شقمتۋ – عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن زاماناۋي تەحنولوگيالار ورتالىعى

60 جىلدا 50 مىڭنان استام ماماندار دايارلاندى

ءبىلىم ورداسى 1958 جىلى 5 تامىزدا كسرو مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ №866 قاۋلىسى جانە قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ 30 تامىزداعى № 765 قاۋلىسى نەگىزىندە «وسكەمەن قۇرىلىس-جول ينستيتۋتى» رەتىندە قۇرىلىپ, 1996 جىل­عى 7 مامىردا وسكەمەن قۇ­رى­­لىس-جول ينستيتۋتى قر ۇكى­مەتىنىڭ №573 قاۋلىسىمەن شىعىس قازاقستان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى دەپ اتالدى. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, ين­جەنەر-مەحانيك داۋلەت مىر­قاسىم ۇلى سەرىكباەۆ ۋني­ۆەرسيتەتتىڭ تۇڭعىش رەكتورى بولىپ تاعايىندالدى. سول كەز­دەرى وقۋ كورپۋستارىن, ستۋد­ەنتتەر جاتاقحانالارىن, سپورتتىق الاڭدار مەن تۇرعىن ۇيلەردى سالۋ ءۇشىن قالالىق كەڭەستىڭ دەپۋتاتتارى ەرتىس وزەنىنىڭ جاعاسىنان 66 گەكتار جەر ءبولىپ بەرگەنىن, العاشقى جىلدارى وقۋ ورنى قۇرىلىس تەحنيكۋمىنىڭ وقۋ كورپۋسىندا, جوبالاۋشى ينس­تي­تۋت «كازگيپروتسۆەتتىڭ» اكىم­­شىلىك عيماراتىنا ورنا­لاس­تىرىلعانىن, ال ستۋ­دەنت­تەر «شىعىسماش­زاۆود­تىڭ» 400 ورىندىق جاتاق­حاناسىندا تۇر­عانىن بۇگىندە بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەۋى مۇمكىن. بۇل دا ءبىر تاريح.

ۋنيۆەرسيتەت شيرەك عا­سىردان استام ۋاقىت مۇعدا­رىندا بيىك بەلەستەردى باعىن­دىرىپ, ەلىمىزدەگى بىردەن-ءبىر يننوۆاتسيالىق جوعارى وقۋ ورنى رەتىندە تانىلىپ, عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ ورتالىعىنا اينالدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل ۋني­ۆەر­سيتەتتە بىرنەشە مارتە بولىپ, اۋقىمدى جيىندارعا قاتىسىپ, «سىزدەردىڭ ۋنيۆەر­سيتەتتەرىڭىزدە جاقسى وقىپ, عىلىممەن اينالىسۋ جانە كەرەمەت مامان بولىپ قا­لىپ­تاسۋ ءۇشىن بارلىق جاع­داي جاسالعان», دەپ جوعارى با­عاسىن بەرگەن ەدى.

الپىس جىلدىق تاعى­لىمدى تاريحى بار شىعىس قا­­زاقستان مەملەكەتتىك تەح­ني­­كا­لىق ۋنيۆەرسيتەتىن تەح­ني­كالىق جانە ينجەنەرلىك مامانداردىڭ ۇستاحاناسى دەۋگە بولادى. بۇگىندە ءبىلىم ور­داسىندا 6 فاكۋلتەت پەن اسكەري كافەدرا جۇمىس ىستەيدى. ۋنيۆەرسيتەتكە قاراستى IT-كوللەدج بار.

شىعىس قازاقستان اگرارلى, ءوندىرىستى ءوڭىر بولعاندىقتان قاي كەزدە دە تاۋ-كەن, مەتاللۋر­گيا, ماشينا قۇرىلىسى, اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­لا­رىنداعى ماماندارعا سۇرانىس جوعارى. شقمتۋ سوڭعى جىل­دارى زامان تالابىنا ساي ءىت-ماماندار دايارلاۋعا ەرەك­شە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. «وس­كەمەن جول قۇرىلىسى ينستيتۋتى ۇلى وتان سوعىسى اياق­تال­عاننان كەيىن 12 جىلدان سوڭ اشىل­دى. مەملەكەت ءبىزدىڭ وبلىسقا ستراتەگيالىق مىندەت جۇ­كتەدى. ينستيتۋت وسى قالاعا كوشىرىلگەن زاۋىتتارعا مامان دايارلاۋ ءۇشىن اشىلعانىن ەشكىم جوققا شىعارا قويماس. سول ۋاقىتتان بەرى ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت مەملەكەتكە قاجەت, سۇرانىسقا يە مامانداردى دايىنداۋمەن شۇعىلدانىپ كەلەدى. شىعىس قازاقستان – اگرارلى, ءوندىرىستى ءوڭىر عانا ەمەس, يننوۆاتسيالىق وبلىس. ايماقتىڭ ءارتۇرلى باعىتتاردا دارەجەسى جوعارى بولسا, بۇعان ءبىزدىڭ وقۋ ورنىنىڭ قوسقان ۇلەسى زور دەپ سانايمىز. 60 جىلدا ءبىز 50 مىڭنان استام مامانداردى دايىندادىق. قازىر دە ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت مەملەكەت تاراپىنان قويىلعان مىندەتتەردى ابىرويمەن اتقا­رىپ ءجۇر. مەملەكەت باسشىسى ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رە­ۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دا­مۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى جولداۋىندا الدىمىزعا تىڭ مىندەتتەر قويعانى بەل­­گىلى. قازىر تسيفرلاندىرۋ ءدا­ۋىرى ءجۇرىپ جاتىر. ءبىز ەكونو­مي­­كانىڭ جاڭا مودەلىنە لايىق, سۇرانىسقا ساي ماماندار دايارلاۋعا ءتيىسپىز. ۋني­ۆەرسيتەت ماماندار دايارلاۋدا تاجىريبەلىك باعدار­لاۋدى ءبىرىنشى ورىنعا قويادى. بۇنى ەڭ باستى ۇرانىمىز دەسەك تە بولادى. ياعني ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەر ۋني­ۆەرسيتەتتى بىتىرگەننەن كەيىن بىردەن جۇمىس ىستەپ كەتۋگە ءازىر بولۋى كەرەك. قازىر مىناداي ماسەلە بار. ۋنيۆەرسيتەت تامامداعان جاستاردى قايتا وقىتىپ, قوسىمشا ۇيرەتىپ جاتادى. كوبىنە ولاردىڭ جوعارى وقۋ ورنىندا العان بىلىمدەرى كادەگە جاراماي قالادى. وسىنداي ولقىلىققا جول بەرمەۋ ءۇشىن ءبىز وڭىر­دەگى كاسىپورىندارمەن جۇيە­لى تۇردە جۇمىس ىستەپ كە­لەمىز. ولارعا قانداي مامان كەرەك­تىگىن وزدەرىمەن اقىل­داسا وتىرىپ انىقتاۋدى جولعا قويدىق», دەيدى ۋني­ۆەرسيتەت رەكتورىنىڭ مىن­دەتىن اتقارۋشى ساۋلە راح­مەتۋللينا.

تىڭ جوبالار, جاڭا يننوۆاتسيالىق باعدارلامالار

شىعىس قازاقستان مەم­لە­­كەت­تىك تەحنيكالىق ۋنيۆەر­سيتەتى بۇگىندە تەك مامان دا­يىنداۋدان بولەك, عىلىمي جو­بالاردى ازىرلەۋگە دە ەرەكشە ءمان بەرۋدە. د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شقمتۋ-دىڭ عىلى­مي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىس تو­بى وڭىردە جاڭا سيپاتتاعى, تەحنولوگيالىق سەرپىلىس اكە­لەتىن بىرنەشە جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسىپ تە كەتتى. ولار: قورعاسىن مەن مىرىش وڭدەۋ تەحنولوگياسىن جاڭعىرتۋ, «گيدروپوليمەت» قوندىرعىسى ارقىلى اۋاعا شىعاتىن وندىرىستىك قالدىق مولشەرىن ازايتۋ, ماگنيتتىك-رەزونانستى توموگرافياعا قاجەت جوعارى وتكىزگىش سىمدار الۋ, تانتال مەن نيوبيدەن مەديتسينالىق بۇيىمدار جاساۋ, تيتان مەتالىن مۇناي-گاز سالاسىنا كىرىكتىرۋ, تيتاننان جاساندى دەنە مۇشەلەرىن دا­يىنداۋ, حلورلى قالدىقتاردى زالالسىزداندىرۋ تەحنولوگياسىن ازىرلەۋ جوبالارى. جەرگىلىكتى ءوندىرىستى دامى­تۋعا باعىتتالعان بۇل جوبا­لار ء«ۇمز», «تمك» جانە «كازتسينك» سىندى كاسىپ­ورىن­داردىڭ بازاسىندا ىسكە اسىرىلادى. وڭىردە ىسكە اسىرىلاتىن اتالمىش جوبالاردىڭ جالپى قۇنى 7,8 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى. 

الەمدە وندىرىلەتىن تي­تان­نىڭ 25, بەريلي مەن تان­تالدىڭ 30 پروتسەنتى شىعىس قازاقستانعا تيەسىلى بولسا دا, ازىرگە اتالعان مەتالداردى دايىن شيكىزات رەتىندە عانا وتكىزۋمەن شەكتەلىپ وتىر­عانىمىز بەلگىلى. ال سول دا­يىن مەتالدى ناقتى بۇيىم ەتىپ وتكىزسە, ەكونوميكاعا دا, وندى­رىسكە دا پايداسى مول بولاتىنى انىق. 

ءبىزدىڭ كاسىپورىندار دا­يىن­­داپ بەرگەن تيتان قۇيما­لارىن دامىعان ەلدەر مەديتسينا مەن مۇناي-گاز سالاسىنا ءساتتى كىرىكتىرىپ وتىر. ويت­كەنى تيتان سالماعى جاعى­نان ءداستۇرلى مەتالداردان ال­دەقايدا جەڭىل, ال بەرىكتىگى جاعىنان تەڭدەسسىز ماتە­ريال سانالادى. اسىرەسە مۇناي-گاز سالاسىندا كۇكىرتتىڭ «شابۋى­لىنان» ءجيى توزاتىن بول­شەكتەردى وسى تيتاننان جاسايدى ەكەن. بۇل تەحنولوگيا تۇز بەن كۇكىرت قاتار كەزدەسەتىن بىزدەگى مۇناي وندىرىسىنە دە تاپتىرمايتىن ءتاسىل بول­ماق. تەك ونىڭ ناقتى قاي كاسىپورىنعا, قاي تەتىكتى اۋىس­تىرۋ ءۇشىن قانشا مولشەردە قاجەت ەكەندىگىن انىقتاۋ قاجەت. وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ وسى مىندەتتى ءوڭىردىڭ عالىمدارىنا جۇكتەپ وتىر. جوعارىدا اتالعان جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەت گەرمانيا, شۆەيتساريا, ءۇندىستان سىندى ەلدەردىڭ وسى سالالارداعى تاجىريبەسىن زەرتتەپ, جۇمىس توبى گەرمانيانىڭ «DMG ءMORى» زاۋىتىندا بولىپ قايتىپتى. د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شقمتۋ وتكەن جىل­دان بەرى ءوڭىردىڭ ءىرى كاسىپ­ورىندارىمەن بىرلەسە 10 عى­لىمي-تەحنيكالىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتىر.

شقمتۋ بۇگىندە «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا دا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ جاتقانىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. ءبىلىم ورداسى جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ 4.0 يندۋستريا جاعدايىنداعى مامانداردى دايىنداۋ ءۇشىن 20 يننوۆاتسيالىق جا­ڭا باعدار­لامانى وقۋ كەستەسىنە ەنگىزدى. سو­نىڭ ءبىرى – ينجەنەر-مەد­تەح­نيكتەردى ازىرلەۋگە ار­نالعان «مەديتسينالىق تەحنيكا» باعدارلاماسى. بۇل باع­دارلامانى ەنگىزۋگە ىنتا بىل­دىرگەن, تاپسىرىس بەرگەن – وبلىس­تىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باس­قارماسى. قازىرگى ۋاقىتتا وڭىردەگى مەديتسينالىق مەكەمەلەر اقش, گەرمانيا, جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا ەلدەرىنەن اكەلىنگەن جاڭا قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالىپ جاتقانى بەلگىلى. وكىنىشكە قاراي  مۇنداي قۇرىلعىلارمەن جۇمىس ىستەي الاتىن, تەحني­كانىڭ ءتىلىن بىلەتىن ماماندار ەلىمىزدە وقىتىلمايدى ەكەن. مىنە, شقمتۋ بيىلدان باس­تاپ وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا كۇش سالماق. جاستاردى اتالعان سالاعا باۋلۋ ءۇشىن بەرليندەگى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەت, ۆەناداعى قول­دانبالى عىلىمدار ۋني­ۆەرسيتەتى (اۋستريا), توم پو­ليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى, بەلارۋس مەملەكەتتىك ينفور­ماتيكا جانە راديوتەحني­كا ۋنيۆەرسيتەتى جانە سانكت-پەتەربۋرگتەگى مەم­لە­كەتتىك ەلەكترتەحنيكا ۋنيۆەر­سيتە­تى­نىڭ وقىتۋ­شى­لارى­مەن ارىپ­تەستىك بايلانىس ورناتىپتى. 

ۋنيۆەرسيتەتتە بيىل جۇ­­مىسىن باستاعان باعدار­لامانىڭ تاعى ءبىرى – «ناقتى جەر وڭدەۋ» باعدارلاماسى. وقۋ ورنى باعدارلامانى ۇلان اۋدانىنداعى «باگراتيون» جشس-مەن بىرلەسە وتىرىپ ىسكە اسىرماق. بۇل ماماندىقتى مەڭگەرگەن ماماندار اقپا­راتتىق, سپۋتنيكتىك جانە GIS-تەحنولوگيالاردى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا قولدانا وتىرىپ, جوعارى ساپالى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن الۋدى ۇيرەنىپ شى­عاتىن بولادى. دەمەك, ال­داعى ۋاقىتتا القاپتارعا تۇ­قىم سەبۋ, كەيىنگى ونى سۋا­رۋ جۇمىستارىنىڭ بارلىعى جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ كو­مەگىمەن جۇزەگە اسىرىلماق. ماماندار «ناقتى جەر وڭدەۋ» باعدارلاماسى اگرووندىرىستىك كەشەننىڭ تيىمدىلىگىن ارت­تىرۋعا, جانار-جاعارمايعا, تى­ڭايتقىشقا جانە سۋارۋعا كەتەتىن شىعىنداردى ازايتۋ­عا سەپتىگىن تيگىزەتىنىنە سە­نىم­دى. باعدارلامانى ءسات­تى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسي­تەت وبلىستىڭ ءىرى اگرارلىق كا­سىپورىندارىمەن ىنتىماقتاستىق بايلانىس­تى جانداندىرىپ, وقۋ ور­نى­نىڭ قاراماعىنداعى «Leica»­ سپۋتنيكتىك ستانسا­سىن جاڭا قۇرىلعىلارمەن جاب­دىق­تال­عان. 

كەلەسى باعدارلاما «روبوت­ت­اندىرىلعان پيلوتسىز جۇ­يە­لەر» دەپ اتالادى. بۇل باع­دارلامانىڭ ەرەكشەلىگى, ماگيسترانتتار درون سەكىلدى پيلوتسىز جۇيەلەردى اۋىل شارۋاشىلىعى, گەولوگيالىق بارلاۋ, ءوندىرىس, تاعى باس­قا دا سالالاردا قالاي قول­دانۋدى ۇيرەنەدى. مامان­دار ادام ومىرىنە قاۋىپ توندى­رەتىن وندىرىستەگى اۋىر جۇمىستاردى وسىنداي پيلوتسىز قۇرىلعىلاردىڭ كومەگىمەن اتقارۋعا بولاتىنىن ايتادى. وسى جوبا اياسىندا وقۋ ورنى ۆەنگريانىڭ وبۋدا ۋنيۆەرسيتەتىمەن جانە رەسەيدىڭ ءنوۆوسىبىر مەم­لەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن بايلانىس ورناتىپتى. اتال­مىش باع­دارلاما بويىنشا ءبىلىم العان تۇلەكتەر وڭىردەگى گەو­لو­گيالىق كومپانيالارعا جۇ­مىسقا ورنالاسادى دەپ كۇتىلۋدە. بۇگىندە گەولوگيالىق بارلاۋ, توپوگرافيالاۋ, اۋماق­تىڭ ساندىق مودەلىن الۋ, مۇناي-گاز كەنىشتەرى مەن قۇ­رىلىس الاڭدارىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ, تەحنوگەندى جانە تابيعي اپات قاتەرلەرىن باقىلاۋ جۇمىستارىنا دروندار كەڭىنەن قولدانىلۋدا. باعدارلاما شاكىرتتەرى وسى درونداردى ءار سالاعا قا­راي باعدارلامالاۋ ىسىمەن شۇ­عىل­داناتىن بولادى. بۇل سا­لاعا مامانداناتىن ماگيسترلەر «قازتسينك» جشس مەن توتەنشە جاعدايلار كومي­تەتىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا وقىتىلماق. 

وسى ءۇش باعدارلامادان بولەك ء«ادديتيۆتى تەحنولو­گيالار», «جەردى زەرتتەۋدىڭ ساندىق ادىستەرى», «تولىق­تىرىلعان ۆيرتۋالدى شىن­دىق», ء«ومىردى قامتاماسىز ەتۋدىڭ زياتكەرلىك جۇيەسىن باسقارۋ», «جوبالاۋدىڭ BIM-تەحنولوگياسى» سياقتى جاڭا تەحنولوگيالارعا نەگىز­دەلگەن ماماندىقتار بويىن­شا ءبىلىم بەرۋ قولعا الىنعانىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باع­دارلاماسىن ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن د.سەرىكباەۆ اتىن­داعى شقمتۋ-دا نەگىزگى عىلىم مەن اقپاراتتىق تەح­نولوگيالاردىڭ توعىسۋىنان قۇرىلعان وسىنداي 20 ين­نوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋ باع­دارلامالارى بويىنشا جۇ­مىس­تار باستالدى. بۇل ما­مان­دىقتار زامان تالابىنا ساي جۇمىس ىستەي الاتىن بىلىكتى ماماندار دايارلاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى انىق», دەيدى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اقپا­راتتىق تەحنولوگيالار جو­نىندەگى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى-پرورەكتور ناتاليا دەنيسوۆا.

رەتى كەلگەندە ايتا كە­تەيىك, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى جۇرگىز­گەن ساراپتاما بارىسىندا د.سە­رىكباەۆ اتىنداعى شقمتۋ-دىڭ 10 ءبىلىم بەرۋ باع­­دار­لاماسى ۇزدىك بەستىككە ەنىپ­تى.

ازامات قاسىم,

«ەگەمەن قازاقستان»

وسكەمەن