سەيسەنبى, 29 قاڭتار 2013 7:35
جوڭعارلار مەن قاراقىتايلاردىڭ قانقۇيلى شاپقىنشىلىق زامانىندا ەلى مەن جەرىن قورعاعان باتىرلارعا قازاق حالقى كەندە بولماعان. سولاردىڭ ءبىرى – قازىر تۇتاس ءبىر رۋدىڭ اتاسىنا اينالعان قاپال باتىر. “قاپال باتىر كىم ەدى؟ تۋعان حالقىنىڭ الدىندا قانداي ەڭبەگىمەن داڭقى شىققان؟ جانە ول كىسى قاي عاسىردا ءومىر سۇرگەن؟” دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەۋ ماقساتىمەن ءبىراز دەرەكتى ماتەريالدارمەن تانىسىپ, باتىر جونىندە ەل اۋزىنداعى اڭىز-اڭگىمەلەرگە قۇلاق تۇرۋگە بابا ۇرپاقتارى – قارت شەجىرە قاريالاردىڭ ايتقاندارىنا جۇگىنۋگە جانە بۇعان دەيىن جارىق كورگەن داستاندار مەن جىر نۇسقالارىن ساراپقا سالۋعا تۋرا كەلدى.
سەيسەنبى, 29 قاڭتار 2013 7:35
جوڭعارلار مەن قاراقىتايلاردىڭ قانقۇيلى شاپقىنشىلىق زامانىندا ەلى مەن جەرىن قورعاعان باتىرلارعا قازاق حالقى كەندە بولماعان. سولاردىڭ ءبىرى – قازىر تۇتاس ءبىر رۋدىڭ اتاسىنا اينالعان قاپال باتىر. “قاپال باتىر كىم ەدى؟ تۋعان حالقىنىڭ الدىندا قانداي ەڭبەگىمەن داڭقى شىققان؟ جانە ول كىسى قاي عاسىردا ءومىر سۇرگەن؟” دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەۋ ماقساتىمەن ءبىراز دەرەكتى ماتەريالدارمەن تانىسىپ, باتىر جونىندە ەل اۋزىنداعى اڭىز-اڭگىمەلەرگە قۇلاق تۇرۋگە بابا ۇرپاقتارى – قارت شەجىرە قاريالاردىڭ ايتقاندارىنا جۇگىنۋگە جانە بۇعان دەيىن جارىق كورگەن داستاندار مەن جىر نۇسقالارىن ساراپقا سالۋعا تۋرا كەلدى.
قاپال باتىردىڭ كىم ەكەنىن ايتۋدان بۇرىن ونىڭ شىققان تەگىنە قىسقاشا توقتالا كەتۋدى ءجون كوردىم. شەجىرە بويىنشا ۇلى ءجۇز دۋلاتتىڭ جانىسىنان جانتۋ, جانتان, جارىلقامىس, بوگەجىل, قارا, قاپال, شەگىر, ويماۋىت اتتى 8 ۇل تۋادى. قاپالدىڭ شەشەسى سۇلۋشاش اجەمىز ەرتە قايتىس بولادى دا, جانىس بابا ونىڭ ءسىڭلىسى قاراشاشقا ۇيلەنەدى. ءسابي قاپال سول كىسىنىڭ قولىندا تاربيەلەنەدى.
قاپال باتىل, وجەت, قايسار مىنەزدى بولىپ ەر جەتكەن ەكەن… ەس بىلگەننەن قولىنا قارۋ الىپ ەلىن قورعاعان. قاتارداعى جاۋىنگەر دە, قول باستاعان حاس باتىر دا بولعان. اسكەرباسى رەتىندە قول استىنداعىلاردىڭ ءداستۇرلى اسكەري ءتارتىپتى, تالاپتاردى بۇلجىتپاي ورىنداۋىن قاتاڭ باقىلاعان. دۇشپانىمەن ىمىراعا كەلمەگەن جەڭىمپاز بولعان. سول سەبەپتى حالىق اراسىندا “قاپال باتىر دوسىنا قاتال, جاۋىنا اپان” دەگەن ماقال قالىپتاسقان ەكەن.
اكەسى جانىس بابامىز 1452 جىلى تۋعان دەگەن مالىمەتكە قاراعاندا, قاپال باتىر XVI عاسىردىڭ اياعى مەن XVII عاسىردىڭ باسىندا ءومىر سۇرگەن. بۇل قاسىم, حاقنازار, شىعاي, تاۋەكەل جانە ەسىم حانداردىڭ بيلىك قۇرعان تۇستارىنا سايكەس كەلەدى. ناقتى جازباشا دەرەكتەردىڭ جوقتىعىنا قاراماستان, حالىق قاستەرلەگەن قاپال وسال ادام بولماعانى داۋسىز. ونى باتىر دەپ بوسقا اتاماعانى تاعى شىندىق. سەبەبى, حالقىمىز ايرىقشا ءبىر قاسيەتىمەن توپ جارىپ كوزگە تۇسپەگەن ادامدى اسپەتتەپ باسىنا كوتەرمەگەن. بابانىڭ شوقان نازارىنا ىلىگۋىنىڭ ءوزى دە كوپ جايدى اڭعارتسا كەرەك. باتىر بابامىز بۇرىنعى تالدىقورعان وبلىسىنىڭ قاپال اۋدانىنداعى ەشكىولمەس تاۋىنداعى قارامولا دەگەن جەردە جەرلەنگەن. جاۋ كەلەتىن جولدا ايبات شەگىپ جاتقانداي. قاپال باتىردىڭ قابىرىن تاۋىپ انىقتاۋعا ش.ءۋاليحانوۆتىڭ “جوڭعاريا وچەركتەرى” جازبالارىنداعى “قاپال ستانساسى قاپال باتىردىڭ ەسىمىمەن اتالعان” دەگەن پىكىرى تۇرتكى بولدى.
وسى كۇنگى قاپال قالاسىنىڭ تۇرعان جەرى مەن وعان ىرگەلەس اۋماقتاردا VI-VII عاسىرلاردا تۇرىك (قيماق) مەملەكەتىنىڭ قورعاندارى بولعانىن ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر دالەلدەپ وتىر. بالاۋسا بالعىندى الۋان ءتۇرلى وسىمدىكتەرى مەن مىڭعىرعان اڭ-قۇستارى بار بۇل ولكەنىڭ تابيعاتى تالايدى وزىنە «مەنمۇندالاپ» شاقىرىپ تۇرعان. قاپال-اراسان شيپالى سۋلارىن تيبەت ەمشىلەرى سىرقات ادامداردى ەمدەۋگە شەبەرلىكپەن پايدالانىپ كەلگەن. بەتىنە نەشە ءتۇرلى سۋرەتتەر سالىنعان بال-بال تاستار ءار جەردەن-اق ۇشىراسقان. امال نە, ولار وسى وڭىردە العاشقى ۇيلەر سالىنا باستاعان كەزدە قۇلاتىلىپ, ىرگەتاس رەتىندە پايدالانىلعان. تۇنىپ تۇرعان تابيعاتى مەن تاريحي جادىگەرلەرى مول قاپال جەرىنە ورىس وتارشىلارى 1843 جىلى 10 قازان كۇنى باسىپ كىرىپ, ورنىعا باستادى. ولار 1847 جىلى بەكىنىس سالىپ ءبىتتى. مىنە, وسى جىل تاريحتا قاپال قالاسىنىڭ ومىرگە كەلگەن جىلى بولىپ قالدى.
كەزىندە بەكىنىس ماڭىنا ۇيلەر سالىنىپ, جولاۋشىلار ايالدايتىن بەكەت رەتىندە پايدالانىلعان. سونىمەن قاتار مەشىت, مەدرەسە, كوپتەگەن ساۋدا ورىندارى بوي كوتەردى. ءتۇزۋ كوشەلەر بويىندا قاراعايدان قيىلعان اعاش ۇيلەر ساپ تۇزەدى. بىزگە جەتكەن دەرەكتەرگە سەنسەك, سول كەزدە قاپالدا 626 ءۇي, 50 شاكىرتكە ارنالعان مەدرەسە, 60 وقۋشىعا ارنالعان ورىس مەكتەبى بولعان. جەدەل قارقىنمەن وسكەن قاپال كەنتى قىتايمەن قىزۋ ساۋدا جاسايتىن ورتالىق بولىپ قالىپتاسا باستايدى.
قالانىڭ سالىنۋى, ءوسىپ-وركەندەۋى, ونىڭ قاپال بولىپ قالىپتاسۋى جايلى دەرەكتەر پ.پ.سەمەنوۆ-تيان-شانسكي, ن.ا.ابراموۆ, ا.ف.گولۋبەۆ, ا.ن.گەينە سياقتى زيالىلاردىڭ, سونداي-اق, جوعارىدا كورسەتكەنىمىزدەي, ش.ءۋاليحانوۆتىڭ ەڭبەكتەرىندە كورىنىس تاپقان. بۇعان قوسا قاپالدا ون جىلداي تۇرىپ, قازاق قىزىنا ۇيلەنگەن اعىلشىن ساياحاتشىسى ت.اتكينسون جازعان قاپال قالاسى, قاپال ۋەزى جانە وسىندا تۇراتىن قازاقتار تۋرالى ەڭبەكتەرى لوندونداعى “گەوگرافيالىق قوعام” ارحيۆىندە ساقتاۋلى كورىنەدى.
تاريحي دەرەكتەردەن بەلگىلى بولعانداي, شوقان ءۋاليحانوۆ قاپال بەكىنىسىنە 1854 جىلى قاشقاريا ساپارى قارساڭىندا كەلگەن. مۇندا ول ۇلى ءجۇز اڭىزدارىن جازىپ الۋمەن شۇعىلدانعان. ەكىنشى رەت 1864-1865 جىلدارى شوقان دارىگەر سوبولەۆسكيدىڭ ۇيىندە جاتىپ ەمدەلگەن. ەمدەلە ءجۇرىپ ش.ءۋاليحانوۆ قاپال اۋىلىنىڭ, قاپال قالاسىنىڭ تاريحىن زەرتتەگەن. قاپال باتىردىڭ ءومىر سۇرگەن كەزەڭى, ونىڭ قارامولا دەگەن جەرگە قويىلعانىن, ول جەر قاپال قالاسىنان 40 شاقىرىم قاشىقتىقتا ەكەنىن جازىپ قالدىرعان.
تاريحشى مارات الىباەۆتىڭ انىقتاعانىنداي, شوقان قاپال قالاسىنىڭ اتى دۋلات-جانىس اۋلەتىنەن شىققان قاپال باتىردىڭ ەسىمىمەن اتالعانىن, ونىڭ ەسىمحاننىڭ باتىرى ءارى قولباسشىسى بولعانىن, جەتىسۋدى قاراقىتايلاردان تازارتىپ, حالىققا بەيبىت ءومىر سىيلاعانىن, قارتايعاندا دۇنيە سالىپ, اقتاستى ايماعى, قارامولا قىستاعى بويىمەن اعاتىن تولە بي تۇنباسى (بۇلاعى) بويىنا قويىلعانى تۋرالى دەرەكتەر قالدىرعان.
قاپال باتىردىڭ جانىنا تولە ءبيدىڭ بايبىشەسى دە قويىلعان. ويتكەنى, وسى ماڭ سول كەزدەردە تولە ءبيدىڭ جايلاۋى بولعان كورىنەدى.
شوقان ءۋاليحانوۆ – قازاق مولالارى مەن ەسكەرتكىشتەرىن كوپ زەرتتەگەن ادام. قازاقتىڭ قاي اسىلىنىڭ مولاسى قانداي سيپاتتا ەكەنىنە كوڭىل بولگەن. عالىم: “قورعان تەكتەس مولالار تاشكەنتتەگى ناعىز قورعاندار سياقتى ساز بالشىقتان سوعىلمايدى. ءاردايىم شيكى كىرپىشتەن قالانادى دەۋگە بولادى. جابايى تاسپەن, ۇساق قۇم تاسپەن تەك كىشكەنە جانە قوسالقى مولالار قالانادى, مىسالى, سۇيىك (ابىلاي حاننىڭ بالاسى) بەيىتىنىڭ اينالاسىندا قيراعان مازار باسىپ قالعان بىرنەشە قابىر جاتىر. ولار تەك توپىراقتان ءۇيىلىپ, ۇستىڭگى جاعىنا تاس قالانعان. قوزى كورپەش توڭىرەگىندە دە وسىنداي مولالار كوپ, ولاردىڭ قاتارىنا اتى كىشكەنە وزەن مەن بەكىنىسكە بەرىلگەن قاپال باتىردىڭ بەيىتى جاتادى. اعاشتان سالىنعان بەيىتتەر وتە سيرەك كەزدەسەدى مەن وندايدىڭ تەك بىرەۋىن عانا كوردىم. ول جۇقا تەرەكتەن ءورىلىپ, جوعارعى جاعى جىڭىشكەرتىلە سالىنعان”, – دەيدى.
شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ ەڭبەكتەرىنە قاراعاندا, ەسىم حان مەن قاپال باتىر ءبىر-ءبىرىن جاس شاقتارىنان بىلەتىنىن اڭعارامىز. قاپال باتىر قاسىم حاننىڭ نەمەرەسى – شىعاي حاننىڭ بالالارى تاۋەكەل جانە وندانمەن دە ءوزارا سىيلاستىق قارىم-قاتىناستا بولعان. شىعاي حان دۇنيە سالىپ, ونىڭ ورنىنا ۇلكەن بالاسى تاۋەكەل تاققا وتىرىپ, ەل بيلەگەندە ونىڭ ىنىلەرى وندان مەن ەسىم جانە قاپال ونىڭ قولباسشىلارى بولعان.
تاۋەكەل حان قايتىس بولعان سوڭ ونىڭ ورنىنا تاققا ەسىم وتىرادى. قاپال باتىر ەسىم حاننىڭ باسشىلىعىمەن جەتىسۋ ايماعىن باسقىنشى قىتايلاردان ازات ەتىپ, حالقىنا تىنىشتىق ءومىر ورناتادى. ول تاۋەكەل حاننىڭ تۇسىندا دا سىر بويىن شاپقىنشىلاردان بوساتىپ, بەيبىت ءومىر ورناتۋعا ءوز ۇلەسىن قوسقان.
ءبىر كەزدە تولە بي بابامىزدىڭ جايلاۋى بولعان اقتاستى القابى مەن جوڭعار تاۋىنىڭ ەتەگىنەن باستالاتىن سۋى مول كاۋسار بۇلاق بار. ونى «تولە بي تۇنباسى» دەپ اتاپ كەتكەن. بۇلاقتىڭ «تۇنبا» دەپ اتالۋىنىڭ سەبەبى مىنادا: تولە بي بۇل بۇلاقتىڭ الدىن بوگەتىپ, ودان مال سۋ ىشۋگە كولشىك جاساتقان.
كەيىن بۇل جەرگە بەكىنىس سالىنعان. و باستا قىتايعا باراتىن جىبەك جولىنىڭ ءبىر تارماعى وسى جەر ارقىلى وتكەن.
تولە بي بابانىڭ بايبىشەسى وسى ايماقتا جايلاۋدا وتىرعاندا ومىردەن قايتقان. ول كىسىنىڭ دەنەسىن تولە بي اتامىزدىڭ قاسىندا جاتسىن دەپ قاپال باتىردىڭ تومەنگى جاعىن الا جانىنا قويدىرتىپتى. تولە بي قاپال باتىر اتاسىنىڭ بەيىتىن قاستەرلەپ كۇتۋ ىسىنە كوپ كۇش سالعان, ۇلكەن ءمان بەرگەن. بەيىت باسىنداعى شىراقشىلارعا قايىر-ساداقا ۇلەستىرگەن. جايلاۋىنا كوشىپ كەلمەگەن كەزدەرىندە ارنايى وسى قارامولاعا قاپال باتىر اتاسىنىڭ, كەيىن بايبىشەسى ەكەۋىنىڭ باسىنا كەلىپ, قۇران وقىپ, قۇرباندىق شالدىرىپ, شىراقشىلاردىڭ جاعدايىن ءبىلىپ, سالەمىن ۇزبەيدى ەكەن.
قاپال باتىر تۋرالى تۋىندىلاردىڭ ىشىندە ءابىلدا ايماقتىڭ «قاپال باتىر» داستانىن ەرەكشە اتاۋعا بولادى.
داستاننىڭ ءبىرىنشى بابىندا قوتجان دەگەن بايدىڭ بايان ەسىمدى قىزىنىڭ ءوز تەڭىنە قوسىلا الماي اۋىر قازاعا ۇشىراعانى, جوڭعار تاۋىنىڭ ءبىر سىلەمى (بايان وپات بولعان جەر) ونىڭ اتىمەن «بايانجۇرەك» دەپ اتالعانى قىسقا باياندالادى دا, وقيعا بىلاي ءوربيدى:
بايانجۇرەك تاۋىنىڭ ماڭىندا قاپال باتىر اڭ اۋلاپ, ءبىر رۋلى ەلدى اسىراپ جۇرەدى. قاراقىتايدىڭ قازاق جەرىنە كوز تىگىپ, تىنىشتىق بەرمەي تۇرعان ۋاقىتى بولسا كەرەك. دۇشپان تەك قاپال باتىردىڭ قاھارىنان قورقىپ, جوڭعار قاقپاسىنان بەرى وتە المايدى ەكەن.
ءبىر كۇنى قاپال باتىر ەرتەلەتىپ,
كوڭىلىن اسپانداتىپ, ەرتەك ەتىپ,
اڭ اۋلاپ, كيىك اتىپ قايتۋ ءۇشىن
شىعىپتى حاس تۇلپارىن ەركەلەتىپ.
قاپال باتىردىڭ اڭعا كەتكەنىن جانسىزدارى ارقىلى بىلگەن قاراقىتايدىڭ اتاقتى باتىرى ەسۇرىك كوپ قولمەن ەلگە باسا كوكتەپ كىرەدى.
«قۇدايىمىز بەردى دەپ»
لاپ قويىپتى دالاعا,
لاپ قويىپتى قالاعا.
اياۋشىلىق ەتپەپتى
كارىگە دە, بالاعا.
نايزالارى كوك تىرەپ,
تولىپتى ساي-سالاعا…
ەسۇرىك باتىر نوكەرلەرىن جيىپ اپ بىلاي دەيدى:
ءبىزدىڭ كۇشتى بايقاسىن,
تولاسىن ءبىر شايقاسىن.
اپ كەلىڭدەر قاپالدى,
تۇسىرەيىن جاي تاسىن.
قول-اياعىن كىسەندەپ,
قاپالدى الىپ كەلىڭدەر.
تاندىرىپ ەستەن سۇلاتىپ,
الدىما سالىپ بەرىڭدەر.
اڭ جۇرەتىن جەرلەردىڭ
ءبارىن ءسۇزىپ كورىڭدەر.
قاپىدا ونى ۇستاڭدار,
قازا تاپسىن ءوزىنىڭ
تۋىپ-وسكەن جەرىندە ەر.
قاپال باتىر جىگىتتەرىنە كيىك ەتتەرىن جيناتىپ, ەلگە بەت تۇزەيدى. ەل شەتىنە كەلگەندە, نايزالارىن ايقاستىرىپ قويىپ, قوستارىن قۇرىپ, دۋمانداتىپ جاتقان قالىڭ قولدى كورەدى. قاھارلى باتىر ءوز وكىنىشىن بىلدىرگەنىمەن, جاۋدى تالقاندايتىنىنا حالقىن كامىل سەندىرەدى:
قايران ەلىم – جەرىم-اي,
قاپى قالدىم, كەش مەنى…
ەسۇرىكتەي جاۋىزدىڭ
قانىن سۋداي شاشارمىن,
ارقاسى قوزعان قالماقتىڭ
جىنىن تۇگەل باسارمىن.
باياعىداي زاماندى
قايتا ورناتىپ جاسارمىن…
…قارىنداستار قاپىدا
جىلاي-جىلاي كەتتى مە؟
اق جاۋلىقتى انالار
اڭىراي-اڭىراي شوكتى مە؟
كەيۋانالار توردەگى
كوز جاستارىن توكتى مە؟
جەر قايىسقان قالىڭ قول
قاپەلىمدە جەتتى مە؟
اق ساقالدى اتالار
قايعىدان جاپا شەكتى مە؟
ايقاي-سۇرەڭ سالايىن,
نايزاعايداي جانايىن,
ەسۇرىكتەي جاۋىزدىڭ
باسىن كەسىپ الايىن,
ءسال شىداس بەر اعايىن!
كوكىرەگىمە بۇلاق بەر,
جاۋ قاسىنان بىراق كور!
اللا-تاعالا مەدەت بوپ,
ەي, اتالار قۋات بەر!
ەندى قاپال باتىر نايماننىڭ باتىرى بودەستى ىزدەپ, جاۋعا قارسى تىزە قوسپاق بولادى. ەكى باتىر وداقتاسىپ, جاۋعا قىرعيداي تيەدى. بۇل كورىنىس تە اقىننىڭ ايشىقتى تىلىمەن كوركەم سۋرەتتەلگەن. ونى مىنا جولداردان بايقايمىز:
…ەكى باتىر تابىسىپ,
ءبىرىن-ءبىرى قولدادى.
قوسىلعان سوڭ ەكەۋى,
قاراقىتاي سورلادى.
داستاننىڭ ەكىنشى بابىنىڭ وقيعا جەلىسى قاپال باتىردىڭ تۇسىندە كورگەن باعلان بايدىڭ قىزى قاماجايمەن وڭىندە كەزدەسىپ, وتىز كۇن ويىن, قىرىق كۇن تويىن جاساپ باستارىن قوسۋىنا قۇرىلعان. قاپال باتىر مەن قاماجاي سۇلۋ وتە تاتۋ تۇرادى. كوپ ۇزاماي ەل شەتىنە جاۋ ءتيىپ, قاپال باتىر سوعىسقا اتتانادى.
قالماقتار قازاقتارمەن جاسالعان كەلىسىمدەرگە قاراماي, قازاق دالاسىنىڭ تىنىشىن الۋمەن بولادى. اقىرى حان اشۋعا ءمىنىپ, قالماقتارعا قارسى ون مىڭ قول اتتاندىرادى. تۇمەنباسى بولىپ قاپال باتىر تاعايىندالادى. قاپال باتىردىڭ داڭقى ودان دا اسقاقتاپ, شارتاراپقا كەتەدى. «قازاقتىڭ ءباھادۇرى» دەگەن اتاق ەر قاپالدىڭ مەرەيىن ۇستەم قىلدى. ونى ەل الدىندا حاننىڭ ءوزى بەردى. جەڭىسپەن ورالعان قاپال باتىر سۇيگەن جارى قاماجايمەن, ءوزى جوقتا ومىرگە كەلگەن ۇلىمەن قاۋىشىپ, باقىتتى ءومىر كەشىپتى.
ءسوز سوڭىندا شەگىنىس رەتىندە ايتا كەتەيىن, قاپال بابانىڭ ۇرپاقتارى قازىر وڭتۇستىك قازاقستاننىڭ تولە بي اۋدانىنداعى توعىس وزەنىنىڭ جانە تۇلكىباس اۋدانىنداعى بالىقتى وزەنى بويىندا; جامبىل وبلىسىنىڭ شۋ, مەركى, جامبىل اۋداندارىندا; الماتى وبلىسىنىڭ قاراساي باتىر, جامبىل, كۇرتى, قاپال اۋداندارىندا; تالدىقورعان ايماعىندا, سونداي-اق, بىزبەن شەكارالاس قىرعىزستان مەن وزبەكستاندا, ت.ب. جەرلەردە ءومىر سۇرۋدە. ولار ءوزارا ارالاسىپ تۇرادى.
قاپال ورەندەرىنىڭ ىنتىماعى ارقاسىندا 1999 جىلدىڭ كۇزىندە جوعارىدا اتالعان بارلىق وبلىستار مەن اۋدانداردىڭ وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تولە بي اۋدانىنداعى نىسانبەك ەلدى مەكەنىندە باباعا ارناپ اس بەرىلدى. «جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل» عوي, ناتيجەسىندە شەجىرە جازىلدى, شىمكەنت قالاسىنىڭ لەنگىر قالاسىنا شىعاتىن ۇلكەن كوشەسىنە قاپال بابامىزدىڭ اتى بەرىلدى. تەمىر جول ۆوكزالىنا جاقىن الاڭدا بيىكتىگى 14 مەتر ات ۇستىندەگى ەڭسەلى ەسكەرتكىش بوي كوتەردى. سونىمەن قاتار, الماتى وبلىسىنىڭ قاپال اۋدانىنا باراتىن ء(وسكەمەن تراسساسى) جولدىڭ بويىندا 2-مەتردەي تۇعىرعا باتىردىڭ ءمۇسىنى ورناتىلدى. قارامولا – قازىرگى «قوڭىر» دەپ اتالاتىن قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى, اقيىق اقىن عالي ورمانوۆتىڭ اۋىلىنا تاياۋ باتىر ءارى رۋ باسى بولعان بابا ماڭگى تىنىستاپ جاتقان جەردە كەسەنە سالىندى.
ەل قورعاعان ەسىل ەردىڭ ەسىمى قازاق حالقى, ءوزىنىڭ تىكەلەي ۇرپاقتارى باردا ەشۋاقىتتا ۇمىتىلماق ەمەس.
كوپبوسىن پانزابەكوۆ,
قازاقستان جازۋشىلار جانە جۋرناليستەر
وداعىنىڭ مۇشەسى, اقىن, اۋدارماشى.
–––––––––––
سۋرەتتە: شىمكەنت قالاسىندا قاپال باتىرعا ورناتىلعان
ەسكەرتكىش. ءمۇسىنشى – امانگەلدى تۇرسىنوۆ.