ونىڭ قولىنان تۋعان دۇنيەلەر ءتۇرلى كورمەلەرگە قويىلىپ, لايىقتى باعاسىن الىپ ءجۇر. تەمىردى بالشىقشا يلەيتىن شەبەردىڭ بۇل جولعى ەڭبەگى قازاق باتىرلارى ورتا عاسىرلاردا كيگەن سالماعى 10 كەلىگە جۋىق تەمىر ساۋىتتى جاساپ شىعارۋعا ارنالىپتى. وعان قاجەتتى 560 پلاستينانىڭ ارقايسىسى قولمەن قيىلعان.
«ساۋىتتىڭ قالىڭدىعى 4 مم-گە جەتەتىندىكتەن جەبە تەسە المايدى, قىلىش تا شاپپايدى. جاۋگەرشىلىك زاماندا ساۋىتتىڭ كوپ ءتۇرى بولعان. مەنىڭ جاساعانىم –كۇبى ساۋىت. قازاقتاردا ساۋىتتاردىڭ ومىراۋى اشىق تۇرادى. ول تۇستى «باق ورنى» دەپ اتايدى. قازاقتاردىڭ «باعىڭ بولسا امان قالاسىڭ» دەگەنى وسىدان شىققان», -دەيدى ەرعالي ءشامىل ۇلى.
ول بۇعان دەيىن اسكەري كيىمنىڭ ءتۇر-ءتۇرىن جاساعان ەكەن. ال ساۋىت كيۋدى بالا جاسىنان ارمانداپتى. كەيىنگى 10 جىلدىڭ ىشىندە 7 ساۋىت جاساپ شىعارىپتى. ونىڭ ۇشەۋى شەبەرحانادا ء ىلۋلى تۇر. بىرەۋى بىلعارىدان, ەكىنشىسى تەمىر شىعىرشىقتاردان ىستەلىپتى. قالعاندارىن تاراتىپ بەرىپتى.
ونەر ءپانىنىڭ مۇعالىمى جىلدار بويى جيناقتاعان تاجىريبەسىن شاكىرتتەرىنە ۇيرەتۋدەن جالىققان ەمەس. ول قانداي دا ءبىر زاتتى جاساماس بۇرىن تاريحىنا ءۇڭىلۋدى داعدىعا اينالدىرعان.
«تاريحي دەرەكتەر بويىنشا, قارا تەمىر ساۋىتتى جەر بەتىندە العاش رەت التاي ولكەسىندەگى اۆار تايپاسى جاساعان دەگەن دەرەكتەر ايتىلادى. وسىنداي تورعاۋىل ساۋىتتار اۆارلاردىڭ اسكەرلەرىندە عانا ەمەس, جىلقىلارىنىڭ ۇستىندە دە بولعان. مۇنى اۆار تايپاسى ەۋروپالىقتاردان بۇرىن, ياعني ءىىى-ءىV عاسىرلاردا پايدالانعان كورىنەدى», دەيدى كاسىبي مامان.
قازىر شەبەرحانادا ساۋىت, دۋلىعادان باسقا قازاق باتىرلارىنىڭ قىلىشتارى دا قويىلعان.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى