«پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭىنىڭ قابىلداناتىنىن پەداگوگتار قاۋىمى قۋانىشپەن قارسى الدى. مەنىڭ ويىمشا, مۇعالىم مارتەبەسى دەگەنىمىز – قوعامنىڭ, جۇرتشىلىقتىڭ مۇعالىمگە دەگەن كوزقاراسى, ءىلتيپاتى, پىكىرى. سونداي-اق مۇعالىم مارتەبەسى – ۇكىمەتتىڭ مۇعالىمگە جاساپ جاتقان الەۋمەتتىك, مورالدىق, ماتەريالدىق جاعدايىن جاقسارتۋ باعىتىنداعى قامقورلىعى ارقىلى دا قالىپتاسادى. ەگەر, مۇعالىم جان-جاقتى قامتىلعان بولسا, قوعامنىڭ دا, جۇرتشىلىق قاۋىمنىڭ دا كوزقاراسى وزگەرەدى, ياعني, مارتەبەسى ارتادى. قازىرگى كەزدە مۇعالىم مارتەبەسى ءسال دە بولسا السىرەگەندەي مە, قالاي؟! وعان سەبەپ نە؟ وعان ءبىرىنشى سەبەپ, مۇعالىم ەڭبەكاقىسىنىڭ ازدىعى, جان-جاقتى ماتەريالدىق تولىققاندى قامتىلماۋى.
بۇرىن مۇعالىمنىڭ مارتەبەسى مەن بەدەلىنىڭ قانشالىقتى ەكەنىن اتالارىمىزدىڭ نەمەرەلەرىنە «مۇعالىم بول!», «ۇستاز اتان!» دەپ باتا بەرۋىنەن-اق اڭعارۋعا بولاتىن ەدى. كوشەدە وقۋشىلارى مۇعالىمنىڭ الدىنان قيا وتپەيتىن. ەگەر وقۋشىعا مۇعالىم ۇرىسسا, ۇيدە اتا-اناسى قوسا ۇرساتىن ەدى. قازىر ولاي ەمەس. مۇعالىم وقۋشىعا ءسال داۋىس كوتەرسە, اتا-اناسى ارىزدانىپ شىعا كەلەدى. سوندىقتان بۇل كوپشىلىك پەن قوعام تاراپىنان شەشىمىن كۇتىپ تۇرعان ماسەلە.
قازىرگى تاڭدا, مۇعالىمنىڭ ەڭبەكاقىسى قازاقستاندىقتاردىڭ ورتاشا جالاقىسىمەن سالىستىرعاندا نەبارى 75 پايىزىن قۇرايدى ەكەن. جۇمىسقا جاڭادان كەلگەن مامانداردىڭ جالاقىسى 50 مىڭ تەڭگە كولەمىندە عانا. قالاي دەگەندە دە مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى ونىڭ بىلىكتىلىگىنە قاراي بەلگىلەنەتىن بولعانى – بۇگىننىڭ باستى تالاپتارىنىڭ ءبىرى.
قازىرگى تاڭدا اۋىلدىق جەردە مۇعالىمدەر جەتىسپەيدى. دەگەنمەن, «ديپلوممەن − اۋىلعا!» قوزعالىسى جاستاردى اۋىلعا تارتۋدىڭ جاقسى باستاماسى بولدى. كۇرمەۋى كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ بىرىنە ۇستازداردىڭ قارتايۋ ءۇردىسىن دە قوسۋ كەرەك. بۇل جەردە اڭگىمە مۇعالىمنىڭ جاسىندا ەمەس, ۇستازدار قاتارىنا جاستار از كەلۋىندە بولىپ وتىر. تاۋەلسىز ساراپشىلاردىڭ انىقتاعانداي, ەلىمىزدە 340 مىڭداي مۇعالىم جۇمىس ىستەيدى ەكەن. ونىڭ ىشىندەگى 8 مىڭعا جۋىعى زەينەتكەر, 40 مىڭى زەينەت جاسىنا جاقىنداعاندار جانە 190 مىڭعا جۋىعى ورتا جاستاعىلار (30-50 جاس ارالىعىندا) ەكەن. سوندا جاستاردىڭ ۇلەسى ۇشتەن ءبىرىن قۇرايدى دەگەن ءسوز. سونىمەن بىرگە, ۇستازدار اراسىنداعى گەندەرلىك سايكەسسىزدىكتەردىڭ بولۋى. اتاپ ايتقاندا, ايەل مۇعالىمدەردىڭ كوپ بولۋى. ەلىمىزدەگى بارلىق مۇعالىمنىڭ 86 پايىزىن ايەل مۇعالىمدەر قۇرايدى ەكەن. ەر ادامداردىڭ از بولۋى ۇرپاق تاربيەسىنە ىقپالىن تيگىزەرى ءسوزسىز. «اكە كورگەن وق جونار...» دەپ بەكەر ايتىلماعان. وسى ماسەلەنى شەشۋ دە ويدا جۇرەتىن ماسەلە.
مۇعالىم مارتەبەسى دەگەنىمىز − مۇعالىمنىڭ وقۋشىلارعا ءوزىن مويىنداتۋى, پانگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن وياتا ءبىلۋ.
مۇعالىم جان-جاقتى قامتىلعان, ۇكىمەتتىڭ ەرەكشە نازارىندا بولۋى ءتيىس. قايتكەنمەن دە مۇعالىمنىڭ قوعام الدىنداعى مارتەبەسى جوعارى بولماي, بەدەلى دە جوعارى بولا المايدى. مۇعالىم ءوز بەدەلىن ءوزى كوتەرۋى كەرەك. مۇعالىم ءوزىنىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىمەن, كيىم كيىسىمەن, ءسوز ساپتاۋىمەن جانە كوپشىلىك ورىندا ءوزىن-ءوزى ۇستاۋىمەن, بىلىمىمەن ەرەكشەلەنۋى ءتيىس. سەبەبى قالىڭ كوپشىلىك جانە وقۋشىلارى مۇعالىمگە سىن كوزبەن قارايدى. وسى ايتىلعانداردى, اسىرەسە كەيىنگى بۋىن, جاس ماماندار قاتتى ەسكەرگەندەرى دۇرىس. تاعى ءبىر ەسكەرەتىن جاعداي, «كەزدەيسوق» مۇعالىمدەردىڭ بولۋى جانە «كەزدەيسوق» ءبىلىم مەكەمەلەرىنىڭ باسشىسى بولۋى. شىن ىنتاسىمەن, جۇرەك قالاۋىمەن مۇعالىم بولعان ادامدا عانا بەدەل بولادى. سەبەبى ول ماماندىعىن سۇيەدى, قيىنشىلىقتاردى جەڭە بىلەدى, ىزدەنەدى, ءوز بەدەلىن ءوزى جينايدى. قازىرگى جاس ماماندارعا ءدال وسىنداي قاسيەتتەر كەرەك دەپ ويلايمىن.
بۇرىن قاعازباستىلىق از بولدى. مۇعالىم جۇمىسىن عانا ءبىلدى. قازىر دە مۇعالىم بەدەلى جوق دەي المايمىز, بارلىعى زامان تالابىنا ساي. تەك ونى كوپشىلىككە تانىتاتىن, مويىنداتاتىن تەتىك قاجەت. ء«بىلىم جۇيەسىنىڭ جانى دا, جۇرەگى دە, تىرەگى دە – ۇستاز» دەگەن پرەزيدەنت سوزىنەن-اق مۇعالىمگە قانشالىقتى جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلىپ تۇرعانىن سەزىنۋگە بولادى. شىعىس عۇلاماسى «ورتاشا مۇعالىم ايتىپ بەرەدى, جاقسى مۇعالىم تۇسىندىرەدى, ۇزدىك مۇعالىم كورسەتەدى, ۇلى مۇعالىم قاناتتاندىرادى, شابىتتاندىرادى» دەيدى. ەندەشە, ەلىمىزدە بىلىمگە نەگىزدەلگەن يننوۆاتسيالىق-ەكونوميكالىق جەتىستىكتەردى ەلدىڭ دامۋ ستراتەگياسىمەن ساباقتاستىراتىن, ءارى ونى جۇزەگە اسىرۋعا ۇلكەن ۇلەس قوساتىن بىلىكتى ۇستازدار ەكەنىن جاستارىمىز دۇرىس ءتۇسىنۋى قاجەت.
مۇعالىمدەردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن قورعايتىن, ەڭبەك زاڭدىلىقتارىنىڭ ساقتالۋىنا باقىلاۋ جاسايتىن بىردەن-ءبىر قوعامدىق ۇيىم – كاسىپتىك وداق. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى وتپەلى كەزەڭدە قيىنشىلىقتاردا ەڭبەك ادامدارىمەن بىرگە بولعان دا – كاسىپوداق. ول كەزدە باسقا قوعامدىق ۇيىمدار تاراپ كەتكەندە, كاسىپوداق ءوز جۇمىسىن توقتاتقان ەمەس. سودان بەرى كاسىپوداق قوعام ومىرىندەگى وزگەرىستەر مەن جەتىستىكتەرگە بەلسەنە ارالاسىپ, ەڭبەك ادامدارىنىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك جاعدايلارىن جاقسارتۋدا ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. ەڭبەك كودەكسىندە كوزدەلگەن قۇقىقتاردىڭ ساقتالۋىنا, ودان تومەن بولماۋىنا ۇجىمدىق شارت, الەۋمەتتىك سەرىكتەستىك جونىندەگى كەلىسىم, جەكە ەڭبەك شارتتارى ارقىلى قول جەتكىزىپ كەلەدى.
كاسىپوداق جاڭا ەڭبەك كودەكسىن قابىلداۋ كەزىندە اسقان بەلسەندىلىك تانىتىپ, 200-گە جۋىق ۇسىنىس بەردى. ونىڭ 60 پايىزى ەڭبەك كودەكسىنە ەنگىزىلدى. مۇعالىمدەردىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋدە, تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋ باعىتىندا الەۋمەتتىك وتەماقىلار مەن تولەماقىلاردى كوبەيتۋگە, جوعارى ورگاندار ارقىلى دۇرىس شەشىلۋىنە وڭ ىقپال ەتىپ كەلەدى. وسى باعىتتا وتكەن جىلى قازاقستاندىق سالالىق ءبىلىم جانە عىلىم قىزمەتكەرلەرى كاسىپوداعىنىڭ ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە جازعان ۇندەۋىن ايتۋعا بولادى. وندا قازىرگى كۇنكورىس ولشەمىمەن العاندا ەڭبەكاقىنىڭ تومەندىگى, اۋىلدىق جەردە تۇراتىن مۇعالىمدەرگە كوممۋنالدىق تولەمنىڭ وتە تومەن ەكەندىگى جانە ەڭبەكاقى ەسەپتەۋ تەتىگىن قايتا قاراۋ كەرەك ەكەندىگى ايتىلىپ, قايتا قاراۋعا ۇسىنىس بەرىلدى.
راۋشان سەرىكوۆا,
«قازاقستاندىق سالالىق ءبىلىم جانە عىلىم قىزمەتكەرلەرى كاسىپتىك وداعىنىڭ اقتوبە وبلىستىق ۇيىمى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى
اقتوبە