اۆتونەسيەنىڭ ارتىقشىلىعى مول

وتاندىق وندىرىسكە سەرپىن بەردى

الەمدىك ماشينا جاساۋ سالاسىنا 2015 جىلدان باستاپ سۇرانىس كۇرت تومەندەي باستادى. جاڭعىرتۋعا بولىنەتىن ينۆەستيتسيانىڭ ازايۋى, كاسىپورىنداردى نەسيەلەۋ شارتتارىنىڭ قيىنداۋى سىندى كەرى ۇردىستەر بايقالدى. بۇل سالادا ءوندىرىستى تەجەيتىن تۇيتكىلدىڭ ءبىرى - كاسىپورىندى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىمەن بايلانىستى. سونىڭ سالدارىنان الەۋەتىن تولىق ىسكە اسىرا الماي جاتقان كاسىپورىندار سانى ارتتى. دەسە دە, ەلىمىزدە ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ «بويىنا قان ءجۇرۋى» ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلدى. ەلىمىزدە العاش رەت جەڭىلدىكپەن اۆتوكرەديت بەرۋ باعدارلاماسى وسىدان ءتورت جىل بۇرىن ءساۋىر ايىندا ىسكە قوسىلدى. باعدارلامانىڭ جۇزەگە اسۋ ۋاقىتى 20 جىلعا ەسەپتەلگەن-ءدى. ال ونى قارجىلاندىرۋ ينفراقۇرىلىمدىق دامۋدىڭ 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە بولىنگەن ۇلتتىق قور قاراجاتى ەسەبىنەن جۇزەگە استى. جەڭىلدەتىلگەن اۆتونەسيە بەرۋگە ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامانى جۇرگىزۋ ءۇشىن العاشقى كەزەڭدە 15 ملرد تەڭگە, وندان كەيىن 11 ملدر تەڭگە بولىنسە سوڭعى ترانش كولەمى 8 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل قاراجاتقا 13 مىڭنان اسا قازاقستاندىق وتاندىق ءوندىرىستىڭ جاڭا اۆتوكولىكتەرىن ساتىپ الدى. جىل سايىن شامامەن 8-9 ملدر تەڭگەگە 1,5 مىڭ اۆتوكولىك نەسيەگە بەرىلگەن. قارىز الۋشىلارعا كرەديت بەرۋ رەۆولۆەرلىك سيپاتتى يەلەنەدى, ياعني جۇمىس ىستەپ تۇرعان كرەديتتەردى وتەۋدەن تۇسەتىن تولەمدەر جاڭادان اۆتوكرەديت بەرۋگە جۇمسالعان. «قازاقستان دامۋ بانكى» اق كەلتىرگەن اقپارات بويىنشا باعدارلاما العانش رەت ىسكە قوسىلعان جىلى بولىنگەن 15 ملرد تەڭگەنىڭ 86,14 پايىزى ناقتى يگەرىلگەن. ال ءۇشىنشى ترانش بويىنشا باعدارلامانى كەڭەيتۋگە 8 ميلليارد تەڭگە سوماسىندا قاراجات ءبولىنىپ, ەكىنشى دەڭگەيدەگى بەس بانككە ياعني. Halyk Bank, ەۆرازيالىق بانككە, «رەسەي جيناق بانكىنىڭ» قازاقستانداعى ەنشىلەس بانكىنە جانە «تسەنتركرەديت» بانكتەرىنە 1 ميلليارد 875 ميلليون تەڭگەدەن, ۆتب ەنشىلەس بانكىنە 500 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. باعدارلاما وپەراتورى («قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى» اق) «ازيا اۆتو» اق زاۋىتىنىڭ ونىمدەرىن ساتىپ الۋشىلارعا بولىنگەن قاراجات سوماسىنىڭ 50% مولشەرىندە — 4 ملرد تەڭگە ليميت بەلگىلەدى. قالعان 4 ملرد تەڭگەنىڭ ءليميتى «سارىارقااۆتوپپروم» زاۋىتىنا تيەسىلى. بۇل زاۋىت نارىققا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە ارقىلى 30 ءتۇرلى كولىك ۇسىنسا, قازاقستاندىقتار مەملەكەتتىك باعدارلاما شەڭبەرىندە «ازيا اۆتو» اق اۆتوكولىك قۇراستىرۋ زاۋىتى شىعارعان قۇنى 2 595 000 تەڭگەدەن باستالاتىن 30 مودەلگە قول جەتكىزە الادى. «ەۋرازيالىق بانك» اق مەن «بانك تسەنتركرەديت» اق قارىزداردى قاراۋعا بەرىلگەن وتىنىمدەردى قابىلداۋعا كىرىسىپ كەتتى. جاقىن ۋاقىتتاردا «سبەربانك روسسي» اق ەب, «قازاقستاننىڭ حالىق بانكى» اق جانە «بانك ۆتب» اق ەۇ ءۇشىنشى ترانش شەڭبەرىندە نەسيە بەرۋدى باستاماق.

«قازاقستان دامۋ بانكى» اق باعدارلاما جۇمىس ىستەگەن كەزەڭنەن باستاپ 2018 جىلعى 11 قاڭتارعا دەيىن جالپى سوماسى 39 ملرد تەڭگەگە 9 905 قارىز بەرگەن. نەسيەلەردىڭ 51%-ى «ازيا اۆتو» اۆتوكولىكتەرىن ساتىپ الۋشىلاردىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى. ونىڭ ىشىندە قارىز الۋشىلاردىڭ جارتىسىنان كوبى KIA, Skoda, Chevrolet جانە Lada كولىكتەرىن تاڭداسا, «ازيا اۆتو» اق-نىڭ KIA برەندىنىڭ اۆتوموبيلىنە 2 277 قارىز الۋشىلاردىڭ تاڭداۋى تۇسكەن. كوشباسشى مودەلدەر ءتىزىمىن Skoda Rapid (865), KIA Sportage (757) جانە Lada 4×4 (542) باستاپ تۇر.

باعدارلاما شارتىنا سايكەس, ساتىپ الىناتىن اۆتوكولىكتىڭ ماكسيمالدى قۇنى 15 ملن تەڭگەدەن اسپاۋى ءتيىس. نەسيەلەندىرۋدىڭ شەكتى مەرزىمى —7 جىل. اتاۋلى سىياقى مولشەرى — جىلدىق 4%-دان جوعارى ەمەس, سونىمەن قاتار جىلدىق ءتيىمدى مولشەرلەمە (وعان ساقتاندىرۋ جانە اۆتوكولىكتى كەپىلگە سالۋدى رەسىمدەۋ بويىنشا شىعىندار كىرەدى) جىلدىق 7,5%-دان اسپاۋى ءتيىس. باستاپقى جارنا — 0%-دان باستالادى (سەرىكتەس بانك شارتتارىنا بايلانىستى), قارىز ۆاليۋتاسى — تەڭگە. ەڭ باستىسى, تاڭداۋىڭىز تۇسكەن كولىك – قازاقستاندا جاسالعان بولۋى ءتيىس.

ۇلتتىق بانك تاياۋدا ىسكە قوسۋعا نيەتتى جاڭا باعدارلامانىڭ ءالى ەتەك-جەڭى ەكشەلەگەن جوق. ۇلتتىق بانكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, جوبا تەك ۇسىنىس رەتىندە ايتىلعان, ەندى كەلىسىم الىنعان سوڭ, ىسكە كىرىسپەك. باعدارلاما باس اياعى ءبىر ايدىڭ كولەمىندە تولىقتاي دايىندالىپ, شارتتارى جاريالانادى دەپ كۇتىلۋدە.

قازاقستاندىق كولىكتەرگە سۇرانىس جوعارى

بىلتىرعى جىلدىڭ سوڭىندا العاش رەت اۆتو نارىقتاعى وتاندىق ماشينالاردىڭ ساتىلىمى 55 پايىزدى قۇراپ, رەكوردتىق كورسەتكىش ورناتتى. بۇل دەگەنىمىز ءاربىر ساتىلعان ەكى كولىكتىڭ بىرەۋى – قازاقستاندا جاسالعان. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدە ۇزىن-سانى 52 467 اۆتوكولىك ساتىلعان. بۇل كورسەتكىش  2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 25,8%-عا جوعارى. بىلتىر جاڭا كولىك ساتىپ الۋعا كەتكەن قازاقستاندىقتاردىڭ اقشاسى - 449,2 ملرد تەڭگە (~$1,3ملرد), الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 37,9%-عا جوعارى.

وتكەن جىلعى جالپى ساتىلىمداعى 27 178 اۆتوموبيل (51,8%) يمپورتتىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى, 25 289 ساتىپ الۋشى (48,2%) ەلىمىزدەگى جاسالعان اۆتوكولىكتەرگە تاڭداۋ جاساعان. «كازاۆتوپروم» قازاقستاننىڭ اۆتوموبيل سالاسىنداعى كاسىپورىندار وداعىنىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ولەگ الفەروۆتىڭ ايتۋىنشا ەلىمىزدەگى تۇتىنۋشىلىق سۇرانىستى قالپىنا كەلتىرۋ پروتسەسى تۇراقتى قارقىنمەن جالعاسۋدا, جىل قورىتىندىلارى بويىنشا قازاقستاندىقتاردىڭ اۆتوكولىك ساتىپ الۋعا جۇمساعان شىعىندارى 500 ملرد تەڭگە دەڭگەيىنە جاقىندادى.

̶ نارىقتىق ديناميكا بولجامدى ەكونوميكالىق احۋالمەن, وتاندىق اۆتوزاۋىتتار شىعاراتىن مودەل پورتفەلىن بەلسەندى كەڭەيتۋمەن جانە جەڭىلدەتىلگەن اۆتونەسيەلەر باعدارلامالارىن قوسىمشا قارجىلاندىرۋمەن قامتاماسىز ەتىلدى. جاڭا جەڭىل اۆتوكولىك ساتىپ الۋشىنىڭ ارقايسىسى مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىنداعى قارىز الدى,-دەيدى ول.  بىلتىرعى كورسەتكىش بويىنشا سۇرانىسقا يە برەندتەر رەيتينگىسىن Lada باستاپ تۇر. 2018 جىلدىڭ باسىنان باستاپ رەسپۋبليكا اۋماعىندا رەسەي ماركاسىنىڭ 12 ء061اۆتوموبيلى ساتىلعان. ودان كەيىنگى ورىندا Toyota مودەلىنىڭ ساتىلىمى 11 215 بىرلىكتى قۇرادى. ءۇشىنشى ورىندا Hyundai ماركاسى (7 626 اۆتوكولىك). كوشباسشىلار بەستىگىن KIA (2593) جانە GAZ (2463) اياقتاپ تۇر. سونداي-اق, ەڭ تابىستى ماركالاردىڭ TOP-10 قاتارىنا Nissan (2188), Renault (1824), Ravon (1727), Volkswagen (1382) جانە UAZ (1348) ەندى.

جەڭىل مودەلدەر رەيتينگىسىندە Toyota Camry (4208 ), Lada Granta (3147 ) جانە Lada 4×4 جول تالعامايتىن كولىگى (3036) كوشباسشىلار قاتارىندا. مودەلدەردىڭ توP-5 قاتارىن Lada Vesta (2547) مەن Hyundai Tucson (2400) اياقتاپ تۇر.

بيپەك اۆتو — ازيا اۆتو حولدينگى قازاقستان نارىعىندا ەڭ ءىرى ديلەرلىك توپ مارتەبەسىن ساقتاپ قالا الدى. ەسەپ بەرۋ كەزەڭىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا بارلىق جاڭا جەڭىل اۆتوكولىك ساتىپ الۋشىلاردىڭ 31,2%-ى (LCV قوسا العاندا) وسى توپتىڭ ۇسىنىستارىنا ءوز تاڭداۋلارىن جاسادى. نارىقتىڭ 22,3%-ى كمك Astana Motors ساتىلىمىنا تيەسىلى. سونىمەن قاتار, قازاقستاندىق اۆتورەتەيلدىڭ ەڭ بەلگىلى قاتىسۋشىلارىنىڭ وندىعىنا 8,1% ۇلەسپەن ۆيراج, Toyota City الماتى (5,2%), Allur Auto (2,5%), Mercur Auto (2,5%), تويوتا تسەنتر جەتىسۋ (2,2%), Aster Auto(2%), اۆتومير (2%) جانە تويوتا تسەنتر اتىراۋ (1,2%) ەندى.

كولىك ساتىپ الۋدا ەڭ بەلسەندى قالالار كوشىن الماتى قالاسى (13 951 كولىك ساتىلعان) باستاپ تۇر. ال بىلتىر استانادا 9 471, اتىراۋ 3893, شىمكەنت 3439 اۆتوكولىك ساتىلىپتى.

«كازاۆتوپروم» قازاقستاننىڭ اۆتوموبيل سالاسىنداعى كاسىپورىندار وداعى كەلتىرگەن بولجام بويىنشا بيىل ەلىمىزدە شامامەن 75 مىڭ اۆتوكولىك ساتىلماق. بۇل كورسەتكىشتىڭ جارتىسىنان كوبى قازاقستاندىق اۆتوكولىك وندىرۋشىلەردىڭ ۇلەسىنە تيەسى.

ەركەجان ايتقازى,

«Egemen Qazaqstan»