بۇرىن سايىن دالادا جەل ايداعان قاڭباق قونارعا ساي ىزدەپ جۇرەر ەدى. قازىر پوليەتيلەن قالتالاردىڭ ءشوپ, شوڭگە باسىندا ءىلىنىپ, جەل تۇرسا قارعاداي جارباڭداپ تۇرعانىن كورەتىن بولدىق. ەشتەڭەگە جارامايتىنداي كورىنەتىن وسى پوليەتيلەن قالتا, قاپشىقتار ەندى كادەگە اسا باستادى.
وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى مارات قۇرمانباەۆ پەن وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعاتتى پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جۇلدىزاي ايتجانوۆا وسى ماسەلەگە توقتالدى.
– مەملەكەت باسشىسى حالىققا جولداۋىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىن كەڭىنەن تارتا وتىرىپ, تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى زامان تالابىنا ساي ۋتيليزاتسيالاۋ جانە قايتا وڭدەۋ بويىنشا كەشەندى شارالار ازىرلەۋدى تاپسىردى. قازىرگى تاڭدا ءتيىستى جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. توعىز اي ىشىندە 120 مىڭ توننا قالدىق جينالىپ, ونىڭ 3040 تونناسى پايداعا جاراتىلدى, – دەدى مارات ەرداۋلەت ۇلى.
وبلىستا «ىبىرايحان جانە ك-لتد» كومپانياسى 2004 جىلدان بەرى قاتتى قالدىقتاردى وڭدەۋ ىسىمەن اينالىسىپ كەلەدى. وزگە كاسىپكەرلەر دە تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردان شاتىر جامىلعىسىن جانە جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولىنا ارنالعان توسەنىشتەر جاساپ شىعارىپ جاتىر. «ەكو-ن سەرۆيس», «تەمىرجاس Group» جشس ىستەن شىققان, قۇرامىندا جارامسىز سىنابى بار شامداردى زالالسىزداندىرۋدى جۇزەگە اسىرىپ جاتسا, قارماقشى اۋدانىنداعى «سترويسەرۆيس» سەرىكتەستىگى اۋدان تۇرعىندارىنان جانە كورشى اۋدانداردان پوليەتيلەن پاكەتتەردى قابىلداپ, پلاستماسسا قۇبىرىن شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر.
بۇگىندە نە كوپ, اۆتوكولىكتەر كوپ. ولاردىڭ توزعان شينالارى دا پايداعا اسا باستادى. وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى مارات قۇرمانباەۆ اۆتوكولىك دوڭگەلەكتەرىن قايتا وڭدەۋ ارقىلى رەزەڭكە ۇنتاقتارى مەن جەراستى سۋارۋ تۇتىكتەرىن شىعارۋ ءوندىرىسىن جولعا قويعان «Smart Rubber» جشس جۇمىسى تۋرالى ايتتى. جارامسىز دوڭگەلەك بىرنەشە ساتىلى وڭدەۋدەن وتكەننەن كەيىن ۇنتاققا اينالادى. وعان پوليەتيلەن ۇنتاعى قوسىلىپ, ەكى قوسپادان دايىن ءونىم – جەراستى سۋارۋ تۇتىگى شىعارىلادى.
قازىر الەمدە سۋ تاپشىلىعى قاتتى سەزىلۋدە. قازاقستاندا اعىل-تەگىل اقتارىلىپ جاتقان مول سۋ قورى از. وڭتۇستىك ءوڭىرى اۋىل شارۋاشىلىعىنا كەرەكتى سۋدى قىرعىزستان مەن تاجىكستاننىڭ اسپانمەن امانداسقان تاۋلارىنداعى جينالعان سۋ قورىنان الادى. «كىسىدەگىنىڭ كىلتى اسپاندا» دەگەن بار. قۇرعاقشىلىق جىلدارى اعىن سۋ از كەلىپ, ديقاندار مەن شارۋالار ءابىرجىپ جۇرگەنى ءمالىم. سوندىقتان, دۇنيەجۇزى اگرارشىلارىنىڭ تاجىريبەسىنە ساي تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەسىنە قازاقستان دا ءوتىپ جاتىر. جەراستى سۋارۋ تۇتىگى مىنە, وسى جاعدايلارعا ابدەن كەرەك. تۇرمىسقا قات وسى زاتتاردى شەتەلدەن ۇلكەن قارجىعا ساتىپ الىپ كەلگەن مەملەكەتىمىزدىڭ ءوز قولى ءوز اۋىزىنا جەتىپ, دايىن ءونىمدى ءوزى شىعارا باستاعانى كوڭىل توعايتادى.
جيىندا وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جۇلدىزاي ايتجانوۆا وبلىس تۇرعىندارىنىڭ الپىس پايىزى تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى تاسىمالداۋ قىزمەتىمەن تولىق قامتىلعانىن اتاپ ءوتىپ, قالدىقتاردى كومۋگە قاتىستى ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرمەن تانىستىردى.
– كەلەر جىلدان باستاپ ەكولوگيالىق كودەكستىڭ 301-بابىنا سايكەس, پوليگونداردا پلاستماسسا, پلاستيك, پوليەتيلەن قالدىقتارى جانە پوليەتيلەن تەرەفتالات وراماسى, ماكۋلاتۋرا, كارتون جانە قاعاز قالدىقتارى, قۇرامىندا سىناپ بار لامپالار مەن اسپاپتار, شىنى سىنىقتارى, ءتۇستى جانە قارا مەتالدار سىنىعى, ليتي, قورعاسىن-قىشقىل باتارەيالارى, ەلەكتروندىق جانە ەلەكتر جابدىقتارى قالدىقتارىن كومۋگە تىيىم سالىنادى دەپ جوسپارلانۋدا. ال 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ تاماق پەن قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ قالدىقتارىن پوليگونداردا كومۋگە شەكتەۋ قويىلادى, – دەدى ول.
كوپ نارسەنىڭ بايىبىنا بارا بەرمەيتىن ازاماتتار استانادا وتكەن «ەكسپو»-نىڭ قازاقستانعا ەش پايداسى جوق دەپ ەسەپتەيدى. شىن مانىندە حالىقارالىق كورمە كەزىندە الەمدەگى ەڭ ۇزدىك عىلىمي جاڭالىق, جاڭا جوبالار ءبىزدىڭ ەل ارقىلى ناسيحاتتالدى. كوپ جاڭا ءىستىڭ ءبىرى تۇرمىس قالدىقتارىن وڭدەۋ تاجىريبەسى تاراتىلعان بولاتىن. قازبا بايلىقتىڭ ەرتە مە, كەش پە, ءتۇبى كورىنەتىن ۋاقىتى جەتەدى. شيكىزاتى وزىمىزدە بولىپ تۇرىپ, سودان دايىندالعان ءونىمدى ساتىپ الۋ قازىناعا شىعىن, ەل بيۋدجەتىن ويسىراتۋعا اكەلەتىندىگى ءسوزسىز. اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەۋدى قولعا العان مەملەكەت قالدىقتاردى دا قالدىقسىز وڭدەۋگە قول جەتكىزە باستادى. بۇل ۇلكەن جاقسىلىقتاردىڭ جورالعىسى دەر ەدىك.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى