سەيسەنبى, 20 ناۋرىز 2012 8:04
ەۋروپا تورىندەگى بەلگيادا يپر دەگەن قالانىڭ بار ەكەندىگىن, سوناۋ ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە سول بەيبىت قالا حيميالىق قارۋدان زارداپ شەككەندىگىن بىرەۋمىز بىلسەك, ەكىنشىمىزدىڭ بىلمەۋىمىز ابدەن مۇمكىن. سول سياقتى سايىن سارىارقا توسىندەگى قازاق جەرىنىڭ تۇتاس ءبىر بولىگى كەشەگى كەڭەس زامانىندا قىرىق جىل بويى يادرولىق سىناق ايماعىنا اينالعانىن دا الەم حالقى جەتە بىلە قويماعانى جانە راس. ياعني, ەلباسىمىز ءوزىنىڭ العاشقى جارلىقتارىنىڭ بىرىمەن اتوم اجداھاسى اتانعان سەمەي پوليگونىن جاپقاننان كەيىن عانا الەم ەگەمەن ەلىمىزدى تانىپ-بىلە باستاعان.
سەيسەنبى, 20 ناۋرىز 2012 8:04
ەۋروپا تورىندەگى بەلگيادا يپر دەگەن قالانىڭ بار ەكەندىگىن, سوناۋ ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە سول بەيبىت قالا حيميالىق قارۋدان زارداپ شەككەندىگىن بىرەۋمىز بىلسەك, ەكىنشىمىزدىڭ بىلمەۋىمىز ابدەن مۇمكىن. سول سياقتى سايىن سارىارقا توسىندەگى قازاق جەرىنىڭ تۇتاس ءبىر بولىگى كەشەگى كەڭەس زامانىندا قىرىق جىل بويى يادرولىق سىناق ايماعىنا اينالعانىن دا الەم حالقى جەتە بىلە قويماعانى جانە راس. ياعني, ەلباسىمىز ءوزىنىڭ العاشقى جارلىقتارىنىڭ بىرىمەن اتوم اجداھاسى اتانعان سەمەي پوليگونىن جاپقاننان كەيىن عانا الەم ەگەمەن ەلىمىزدى تانىپ-بىلە باستاعان. سودان بەرگى جەردە قازاقستاننىڭ الەمدە بەيبىتشىلىكتى ورنىقتىرۋعا بايلانىستى ءتۇرلى باستامالارىمەن كوشباسشى مەملەكەتتەردىڭ بىرىنە اينالعانى بارشاعا ءمالىم. سول يگى باستامالار بۇگىندە زاڭدى جالعاسىن تاۋىپ كەلە جاتقانى جانە سۇيسىنتەدى.
سونىڭ ايعاعىنداي, وتكەن جۇما, سەنبى كۇندەرى ەلىمىزدىڭ شىعىس ايماعىندا اۋقىمدى شارالار وتكىزىلدى. «مەرلەر بەيبىتشىلىك ءۇشىن» حالىقارالىق ۇيىمى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكىزىلگەن بۇل شارالار وبلىس ورتالىعى – وسكەمەندە باستالدى. الىس-جاقىننان جينالعان قوناقتار مۇندا ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتىندا بولىپ, تانتال وندىرىسىمەن تانىستى. بۇدان كەيىن ولار يادرولىق سىناق قۇرباندارىنا ارنالعان سەمەيدەگى ەرتىس وزەنى ايرىعىنداعى «اجالدان دا كۇشتى» مونۋمەنتىنە اتباسىن تىرەدى. وتكەن جىلى وسىندا ەلباسى جارلىعىمەن سەمەي اتوم پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 20 جىل تولۋىنا وراي جانە ءبىر ايشىقتى مونۋمەنت – «بەيبىتشىلىك ستەللاسى» بوي كوتەرگەن ەدى. جۇما كۇنى, مىنە, وسى ەكى مونۋمەنت ارالىعىندا بەس مىڭداي ادام قاتىسقان ميتينگ وتكىزىلدى. ونى وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ اشا كەلىپ, ەلىمىزدىڭ بەيبىت ماقسات جولىنداعى ميسسياسىنا توقتالدى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وسىدان ءۇش جىل بۇرىن وسى ارادا سەمەي اتوم پوليگونىنىڭ جابىلعان كۇنى – 29 تامىزدى يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ حالىقارالىق كۇنى دەپ جاريالاۋ جونىندەگى ۇسىنىسى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى تاراپىنان قولداۋ تاپتى. بۇگىنگى جيىنعا سەمەيلىكتەردىڭ, ونىڭ ىشىندە جاستاردىڭ كوپتەپ كەلۋى قۋانتادى, دەدى اكىم.
بۇدان كەيىن بەلگياداعى يپر قالاسىنىڭ مەرى, «مەرلەر بەيبىتشىلىك ءۇشىن» حالىقارالىق ۇيىمى «2020 كەلەشەك» كومپانياسى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ليۋك دەانا ءسوز الدى. ونىڭ ءسوزى سەمەيلىكتەرمەن مۇڭىمىز دا, جىرىمىز دا ءبىر, سوندىقتان الەمدە بەيبىتشىلىكتى ورنىقتىرۋ جولىندا ءبىرلەسە جۇمىس اتقارىپ, باۋىرلاس قالاعا اينالايىق دەگەنگە سايدى. بۇدان كەيىن ەكى كۇندىك شارانىڭ باستى وقيعالارىنىڭ ءبىرى – يادرولىق قارۋسىز الەمدى قولدايتىن قالالاردىڭ مەرلەرىنە ارنالعان ەستەلىك قۇلپىتاس سالتاناتتى جاعدايدا اشىلدى. ونىڭ ءۇش بۇيىرىنە «مەرلەر بەيبىتشىلىك ءۇشىن» دەگەن ءسوز ءۇش تىلدە قاشاپ جازىلعان. سولايشا وسىنداعى بۇرىنعى ەكى مونۋمەنت ارالىعىندا تاعى ءبىر ماڭىزدى قۇلپىتاس ورناتىلدى. ال مۇنىڭ ماڭىزدىلىعى سول, قاتەرلى قارۋعا جول بەرمەۋ ماسەلەسى الەمدىك دەڭگەيدە ودان ءارى قولداۋ تابا باستاعانىندا ما دەيمىز.
بىراق سولاي دەي تۇرعانمەن, ەسكەرتكىش بەلگى ءبىر باسقا دا, ءبۇگىندە تاريحقا اينالىپ بارا جاتقان سەمەي قاسىرەتىنە كوز جەتكىزۋدىڭ ءجونى بولەك. سوعان وراي قوناقتاردى سەمەي مەملەكەتتىك مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنە, ونكولوگيالىق ديسپانسەر مەن راديولوگيالىق مەديتسينا جانە ەكولوگيالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنا الىپ بارىپ, ونداعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن تانىستىرۋ وڭدى شارۋا بولدى. سوڭىنان مۇنى قوناقتاردىڭ وزدەرى دە ايتىپ جاتتى.
كەلەسى ماڭىزدى شارا قالالىق اكىمدىكتە ءوز جالعاسىن تاپتى. ياعني, مۇندا «مەرلەر بەيبىتشىلىك ءۇشىن» حالىقارالىق ۇيىمى حاتشىلىعىنىڭ وكىلدىك كەڭسەسى سالتاناتتى جاعدايدا اشىلدى. ودان كەيىن وسىندا سەمەي قالاسى اكىمدىگى مەن يپر قالاسى مەرياسىنىڭ اراسىنداعى باۋىرلاستىق مەموراندۋمىنا اتالعان قالا باسشىلارى ايبەك كارىموۆ پەن ليۋك دەانا قول قويدى. دەانا ءوز كەزەگىندە سەمەيلىك ارىپتەستەرىن ەلىنە جاۋاپ ساپارمەن كەلىپ قايتۋعا شاقىردى. وسى ورايدا سەمەيدە ءوتكەن بۇل شارالارعا حورۆاتياداعى بيوگراد قالاسىنىڭ مەرى, «مەرلەر بەيبىتشىلىك ءۇشىن» حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى يۆان كنەزدىڭ, نورۆەگياداعى فروگن دروباك قالاسىنىڭ مەرى تور ۆەسبيدىڭ, بىرقاتار مەملەكەتتەردىڭ ەلشىلەرى مەن جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرىنىڭ, اتوم سالاسىنا قاتىستى باسشىلار مەن قاراعاندى جانە پاۆلودار قالالارى, ەلىمىزدىڭ شىعىس ايماعىنداعى سەگىز قالا, اۋدان اكىمدەرىنىڭ قاتىسقانىن ايتا كەتەيىك. اكىمدەر اتالعان ۇيىمعا مۇشە بولىپ كىردى.
سەنبى كۇنى قوناقتاردى وبلىس باسشىسى بەردىبەك ساپارباەۆ پەن «نازارباەۆ-ورتالىق» كوپ سالالى عىلىمي-تالداۋ ءجانە گۋمانيتارلىق-اعارتۋ مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ ديرەكتورى قانات ساۋداباەۆ ەرتىپ ءجۇردى. قوناقتار جارىلىستاردىڭ تەمىرقازىعى بولعان «Ground Zero» الاڭىن, EAGLE زەرتتەۋ, زەردەلەۋ جۇمىستارىن, «توكاماك كتم» تەرمويادرولىق ماتەريالتانۋ رەاكتورى مەن يادرولىق تەحنولوگيالار پاركىن كورىپ, ۇلتتىق يادرولىق ورتالىقتىڭ رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىك جانە ەكولوگيا ينستيتۋتىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن تانىستى.
بۇدان سوڭ ۇلتتىق يادرولىق ورتالىقتا «جاڭا ۇرپاق يادرولىق قارۋسىز الەمدى قالايدى» دەگەن تاقىرىپتا حالىقارالىق عىلىمي-ءتاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا وتكىزىلدى. كونفەرەنتسيا جۇمىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كەلەلى كەڭەسكە قاتىسۋشىلارعا ارناعان جولداۋىن جاريالاۋمەن باستالدى. جيىن بارىسىندا «مەرلەر بەيبىتشىلىك ءۇشىن» حالىقارالىق ۇيىمى حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى ليۋك دەانا ۇيىمعا مۇشە بولىپ ەنگەن قازاقستاندىق قالا باسشىلارىنا ارنايى سەرتيفيكاتتار تاپسىردى. شىعىس قازاقستان وبلىسى مەن «مەرلەر بەيبىتشىلىك ءۇشىن» حالىقارالىق حاتشىلىعىنىڭ بىرلەسكەن ءىس-جوسپارىنا قول قويىلدى.
بۇگىنگى تاڭدا اتالعان ۇيىمنىڭ قاتارىندا بەس مىڭنان استام قالا بار. ەندى ونىڭ قاتارى ءبىزدىڭ قالالار ەسەبىنەن ارتا ءتۇسىپ وتىر. شىعىسقازاقستاندىق جاستاردىڭ بەلسەندىلىگىمەن «قالالاردى يادرولىق سوققىنىڭ نىسانىنا اينالدىرماڭدار!» دەگەن ۇرانمەن قول جيناۋ باستالىپ كەتتى.
داۋلەت سەيسەن ۇلى,
سەمەي.