جاسىنا جەتپەي قارتايعان بالدىرعاندار

جاڭا جىل مەرەكەسى دە جەتتى, ءوتتى. جان-جاقتاعى تۋىستارىمىز كىشكەنتايلاردىڭ ءتاتتى ءتىلىن قىزىقتاپ, بالالارىنىڭ ەرتەڭ­گىلىكتەر مەن كونتسەرتتەردەگى ءان ايتقان ۆيدەولارىن جولداي جو­نەل­دى. كوبى ءبىز تۇگىلى اتا-انا­لا­رىمىزدىڭ بالا كەزىندەگى ەسكى ان­دەر. ءبىر عانا مىسال, «ۆ لەسۋ روديلاس يولوچكا» – 115 جىل بۇ­رىن­عى ءان. «بالالار اندەرى جاڭارماي ما؟» دەگەن ساۋال­عا مادەنيەت جانە سپورت مينيس­­ترلىگى مادەنيەت جا­نە ونەر ىستەرى دەپارتامەنتىنىڭ باسقار­ما باس­شىسى عاني مۇرات­ ۇلى: «ەسكى اندەردى الماستىراتىن جاڭا اندەر كوپ, كومپوزي­تورلار جازعان, جازىپ تا ءجۇر. سازگەرلەرگە ارنالعان باي­قاۋ­لار­دى دا جىل سايىن ۇيىم­داس­تىرامىز. سەرىك پەن ءالىبي ءابدى­نۇروۆتار, ەرلان تاشەۆ, ت.ب. كوپ­تەگەن كومپوزيتورلاردىڭ بالا­لار­عا ارنالعان شىعارمالارى بار. ماسەلە – ونى تاراتۋ, جەتكىزۋ. ول سول ءبىلىم مەكەمەلەرىندەگى ما­مان­­داردىڭ مىندەتى», دەپ جاۋاپ بەر­دى. 

ال ءوز كەزەگىندە بالالار كومپو­زيتورى, «اپاتايىم − اناشىم» ءانىنىڭ اۆتورى ساۋرانبەك ەلەۋوۆ كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ كوبى كوركەمدىك كەڭەستىڭ جوقتىعىنان تۋىنداعانىن ايتادى. «ارزان ءاننىڭ, سىلدىر ءسوزدىڭ ساحناعا شىعۋى جوعارى دەڭگەيدە ءادىل ساراپتايتىن ورىننىڭ بولماعا­نىنان. ول دەگەن ەلەك قوي. ال قازىر قالتاسى كوتەرەتىندەر مۋ­زىكا جازىپ, مەملەكەتتىك قول­داۋ كورسەتەتىن جەرگە جاقىن جۇر­­گەندەردىڭ جۇمىسى ءوتىمدى بو­­لىپ تۇر. بايقاساڭىز, بۇگىنگى ان­دەر ىرعاعىنىڭ ءوزى شەتەلگە اۋىپ كەتكەن», دەيدى سازگەر.­ ونىڭ ايتۋىن­شا, بالالار ­بايقاۋلارى بار, بىراق جاس ەرەك­شەلىگى ەسكەرىلمەيدى. 5-15 جاستاعى بالالارعا ءبىر باي­قاۋ وتەدى, ولاردىڭ اراجىگىن اجى­­راتۋ كەرەك, سەبەبى ءار جاس دەڭ­­­گەي­ىنە قويىلاتىن تالاپ تا تۇر­لىشە بولۋى ءتيىس. يبراگيم نۇسىپ­باەۆ, مارات ءىلياسوۆ, بەك­سۇلتان بايكەنجەەۆتىڭ بالالارعا ارنالعان اندەرى كوپ, الايدا ايتىلمايدى. 

وتكەن مەرەكە كەزىندە ساۋدا ورتالىعىنا بارىپ, وندا ءبىر با­­لانىڭ «بۇل ومىردە جەتىسىپ جۇرگەن ەشكىم جوق» دەپ اندەتىپ جاتقانىن ەستىپ, پۇشايمان بول­عا­نىمىزدى الەۋمەتتىك جەلى­گە­ جا­زىپ ەدىك. سوندا الماتى­دا­عى №168 مەكتەپتىڭ 10-سىنىپ وقۋ­شىسى, اۋەسقوي ءانشى اسەل تۇر­سىنالى: «التىن ماحان­بەتوۆا, بوتا بەي­سەنوۆا, ماقسات جاۋ­­تىكوۆتىڭ با­لالارعا ارنالعان ان­دەرىمەن وس­تىك», دەدى. 

بالالار ءۇشىن ەڭبەكتەنىپ جۇر­­گەن شىعارماشىلىق يەلەرى دە, اندەر دە بار ەكەن. بىراق بال­دىر­عاندى بويجەتكەنشە كيىندىرىپ, تويلاردا ماحاببات تۋ­رالى ءان سالدىرىپ جۇرگەن اتا-انالاردىڭ ارەكەتىنەن نە تۇيۋگە بولادى؟ 

جەتى جاسار بالاقاي الىپ مەي­رامحانانىڭ اشىق ساحناسىندا: 

– بiر سۇلۋدى ۇناتىپ, 

دەدىم وعان: «تەڭىم بول!»

«جىگىتىم-اۋ», دەدى ول,

ء«ارى وينا!» – دەپ ءان سالادى. 

تاعى ءبىرى تويدا كوڭىلدى ءان ايتادى, بىراق ەل الدىنداعى ساح­نالىق وبرازى كوڭىلىڭدى تۇسى­رەدى. ونىڭ بويانعان, جىلتىر, دە­نەسىنە جابىستىرا كيىنگەن كەي­پىنە قاراپ, ۆيدەوعا پىكىر قال­­دىرعان قولدانۋشىنىڭ: «ول كىش­كەنتاي قىرىقتاعى ايەل سياق­تى», دەگەنىنە كەلىسپەسكە لاج جوق. شىنىندا ونىڭ وبرازى قى­رىققا كەلىپ قالعان الدەبىر ءان­شىنىڭ الپەتى مەن ارەكەتىن ەسكە تۇ­سىرەدى. بۇل ۇقساپ باعۋ ما, الدە تابىس تابۋ ما؟ 

ال ءبىر قازاقتىڭ تويىندا با­لاۋسا ءبيشى كوستيۋمىن لاق­تى­­رىپ جىبەرىپ, پوپ مۋزىكا كو­رو­لىنىڭ قيمىلىن قايتالاپ بي­­لەيدى. وعان ءبارى قول شاپالاقتايدى, قولپاشتاعانىنىڭ ءبىر بەلگىسى رەتىندە جۇرت قالتاسىنا اقشا قىستىرىپ كەتەدى. بالالاردىڭ مايكل دجەكسونعا ۇقساعان قيمى­لىنا ك ۇلىپ, قۇپتاعان سىڭاي تانىتامىز. بۇل تاربيە مە؟ ول الەم­د­ى مويىنداتقان ونەر يەسى, دا­ۋىمىز جوق, بىراق ءبىزدىڭ مەنتا­لي­تەتكە ساي ما؟ قابىلداۋدا سارالاۋ دەگەن بولماي ما؟ ءبارىن وزى­­مىزگە تەلي بەرەتىن بولساق, بول­­­مىسىمىزدى جوعالتىپ الماي­مىز با؟ 

جوعارىدا پىكىر بىلدىرگەن ەركىن ويلى وقۋشى ءا. تۇرسىنالى جاسىنا ساي اندەردى تاڭداۋدا اتا-اناسى مەن مۇعالىمدەرىنىڭ باعىت بەرگەنىن ايتادى. وسىد­ان كەلىپ ەكىنشى تاراپتىڭ تا­لا­بىنداعى السىزدىك, بولماسا كاسى­بيلىكتىڭ جەتىسپەۋشىلىگى قى­لاڭ بەرەدى. سەبەبى مۇندا اتا-انالاردىڭ عانا ەمەس, ۇيىر­مە­لەردە, ونەر مەكتەبى مەن ورتا­لىق­تاردا ءدارىس بەرەتىن مۇعا­لىمدەردىڭ دە «قولتاڭباسى» بار عوي. 

الماتىداعى №2 بالالار مۋ­زىكا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى, ساز­گەر التىن ماحانبەتوۆا: «با­لا­لار تەك بالالار اندەرىن شىر­قاۋ كەرەكتىگىن ايتىپ جۇر­گەنىمە 17 جىل بولدى», دەيدى. ول «بالالار اندەرى جوق» دەگەنگە مۇلدە كەلىسپەيتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ ويىنشا, جوعارىدا اتال­عان ماعىناسىز اندەردى بالا ۇنات­­قاننان ايتپايدى. ء«بىر ءاندى كۇ­نىنە 5 رەت تىڭداساڭىز, ءسىز دە جات­تاپ الاسىز. تەلەارنا, راديو, الەۋ­مەتتىك جەلىدە دە ارزان ان­دەردى ناسيحاتتايدى, ويتكەنى ونىڭ اقشاسى تولەنگەن. ءتىپتى ساۋ­دا ورتالىقتارى مەن بازارلاردا دا سول. اندەردى توپتاستىردىق, جازدىق, جيناق ەتىپ شىعاردىق, تاراتتىق, كونتسەرت تە بەردىك. بى­راق ونىڭ ءبارى وسى الماتىنىڭ اينالاسىنان ءارى اسا الماي جاتىر. ەڭ ماڭىزدى سەبەبى سول – ناسي­حات كەمدىگى», دەيدى ول. 

ءانشى ساكەن مايعازيەۆ: ء«ارى سازگەر, ءارى پەداگوگ مامان ا.ماحانبەتوۆا ايتقانداي, عا­لام­تور الەمىندە ارزان اندەردى ناسيحاتتاۋ «ناۋقانى» تولاس­تاماي تۇر. الەۋمەتتىك جەلىدە «عا­شىقتىق اۋەنىن اۋەلەتكەن» بالدىرعاندار ۆيدەوسىنان اياق الىپ جۇرە المايسىز. مىسالى, «تولەگەن ىزدەمەي, تابىلا ما؟» دەيدى ويىن بالاسى. 

ەندى ءبىرى: «مەنىڭ جانى­ما, مەنىڭ كوزىمە جاڭبىر جاۋ­عىزىپ, سەن قايدا ءجۇرسىڭ؟», دەي­دى, ال جەلىنى شۋلاتقان قوس بالدىر­عاننىڭ قىلىعى كۇلدىرەدى, سوسىن بۇلدىرەدى, بولماسا: 

− ءƏزىر بويداق, باسىمىز بوس...

− بوس ورىنعا گۇل ەگىڭىز!» − دەپ اندەتۋشى مە ەدى؟..» دەيدى. 

تارالىمى ءتىپتى تەلەكەڭىستىكتى باسىپ وزعان الەۋمەتتىك جەلى­لەر­دەگى ارزان ناسيحاتتى قول­دا­نۋشىنىڭ ساناسى مەن ورە­سىنە قالدىراسىڭ. سەبەبى ءار پاراق­شانىڭ يەسى – سونىڭ ءوزى. 

ءومىر ونسىز دا ەسەيۋدەن تۇرادى. كىشكەنتايلاردىڭ ەرەسەكتەرگە ەلىكتەيتىنى تابيعي قۇبىلىس. بىراق بالانىڭ بالالىعىنا سۇي­سىنگىڭ كەلەدى. بەسىكتەن بەلى شىق­پاي ءماجنۇننىڭ كۇيىن كەشىپ, جاسىنا جەتپەي قارتايماسا ەكەن دەيسىڭ عوي. كىنانى كوپ ىزدەيمىز, ال جاۋاپكەرشىلىكتى جوقتاپ جات­­قان ادام از. ءالىپتىڭ ارتى, ما­سەلەنىڭ ءتۇپ-توركىنى وسىندا جات­سا كەرەك-ءتى. 

ايدانا شوتبايقىزى,

«Egemen Qazaqstan»