسى جانە وزىنەن كىشى ءبىر ءىنىسى مەن ءبىر قارىنداسى بار. كۇردتەر قازاق جەرىندەگى قاراتاۋ سىندى تاۋلى وڭىرگە كەلگەندە, العاشقىدا ءوز جەرىنە كەلگەندەي سەزىمدە بولىپتى. كەيىن تاۋلى وڭىردەگى قازاقتارمەن تۋىس بولىپ كەتكەندەرى سونشا, سول اۋىلداعى كۇرد – قازاق ءتىلىن, ال قازاق – كۇرد ءتىلىن جاقسى مەڭگەرىپ العان.
كۇردتەر قازاقتارعا ءدىن جاعىنان دا جاقىن. ولاردىڭ كوپتەگەن بولىگى سۇننيتتەر قاۋىمىنا جاتادى. بۇگىندە الەمدەگى جالپى سانى 40 ميلليونعا جەتەتىن كۇردتەر ءوزىنىڭ تامىرىن تەرەڭگە, قۇلاشىن كەڭگە جايعان دەۋگە بولادى. ولاردىڭ دەنى نەگىزىنەن يران, تۇركيا, سيريا جانە يراك ەلدەرىندە تۇرادى. ەۋروپا ەلدەرىندە دە كوپتەگەن كۇردتەر ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. سونداي-اق, قازاقستانداعى كۇردتەر دە وزدەرىن ەلدەگى باقىتتى, تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان باسقا ەتنوستارمەن تەرەزەسىن تەڭ سانايدى.
جامبىل ءوڭىرىنىڭ وزىندە 20 مىڭنان استام كۇرد ءومىر ءسۇرىپ, جەمىستى ەڭبەك ەتۋدە. ۇل-قىزدارى قازاق ەلىندەگى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋدا. بەلگىلى سپورتشىلارى دا بارشىلىق. ولار الەم, ەۋروپا چەمپيوندارى. ءبىلىمدى, زيالى تۇلعالارى دا كوپ. بەلگىلى عالىم, اكادەميك ءنادىر ءنادىروۆ, مىسالى, ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز دۇنيەگە كەلگەن بۋدەننوۆكا اۋىلىندا كىندىك قانى تامعان ازامات. بىراق ول كىسىنىڭ وتباسى كەزىندە قاراتاۋعا, ودان وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا, كەيىن الماتىعا قونىس اۋدارعان.
لاتيف امزە ۇلىنىڭ وتباسىلىق البومىندا تاريح قاسىرەتىن قاز-قالپىندا كوز الدىڭا اكەلەتىن ءبىر سۋرەت بار. وندا قازاقستانعا «جەر اۋىپ» كەلگەن كۇرد حالقىنىڭ وكىلدەرىن پويىزدان ءتۇسىرىپ جاتقان كەز بەينەلەنگەن. مىنە, تاريحي دەرەكتى اينا-قاتەسىز كورسەتەتىن سول سۋرەتتە بۇگىندە قازاقستانداعى «باربانگ» كۇرد اسسوتسياتسياسىنىڭ قۇرمەتتى پرەزيدەنتى, اكادەميك ءنادىر ءنادىروۆ بەس جاسار بالا بەينەسىندە بالشىق پەن لاي سۋدى كەشىپ كەلە جاتىر.
– مۇنىڭ ءبارىن نەگە ايتىپ وتىرمىن؟ – دەيدى لاتيف امزە ۇلى. – ءويتكەنى, قازاقستانداعى كۇرد ەتنوسىنىڭ بۇگىنگى شات-شادىمان تۇرمىسى, عىلىم مەن بىلىمدەگى جەتىستىگى, بيزنەستەگى تابىستارى, ءبارى-ءبارى قازاق دەگەن كەڭ جۇرەكتى حالىقتىڭ وزگە ۇلتتار مەن ۇلىستارعا دەگەن دوستىق سەزىمىنىڭ ارقاسى. مەن الەمدە قازاقتارداي دوستارعا قۇشاعى اشىق حالىق جوق دەپ بىلەمىن. قاراڭىز, 130-عا جۋىق ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ ءومىرىن, ەڭبەگىن, باقىتىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. ماعان «قازاق ءتىلىن بىلەسىڭ بە؟» دەگەن سۇراقتى كوپ قويادى. ءدال وسى سۇراقتى ماعان پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى دا قويدى. «ارينە, بىلەمىن, ويتكەنى قازاقستان مەنىڭ تۋعان ەلىم عوي» دەپ جاۋاپ بەرەم مەن. مىنە, وسى جاۋاپتان كەيىن كەز كەلگەن قازاقپەن اڭگىمەم جاراسىپ جۇرە بەرەدى. مەن بۇگىندە كۇردىستاندى مەنىڭ وتانىم دەپ ايتا المايمىن. مەنىڭ وتانىم – قازاقستان, مەنىڭ وتانىم – ءوزىم ومىرگە كەلگەن ارىستاندى, تۇركىستان اۋىلدارى دەيمىن. باسقا وتان مەندە جوق. ال قازاق ءتىلى مەن ءۇشىن تۋعان تىلىمدەي بولىپ كەتتى. بارلىق قازاقتار مەن ءۇشىن قۇدا. ويتكەنى, سۇيىكتى قىزىم قازاق جىگىتىنە تۇرمىسقا شىقتى.
قازاقستانداعى ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ اراسىندا ەجەلدەن-اق ءبىر-بىرىنە دەگەن ءبىر اتانىڭ بالاسىنداي ەرەكشە ءبىر قۇرمەت قالىپتاسقان. مىسالى, كۇردتەر قازاق حالقىنىڭ ءانىن ايتىپ, ءبيىن بيلەپ, كۇيىن تارتۋعا قۇمار. تاراز قالاسىندا حامزا دەگەن اتاقتى دومبىراشىمىز بار. ول ءبۇگىندە قالالىق اۋرۋحانادا دارىگەر. سول كۇرد اعايىنىمىز دومبىرانى كەز كەلگەن قازاقتان كەم وينامايدى. مىنە, وسىنىڭ ءبارىن قازاق ەلىندەگى قازىرگى تاتۋلىقتىڭ, اۋىزبىرشىلىكتىڭ, دوستىقتىڭ كورىنىسى دەپ بىلەمىن. ءبىزدىڭ كۇرد اعايىندار ىلعي: «ءبىزدى باسقا ەمەس, قازاقتاي دارقان ەلدىڭ جەرىنە كەلۋىمىزگە جاردەم بەرگەن اللا تاعالانىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە مىڭ دا ءبىر راحمەت», دەپ تاۋبەسىن ايتىپ, دۇعاسىن وقىپ وتىرادى…
ءلاتيفتىڭ ءسوزىنىڭ شىندىعىنا اناسى تۋرالى ايتقان كەزدە كوزىم انىق جەتە ءتۇستى. ويتكەنى, ونىڭ اناسى ورىستىڭ سوناۋ نۋ ورمانى اراسىنان قازاق دالاسىنىڭ ءبىر قيان تۇكپىرىنە العاش رەت كەلگەن كەزدە وعان قازاق جۇماعۇل اقاتوۆتىڭ وتباسى پانا بولىپتى. ياعني, سول ءۇيدىڭ وتاناسى انا ورنىنا انا بولسا, وتاعاسى اكە ورنىنا اكە بولعان. ال ءوزى سول ۇيدەگى جۇماعۇل اقساقالدىڭ سۇيىكتى قىزدارىنىڭ بىرىنە اينالىپ كەتكەن. ءتىپتى, اۋىل تۇرعىندارى اناستاسيانى «جۇماعۇلدىڭ قىزى» دەپ اتايتىن بولعان. لاتيف بولسا, جۇماعۇلدى بۇگىندە تۋعان ناعاشى اتاسىنداي ساعىنا ەسكە السا, ونىڭ ۇرپاقتارىن تۋعان ناعاشى باۋىرلارىنداي جاقسى كورەدى. ال ءلاتيفتىڭ ايەلى ليۋدميلا شلەتگاۋەر بولسا, نەمىس قىزى. ەندەشە, وسى ءبىر ماۋەلى دە مامىراجاي وتباسىن دوستىقتىڭ التىن ۇياسى دەپ قالايشا ماقتان تۇتپاسقا!
قازاقتاردا «ءوزى جاقسى كىسىگە ءبىر كىسىلىك ورىن بار» دەگەن ماقال بار. لاتيف تۋعان اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپتى ۇزدىك بىتىرگەننەن كەيىن شىمكەنتتەگى حيميا-تەحنولوگيا ينستيتۋتىن ءتامامدايدى. سودان بەرى نە قىزمەتتەن, نە لاۋازىمنان كەندە قالعان تۇسى جوق. ءبىلىمى مەن بىلىگىنە قاراي ىلعي جاۋاپتى قىزمەتتەردە ىستەدى. بيزنەستى دە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ باستادى. ءسويتىپ ءجۇرىپ, ءىرى جوبالارعا قول جەتكىزدى. بۇگىندە ونىڭ جيھاز جاساۋمەن اينالىساتىن ۇلكەن فابريكاسى, دۋمانحانالار كەشەنى, سالتاناتتى جيىنداردى اۋا شارلارىمەن بەزەندىرەتىن كومپانياسى بار. «شارمەن بەزەندىرۋ» بيزنەسىن كەيبىرەۋلەر مەنسىنبەيدى, بىراق بۇل ەلىمىزدەگى وتە سيرەك كاسىپ بولعاندىقتان, تابىسى دا مول ەكەنىن ۇمىتپاۋ كەرەك. ءلاتيفتىڭ كومپانياسى, سونداي-اق, قۇرىلىس جۇمىستارىمەن دە اينالىسادى. ەگەر قازاقستاندا وسىنىڭ ءبارىن جاساۋعا مۇمكىندىك بەرىلمەگەن بولسا, ءلاتيفتىڭ ايتقانىنىڭ ءبارىن وتىرىك دەۋگە بولار ەدى. «اتامەكەن وداعى» ۇلتتىق ەكونوميكالىق پالاتاسىنىڭ وبلىستىق فيليالىن باسقارا ءجۇرىپ, قازاقستاندا بيزنەستى دامىتۋعا بارلىق مۇمكىندىكتەر بار ەكەنىنە ءلاتيفتىڭ ءوزىنىڭ دە كوزى انىق جەتكەن.
– مىسالى, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020» باعدارلاماسىن الىڭىز. وسى باعدارلاما بويىنشا 14 پايىزبەن نەسيە الساڭ, ۇكىمەت ونىڭ 7 پايىزىن ءوزى تولەيدى. سوندا بۇل بيزنەسمەنگە 7 پايىزبەن نەسيە بەرىلىپ وتىر دەگەن ءسوز ەمەس پە. مىسالى, مەن 12, 5 پايىزبەن نەسيە الىپ, ۇكىمەت ونىڭ 7 پايىزىن «كەسىپ» تاستاپ ەدى, قازىر 5 پايىز عانا تولەپ وتىرمىن. مۇنداي قامقورلىقتى باسقا ەلدەردەن ىزدەپ تابا المايسىڭ. بۇل –ەلباسىنىڭ كاسىپكەرلەرگە دەگەن ۇلكەن قامقورلىعى. مۇنداي قولداۋ رەسەيدە دە بار, بىراق ءدال بىزدىكىندەي ەمەس. ەلباسىنىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى تەكسەرۋ جۇمىستارىنا ءاردايىم موراتوري جاريالاپ وتىرۋى دا ناعىز جاناشىرلىق. ەلدىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋ, بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن جاسالعان مۇنداي قامقورلىققا راحمەتتەن باسقا نە ايتۋعا بولادى, – دەيدى لاتيف.
لاتيف بيزنەسپەن سوناۋ 1988 جىلدان بەرى اينالىسىپ كەلەدى. ەڭ قيىن كەزدەردى باسىنان وتكەردى. ول كەزدە ادامداردىڭ ءبارى بىردەي «بيزنەس» دەگەن ءسوزدى ءالى تۇسىنە قويماعان. ال قازىر شە؟ قازىر ءبارى تۇسىنىكتى, ءبارى بار, بارىنە مۇمكىندىك جاسالعان.
كۇرد تىلىندەگى «باربانگ» ءسوزى قازاق تىلىندە «شىعىس» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. وبلىستاعى «باربانگ» ەتنومادەني بىرلەستىگى ەلدەگى دوستىقتى ناسيحاتتاۋدا وتە ۇلكەن جۇمىستار اتقارىپ وتىر. ولار وسى وڭىردەگى بارلىق كۇرد ازاماتتارىن پاسپورتتاۋدى اياقتاپ قالدى. وندا «كىم قانشا جاستا؟», «كىم قانشا ءتىل بىلەدى؟» دەگەننەن باستاپ, كۇرد ەتنوسىنا قاتىستى بارلىق دەرەكتەر قامتىلعان. مىنە, وسى دەرەكتەر بويىنشا وبلىستاعى كۇردتەردىڭ 90 پايىزى قازاق تىلىندە ەركىن سويلەيتىنى بەلگىلى بولعان. كۇرد ەتنومادەني بىرلەستىگى تاشكەنتتەن, تۇركىستاننان, الماتىدان قوناقتار شاقىرىپ, تاراز قالاسىندا ۇلكەن سالتاناتتى جيىن وتكىزدى. وعان كۇرد حالقىنىڭ ەڭ تانىمال ءانشىسى, شىعىس پەن باتىسقا, ءتىپتى, امەريكاعا دا كونتسەرتتىك باعدارلامالارمەن شىعىپ جۇرگەن شۆان پارۆار اتتى اتى اڭىزعا اينالعان ازاماتىنىڭ ءوزى كەلدى. ءبىر كونتسەرتى كەم دەگەندە 50 مىڭ اقش دوللارى تۇراتىن وسى ءانشى «ءسىزدى جامبىل وبلىسىنداعى 20 مىڭ كۇرد ىستىق ىقىلاسپەن شاقىرىپ وتىر» دەگەندى ەستىپ, تەگىن كونتسەرت قويىپ بەرىپ كەتتى. ءبىر تاڭعالارلىعى, شۆان پارۆار ۇلى اقىندار ابايدى, پۋشكيندى, لەرمونتوۆتى, دانا جازۋشىلار تولستوي مەن ايتماتوۆتى كۇرد تىلىندە جاتقا وقيدى ەكەن. «سوعىس جانە بەيبىتشىلىكتى» تۇگەلگە جۋىق جاتقا ايت دەسەڭىز جاتقا ايتۋعا بار. سونىمەن بىرگە, ول اعىلشىن, نەمىس, فرانتسۋز تىلدەرىن دە ەركىن مەڭگەرگەن. قازاقستانعا دا, قازاق حالقىنا دا راحمەتىن ايتىپ, تاريحي قالاداعى قاراحان, ايشا ءبيبى, بابادجا حاتۋن, ەجەلگى قالي ءجۇنىس مونشاسى سياقتى تاريحي ورىنداردى ارالاپ, ريزا بولدى.
«قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» دەپ اتالاتىن جولداۋدا «جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم – ءبىزدىڭ كوپۇلتتى جانە كوپكونفەسسيالى قوعامىمىز تابىسىنىڭ نەگىزى» دەگەن ءبولىم بار. سوندا «قازاقستان ءپاتريوتيزمىنىڭ ىرگەتاسى – بارلىق ازاماتتاردىڭ تەڭ قۇقىلىعى جانە ولاردىڭ وتان نامىسى الدىنداعى جالپى جاۋاپكەرشىلىگى» دەپ جازىلعان. جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم دەگەن نە؟ بۇل ساۋالعا ەلباسىنىڭ: «بولاشاققا دەگەن سەنىم بولماسا, تولىققاندى مەملەكەت قۇرۋعا بولمايدى. مەملەكەت پەن ازاماتتىڭ ماقساتتارى بارلىق باعىتتار بويىنشا سايكەس كەلۋى ومىرلىك تۇرعىدان ماڭىزدى. مەملەكەتتىڭ باستى مىندەتى دە وسى. ازاماتتار مەملەكەتكە بولاشاق بار بولسا, دامۋ ءۇشىن, جەكە جانە كاسىبي تۇرعىدان ءوسۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەر بولسا عانا سەنىم ارتادى. مەملەكەت جانە حالىق مۇنى سەزىنىپ, بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس. ءوز بويىمىزدا جانە بالالارىمىزدىڭ بويىندا جاڭا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى تاربيەلەۋىمىز كەرەك. بۇل ەڭ الدىمەن ەلگە جانە ونىڭ يگىلىكتەرىنە دەگەن ماقتانىش سەزىمىن ۇيالاتادى», دەگەن سوزىمەن جاۋاپ بەرەمىز.
ءبىز مۇنداي جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتتىق سەزىمدى لاتيفت امزە ۇلىنىڭ اڭگىمەسىنەن دە ۇقتىق. ول جان-تانىمەن ءوزىنىڭ جاڭا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى قولدايتىن, قۇرمەتتەيتىن ازامات ەكەنىن كورسەتتى جانە كورسەتە دە بەرەدى. ويتكەنى, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى ءوزىن ءوز جەرىنىڭ قوجاسى رەتىندە سەزىنۋگە ءتيىس. ەگەر بىرەۋگە ەتنوستىق بەلگىسى بويىنشا قىسىم جاسالسا, وندا بۇكىل قازاقستاندىقتارعا قىسىم جاسالدى دەپ ەسەپتەۋ كەرەك. ەشقانداي ەتنوسقا ەشقانداي ارتىقشىلىق بولمايدى جانە بولماۋعا ءتيىس, بارلىعىنىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى بىردەي. مىنە, وسىنىڭ ءبارى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ايقىن جازىلعان.
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.