كيبەرسپورت جاھاندىق تسيفرلى ەكونوميكانىڭ ءبىر بولىگى: قازاقستان الەمدىك كيبەرسپورت نارىعىنا قالاي قوسىلادى؟ اەف-2019 كەزەكتى سەسسياسىنىڭ اياسىندا «قازاقتەلەكوم» مۇرىندىق بولعان شارا وسى ساۋالعا جاۋاپ ىزدەدى. وعان ەۋروپا مەن تمد ەلدەرىندەگى كيبەرسپورت تۋرنيرلەرىنىڭ وپەراتورى Stariadder كومپانياسىنىڭ بۇرىنعى اتقارۋشى پروديۋسەرى ستەپان شۋلگا جانە «قازاقتەلەكوم» اق باسقارما ءتوراعاسى, «قازاقستاننىڭ كيبەرسپورت فەدەراتسياسى» رقب پرەزيدەنتى قۋانىشبەك ەسەكەەۆ مودەراتور بولدى. سپيكەرلەر رەتىندە شاقىرىلعان مەيماندار دا وسى سالانىڭ قىر-سىرىن جەتىك بىلەتىن مىقتى مامانداردان جاساقتالىپتى.
جالپى, ەلىمىزدە كيبەرسپورتتىڭ سپورت ءتۇرى رەتىندە رەسمي تۇردە مويىندالعانىنا ءبىر جىل عانا بولدى. وعان دەيىن كيبەرسپورت ءتۇرلى جارىستارعا قاتىسىپ جۇرگەن جاستاردىڭ دەڭگەيىندە عانا ەدى. ال قازاقستاننىڭ كيبەرسپورت فەدەراتسياسىنىڭ قۇرىلعانى بۇل پروتسەستى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرگەنى انىق. باسقوسۋدىڭ بەتاشارىندا فەدەراتسيا پرەزيدەنتى قۋانىشبەك ەسەكەەۆ «قازاقتەلەكومنىڭ» وسى سەسسياعا باستاماشى بولعانىن ايتا كەلىپ, سپيكەرلەردى تانىستىرىپ, ءسوز تىزگىنىن ستەپان شۋلگاعا بەردى.
ستەپان شۋلگا بۇگىنگى تاڭدا كيبەرسپورت قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان سپورت ءتۇرى ەكەنىن ايتا كەلىپ, ونىڭ ماڭىزدى تۇستارىنا توقتالدى.
– كيبەرسپورت ءداستۇرلى سپورت تۇرلەرىنىڭ بۇگىنگى زاماناۋي مەديا كەڭىستىككە بەيىمدەلگەن ءتۇرى. كيبەرسپورت نارىعىنىڭ وتە جوعارى قارقىنمەن ءوسىپ كەلە جاتقانى ەرىكسىز تاڭعالدىرادى. حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ بولجامى بويىنشا, 2016 جىلدان باستاپ 2020 جىلعا دەيىنگى ارالىقتا بۇل نارىقتىڭ قارجىلاي كولەمى 500 پايىزعا كوبەيەدى. مۇنداي كورسەتكىش دۇنيە ءجۇزى بويىنشا بىردە-ءبىر يندۋستريادا جوق. 2018 جىلى ءىرى تۋرنيرلەردىڭ جالپى سىياقى سوماسى 150 ميلليون دوللاردى قۇرادى. دۇنيە ءجۇزى بويىنشا 201 ميلليون ادام ءوزىن كيبەرسپورتتىڭ ەنتۋزياستى دەپ سانايدى, – دەدى ستەپان شۋلگا.
ستەپان شۋلگا كيبەرسپورتتىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتىن شارانىڭ ەكونوميكالىق فورۋم الاڭىندا ءوتىپ جاتقانىن, ەڭ باستىسى ونى وتكىزۋگە قازاقستاننىڭ بەتكە ۇستار تەلەكوممۋنيكاتسيالىق كومپانياسى «قازاقتەلەكوم» باستاماشى بولعانىن ۇلكەن جەتىستىك دەپ باعالايتىنىن جەتكىزدى.
– مۇنداي شارالاردى تەلەكوممۋنيكاتسيالىق كومپانيا وتكىزگەنىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە. سەبەبى كيبەرسپورتتىڭ نەگىزىندە ينفراقۇرىلىم, كەڭجولاقتى ينتەرنەتكە قولجەتىمدىلىك جاتىر. كيبەرسپورتتىڭ ءوزى – تەحنولوگيالىق پروگرەستىڭ جەمىسى – دەپ اتاپ ءوتتى ستەپان شۋلگا.
شىندىعىندا, قازاقستاننىڭ كيبەرسپورت فەدەراتسياسى وسى سالاعا قاجەتتى ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋدا, كيبەرسپورتتى حالىقارالىق سپورتتىق قوزعالىستاردىڭ ءبىر بولشەگى رەتىندە دامىتۋعا جانە ناسيحاتتاۋعا اتسالىسىپ كەلە جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون.
بۇگىنگى تاڭدا كيبەرسپورتتىڭ كوپتەگەن سالالارعا قاتىسى بار. اتاپ ايتساق, ۆيدەوويىندار شىعارۋ يندۋسترياسى, ارنايى قۇرىلعىلار, ونلاين پلاتفورمالار, ويىنداردى تىكەلەي ەفيردەن كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ستريمينگ, جارناما بيزنەسى, تاعى باسقالارى وسى كيبەرسپورتتىڭ تىكەلەي بايلانىستا ىستەيتىن سالالارى. Alibaba Group, Adidas, Prokter&Gamble, MasterCard, Castrol, Audi, Mersedes سىندى الپاۋىت كومپانيالاردىڭ ءوز تاۋارلارىن, قىزمەتتەرىن وتكىزۋگە, يميدجدەرىن جاقسارتۋعا كيبەرسپورتتى پايدالانىپ جاتقانى وسىعان بايلانىستى دەۋگە بولادى. بۇل ورايدا, باسقوسۋعا سپيكەر رەتىندە شاقىرىلعان Alisport-تىڭ ەلەكتروندى سپورت جونىندەگى جاھاندىق ديرەكتورى دجەيسون فانگ:
– Alibaba كيبەرسپورتقا ينۆەستيتسيا سالاتىن اسا ءىرى كومپانيالاردىڭ ءبىرى ەكەنىن بىلەسىزدەر. ءبىز سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە ءوز ونىمدەرىمىزدى وتكىزۋگە, جارنامالاۋعا ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن كيبەرسپورت سالاسىن دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن ينفراقۇرىلىم جاسادىق. ءبىزدىڭ كومپانيامىز كيبەرسپورتقا ەرەكشە ماڭىز بەرەدى. ناتيجەسىندە بۇگىنگى تاڭدا ءبىزدىڭ جۇمىسىمىز قىتايدى عانا قامتىپ قويماي, بۇكىل الەمدەگى كيبەرسپورتتى قامتۋعا جەتەتىن بولدى, – دەدى.
سپيكەرلەردىڭ قاتارىندا دجەيسون فانگپەن قاتار, رەسەي كومپيۋتەرلىك سپورت فەدەراتسياسىنىڭ باسقارما توراعاسى ەمين انتونيان, Alibaba Group-ءتىڭ ەنشىلەس كاسىپورنى Alisport-تىڭ ەلەكتروندى سپورت ءجونىندەگى جاھاندىق ديرەكتورى دجەيسون فانگ, رەسەيدىڭ Esforce كيبەرسپورتتىق حولدينگىنىڭ ستراتەگيالىق كوممۋنيكاتسيالار جونىندەگى ديرەكتورى ياروسلاۆ مەشالكين, U CAN COMPANY LLC ديرەكتورى اندرەي ميحەەۆ بولدى.
ەمين انتونيان:
– قازىرگى تاڭدا كيبەرسپورت تانىمالدىعى بويىنشا فۋتبول, حوككەي سىندى ءداستۇرلى سپورت تۇرلەرىن وكشەلەپ كەلە جاتىر. مەنىڭ بولجامىم بويىنشا, بولاشاقتا ول كورەرمەننىڭ اسا اۋقىمدى بولىگىن وزىنە قاراتىپ الادى, ياعني, تۇسەتىن تابىستىڭ دا ۇلەسىن الادى. قازىردىڭ ءوزىندە رەسەيدە, قازاقستاندا جانە الەمنىڭ باسقا دا وتىزعا تارتا ەلىندە كيبەرسپورت سپورت ءتۇرى رەتىندە رەسمي تۇردە مويىندالعان. مايكل دجوردان, شاكيل و نيل جانە باسقا دا الەمدىك جۇلدىزدار وعان ينۆەستيتسيا سالۋدا, – دەيدى.
ەمين انتونيان رەسەيدىڭ كيبەرسپورت فەدەراتسياسىنىڭ باسقا مەملەكەتتىك مەكەمەلەرمەن ارادا قالاي بايلانىس ورناتقانى تۋرالى ايتىپ بەردى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, فەدەراتسيالار مەملەكەتپەن تىعىز بايلانىس ورناتۋعا ءتيىس. نەگە؟ سەبەبى كيبەرسپورت باسقا فۋتبول, باسكەتبول, ۆولەيبول سياقتى سپورت تۇرلەرىمەن تەڭەسىپ, وليمپيالىق ويىندارعا قاتىسۋى ءۇشىن كەمىندە ەلۋ-الپىس مەملەكەتتە سپورت رەتىندە رەسمي مويىندالۋعا ءتيىس. سول ءۇشىن كيبەرسپورتپەن اينالىسۋ بارىسىندا فيزيكالىق اۋىرتپالىق پەن دەمالۋدىڭ اراسىندا تەپە-تەڭدىك بولۋعا ءتيىس.
– كيبەرسپورتپەن اينالىساتىندار دا كاسىبي كەلىسىمشارت جاسايدى. ولاردىڭ دە كاسىبي سپورت سياقتى جاتتىعاتىن, وينايتىن جانە دەمالاتىن ۋاقىتتارى رەتتەلەدى. كيبەرسپورتشىلار ءجيى شالدىعاتىن اۋرۋ تۇرلەرى دە, ەمدەلۋ جولدارى دا ايقىندالعان, – دەيدى ەمين انتونيان.
ءتىپتى, حالىقارالىق كيبەرسپورت فەدەراتسياسى دۇنيەجۇزىلىك دوپينگىگە قارسى اگەنتتىكپەن كەلىسىمشارت جاساسقان, سپورتشىلاردىڭ قولدانۋىنا تىيىم سالىنعان زاتتار دا بار ەكەن. ياعني, كيبەرسپورتتى تولىققاندى سپورت دەپ قابىلدايتىن ۋاقىت كەلگەن سياقتى.
جوعارىدا كيبەرسپورت نارىعىنىڭ قارقىندى تۇردە قانات جايىپ كەلە جاتقانىن, الەمگە ايگىلى الپاۋىت كومپانيالاردىڭ ءوزى ونىمەن بەرىك بايلانىس ورناتۋعا تىرىسىپ جاتقانىن ايتقان بولاتىنبىز. «قازاقتەلەكوم» ۇيىمداستىرعان پانەلدىك سەسسيا كەزىندە بۇل سالاداعى قارجى اينالىمىنا قاتىستى بىرقاتار دەرەكتەر ايتىلدى. ماسەلەن, 2017 جىلى كيبەرسپورت نارىعى 655 ميلليون اقش دوللارىنا باعالانسا, 2018 جىلى بۇل كورسەتكىش 906 ميلليون دوللارعا ءوسىپتى. ماماندار 2021 جىلعا قاراي اتالعان نارىقتىڭ 1,6 ميلليرد دوللارعا كوتەرىلەتىنىن, ال كيبەرسپورت جانكۇيەرلەرىنىڭ سانى دۇنيە ءجۇزى بويىنشا 557 ميلليون ادامعا جەتەتىنىن بولجاپ وتىر.
پانەلدىك سەسسيادا ايتىلعانداي, كيبەرسپورت قارقىندى تۇردە قانات جايىپ جاتقانىمەن, ءالى دە دامۋدىڭ باستاۋىندا تۇر دەۋگە بولادى. ياعني قازاقستاننىڭ كيبەرسپورت شارالارىن وتكىزۋ جۇيەسىندە, سونىمەن قاتار كيبەرسپورت ينفراقۇرىلىمىندا كوشباسشى رەتىندە كورىنۋىنە تولىق مۇمكىندىك بار. مىسالى, كيبەرسپورت تۋريزمىنە باسا نازار اۋدارىپ, ادامي جانە قارجىلىق رەسۋرستاردى باعىتتاۋ ارقىلى ەلىمىزدى ءوڭىردىڭ كيبەراستاناسى رەتىندە قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بار. حالىقارالىق كيبەرسپورت اربيتراجىن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ بازاسىندا ورنالاستىرۋعا دا مۇمكىندىك مول دەۋگە بولادى. بۇگىنگى تاڭدا «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بەلسەندى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن, قازاقستاندا كيبەرسپورتتىڭ ءبىرقاتار تۇرلەرى رەسمي مويىندالعانىن, ايماقتىق چەمپيوناتتار دا وتكىزىلگەنىن ەسكەرسەك, بۇل ماسەلە وتە وزەكتى دەۋگە بولادى.
پانەلدىك سەسسياعا قاتىسۋشى سپيكەرلەر تاياۋ بولاشاقتا كيبەرسپورتتىڭ تمد مەملەكەتتەرىندە, ونىڭ ىشىندە قازاقستاندا قانشالىقتى كەڭ تارالاتىنىنا بولجام جاساپ كوردى. ولاردىڭ پايىمداۋىنشا, قازىرگى تاڭدا كيبەرسپورتتى جاقسى كورەتىندەر دە, ونى ۇناتپايتىندار دا تالقىلاپ جاتىر. ال بۇل ونىڭ تانىمالدىعىن ارتتىرا تۇسەتىن فاكتور.
رەسەيدە كيبەرسپورتپەن اينالىساتىن ادامداردىڭ سانى 10-12 ميلليون شاماسىندا. جالپى, تمد كيبەرسپورت الەمىندە كەڭىنەن تانىمال ءوڭىر دەۋگە بولادى. بۇل ەلدەردە مىقتى كاسىبي ماماندار, ايگىلى حالىقارالىق تۋرنيرلەر بار, ينفراقۇرىلىم دا قارقىندى دامىپ كەلەدى. استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ اياسىندا وسى تاقىرىپقا جەكە سەسسيانىڭ ارنالۋى كيبەرسپورتتىڭ ۋاقىت وتكەن سايىن ماڭىزى ارتىپ كەلە جاتقانىنىڭ ايقىن كورىنىسى دەۋگە بولادى.