جۋىردا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە وتكەن بىتىمگەرلىك قىزمەتتى رەفورمالاۋ جونىندەگى وتىرىستا قازاقستان تاراپى بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالارىنداعى ءوز ۇلەسىن ارتتىرۋعا نيەتتى ەكەندىگىن مالىمدەدى. وعان قوسا بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرلىك جۇيەسىن باعالاۋدىڭ يننوۆاتسيالىق تاسىلدەرى مەن جاڭا كريتەريلەرىن قولدانۋ قاجەتتىگى تۋرالى ۇسىنىس ءبىلدىردى. سونىمەن قاتار ءبىزدىڭ دەلەگاتسيا قاقتىعىستاردى بولدىرماۋ مەن ولاردى شەشۋدە وڭىرلىك قۇرىلىمدار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتىپ, داۋلاردى بولدىرماۋ مەن ولاردىڭ تۇبەگەيلى سەبەپتەرىن الدىن الا ەسكەرۋ بويىنشا قازاقستان ۇسىنعان ۇشجاقتى ستراتەگيانى ەسكە سالدى. ەلىمىزدىڭ الەمدىك قوعامداستىق الدىنداعى بەدەلى ارقىلى قول جەتكەن بىتىمگەرلىك وپەراتسيالارىنا قاتىسۋ مۇمكىندىگىن سارالاي كەلە, وسى ميسسيانىڭ ماڭىزى قانداي دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەپ كوردىك.
بەيبىتشىلىكتى قولداۋشى ەلدىڭ جۇگى اۋىر
البەتتە, حالىقارالىق ۇيىمنىڭ بىتىمگەرلىك ميسسيا اتقاراتىن اسكەرىنە جاساق قوسۋ ىسىنە كەز كەلگەن مەملەكەت قاتىستىرىلا بەرمەيدى. ال حالىقارالىق ساياسي-الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن جاۋاپكەرشىلىكپەن ورىندايتىن, نەبىر كۇرمەۋى قيىن ماسەلەلەرگە ارالاسىپ, بىتىمگەرلىك, بەيبىتسۇيگىشتىك قىرىنان كورىنگەن ءبىزدىڭ ەلىمىزگە بۇنداي مىندەتتىڭ جۇكتەلۋى زاڭدىلىق ەدى. قازاقستان بۇۇ بىتىمگەرلىك اسكەرىنە ورتالىق ازيادان اسكەر جىبەرۋشى جالعىز مەملەكەت. بۇل دا بولسا حالىقارالىق ۇيىمنىڭ سەنىم ارتۋىمەن قاتار, مويىنداۋى جانە ساناسۋى.
ال جوعارىدا ايتىلعان ءبىزدىڭ ەلىمىز ۇسىنعان ستراتەگيا حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ تۇراقتاندىرۋ شارالارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قاۋىپسىزدىك پەن دامۋدىڭ ءوزارا بايلانىسىن كۇشەيتۋ, وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋدە ستراتەگيالىق وڭىرلىك ءتاسىلدى قولدانۋ جانە جەرگىلىكتى قولداۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ مەن اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا بۇۇ-نىڭ ءتۇرلى قۇرىلىمدارى مەن اگەنتتىكتەرىنىڭ ۇيلەستىرۋىن نىعايتۋ ءۇشىن الەۋەتتى قۇرۋعا نەگىزدەلگەن-ءدى. ەلىمىزدىڭ بۇل ۇسىنىس-ەسكەرتپەلەرى ەسكەرۋسىز قالمايتىندىعى انىق. ويتكەنى بۇگىندە قازاقستان الەمدىك قوعامداستىق الدىندا تىڭ شەشىمدەرى, باتىل قادامدارى, ءاربىر ىستەگى جاۋاپكەرشىلىگى ارقىلى قاي ىستە دە سەنىمدى سەرىكتەس ەكەندىگىن دالەلدەپ شىقتى.
ەلىمىز حالىقارالىق دەڭگەيدەگى داۋ-جانجالداردىڭ, شيەلەنىستەردىڭ, قارۋلى قايشىلىقتاردىڭ تىگىسىن جاتقىزىپ, تاراپتاردى تاتۋلاستىرىپ, اعايىندارعا اراشا بولىپ الەمدىك قوعامداستىقتا ءوز ورنىن ايشىقتاپ الدى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارالاسۋىنان كەيىن بىتىسپەس جاۋعا اينالعان كورشىلەر, ات قۇيرىعىن كەسىسكەن مەملەكەتتەر توقتامعا كەلىپ, تاتۋلاسىپ جاتقان جاعدايلار از ەمەس. بۇل, البەتتە ەلىمىزدىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە قىزمەت ەتۋىنە وزىندىك ىقپالىن تيگىزگەنى انىق.
روتا ساپقا تۇردى
قازىرگى ۋاقىتتا باتىس ساحاراداعى بۇۇ ميسسياسىنىڭ ساپىندا ەلىمىزدىڭ 5 وفيتسەرى قىزمەت اتقارىپ ءجۇر. ولاردىڭ بىرقاتارى بىتىمگەرشىلىككە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن حالىقارالىق ناگرادالارمەن ماراپاتتالىپ, ءتىپتى باسشىلىق لاۋازىمدى قىزمەتتەرگە تاعايىندالعان.
جۋىردا قازاقستاننان ءۇندىستاننىڭ بىتىمگەرلىك كۇشتەرىمەن بىرگە بۇۇ-نىڭ ليۆانداعى ۋاقىتشا كۇشتەرىنە 120 اسكەري قىزمەتشىدەن قۇرالعان بىتىمگەرلىك روتاسى اتتانباق. ارنايى زاڭدى پارلامەنت قۇپتاپ, قۇقىقتىق تەتىكتەرى بەكىتىلدى. ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسىنا سايكەس, ەل پرەزيدەنتىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا پارلامەنت حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ ءۇشىن رەسپۋبليكانىڭ قارۋلى كۇشتەرىن پايدالانۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى.
مىنە, وسى مەجەلەنگەن ۋاقىت تايانعان سايىن اسكەريلەردىڭ دايىندىقتارى پىسىقتالىپ, ازىرلىكتەرى ءجىتى تەكسەرىلۋدە.
ليۆان رەسپۋبليكاسى الەمدىك كارتادان قاراعاندا موماقان, تىنىش جاتقان ەل كورىنەدى. جەرورتا تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىنداعى 6 ميلليونداي حالقى بار وسىناۋ مەملەكەت ىشكى-سىرتقى كۇشتەردىڭ ىقپالىمەن قارۋلى شيەلەنىستەردەن كوز اشپاي كەلەدى. وسىعان وراي بۇۇ-نىڭ ليۆانداعى ۋاقىتشا كۇشى 1978 جىلى ناۋرىزدا ليۆان ۇكىمەتىنە ەلدەگى بيلىكتى قالپىنا كەلتىرۋگە كومەكتەسۋ جانە وسى ەلدەن يزرايل اسكەرلەرىنىڭ شىعارىلۋىن راستاۋ ءۇشىن قۇرىلعان-دى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇۇ-نىڭ ليۆانداعى بىتىمگەرلىك ميسسياسىندا 42 ەلدەن 10 000-نان استام اسكەري قىزمەتشى قىزمەتىن وتەۋدە.
مىنە, وسى ليۆانعا اتتاناتىن بىتىمگەرلىك روتاسى ەلدەگى قاۋىپسىزدىكتى كۇزەتۋشىلەرگە قوسىلىپ, كۇزەت نىساندارىندا, باقىلاۋ-وتكىزۋ بەكەتتەرىندە قىزمەتكە كىرىسپەك.
الەمدە 100 مىڭ سارباز جۇمىلعان وپەراتسيالار وتۋدە
جالپى 2014 جىلدان باستاپ ەلىمىزدىڭ 11 وفيتسەرى 12 اي بويى باتىس ساحارادا جانە كوت-د’يۆۋار رەسپۋبليكاسىندا بۇۇ ميسسيالارىنا قاتىسقاندىعى بەلگىلى. سونداي-اق گايتي مەن ليبەرياعا دا بىتىمگەرلىك اسكەر جىبەرۋ تۋرالى پارلامەنت شەشىمى بولعانىمەن, بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى كەيىننەن ول ەلدەرگە اسكەر كىرگىزۋدەن باس تارتتى. ۋاقىت وتە كوت-د’يۆۋار رەسپۋبليكاسىنداعى جاعداي تۇراقتالىپ, اسكەري كەڭەسشىلەرگە مۇقتاجدىق جويىلدى.
وسىلاردى سارالاي كەلە, قازاقستان اسكەرىن بىتىمگەرلىك ميسسيالارىندا تاجىريبەلى جاساق بولدى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. تاجىك-اۋعان شەكاراسىن كۇزەتكەن قازاقستاندىق ساربازداردىڭ ەسىمدەرى ەل جادىنان شىقپايدى.
قازاق ساربازدارى 2003 جىلدان باستاپ بەس جىلداي ۋاقىت يراكتا قاقتىعىستار وتكەن اۋماقتاردى مينادان تازارتۋ, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى ساپەرلىك جۇمىسقا ۇيرەتۋ, حالىققا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ارقىلى جۇرتشىلىقتىڭ ىقىلاسىنا بولەندى. بۇل ءىس جۇزىندە ابىرويلى ميسسيا بولاتىن. مىنە «قازبات» اتاعىنىڭ دۇركىرەگەن كەزى وسى. ايتىلعان ءۋاج دايەكتى بولۋى ءۇشىن, سانداردى سويلەتسەك, يراكتاعى ميسسيا بارىسىندا قازاقستاندىق ساربازدار 4 ملن-نان اسا جارىلعىش زاتتىڭ كوزىن جويدى, 6718 تەكشە مەتر سۋدى تازارتىپ شىقتى. يراك اسكەري اكادەمياسىنىڭ 572 كۋرسانتى جارىلعىش زاتتاردى جويۋعا وقىتىلدى. بۇعان قوسا لاڭكەستىك ارەكەتتەردىڭ كەسىرىنەن جارالانعان 5 مىڭنان اسا ازاماتقا مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلدى. ولاردىڭ كوبى ايەلدەر مەن بالا-شاعا بولاتىن.
ەندى بەرىدەگى بىتىمگەرلىككە توقتالساق, يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ يادرولىق باعدارلاماسىنا شۇيلىككەن الەمدىك قوعامداستىق 2013 جىلى ىسكە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارالاسۋىنان كەيىن كەڭ تىنىستاي باستادى. سول جىلى الماتىدا باس قوسقان رەسەي, اقش, قىتاي, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا, گەرمانيا مەن يران تاراپتارى ماسەلەنى رەتتەۋگە كەلىسكەن-ءدى. كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەلى بولعاندىعىن ەۋروپالىق وداقتىڭ اراعا ەكى جىل سالىپ قازاقستاننان تاعى دا ارااعايىندىق ەتۋدى سۇراعاندىعىنان دا بايقاۋعا بولادى. ارينە ءبىزدىڭ پرەزيدەنتتىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلى ارقىلى مۇددەلى تاراپتار كەلىسىمگە كەلىپ, يراندى كوپتەگەن جىلدار بويى باس كوتەرتپەي وتىرعان قىسىمدار باسەڭدەدى.
ءتىپتى رەسەي مەن تۇركيا اراسىنداعى شيەلەنىستەردى شەشۋدەگى ءبىزدىڭ مەملەكەتتىڭ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءرولى اسا ماڭىزدى بولدى.
جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسسوزدەر وتكىزۋدىڭ زور جاۋاپكەرشىلىگىن ارقالاي الاتىن قازاقستان كەشەگى سيريا داعدارىسىندا دا تاراپتاردىڭ باسىن قوسىپ, كۇن-تۇنگە سوزىلعان قۇجاتتاردىڭ قابىلدانۋ ساتىسىنا الاڭداعان الەمدىك قوعامداستىق استاناعا كوز تىگىپ وتىردى.
جالپىلاي العاندا, بۇۇ 1948 جىلدان بەرى 69 بىتىمگەرلىك ميسسيا ۇيىمداستىرعان. قازىردىڭ وزىندە جەر شارىنداعى 16 «قاۋىپتى نۇكتەدە» ءجۇز مىڭنان اسا بىتىمگەر قىزمەت ەتۋدە.
حالىقارالىق مىنبەردەگى مالىمدەمە
قازاقستاننىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى جانىنداعى تۇراقتى وكىلى قايرات وماروۆ جاقىندا وتكەن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ بىتىمگەرلىك قىزمەتىن رەفورمالاۋ جونىندەگى وتىرىسىندا: «بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرلىك قىزمەتى پروتسەسىنە جاڭا ەلدەردىڭ بەلسەندى جۇمىلدىرىلۋى جانە قاتىسۋى, سونىڭ ىشىندە ءوز قۇرامىن ورنالاستىرۋى بۇۇ-نىڭ بەيبىتشىلىكتى قولداۋ جونىندەگى وپەراتسيالارىنا جاڭا ەنەرگيا جانە تيىمدىلىك بەرەتىنىنە سەنەمىز», – دەدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ۇدەرىس بۇۇ ميسسيالارىنىڭ بەدەلى مەن تيىمدىلىگىن سونداي-اق ەلدەردىڭ, وڭىرلىك ۇيىمداردىڭ جانە الەمدىك قوعامداستىقتىڭ ىنتىماقتاستىعى مەن ۇجىمدىق جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى.
جالپى, بۇۇ-نىڭ باسشىلىعى ءبىزدىڭ اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ دايارلىق دەڭگەيىنە جوعارى باعا بەردى جانە ولاردىڭ سانىن ارتتىرۋعا مۇددەلىلىك تانىتۋدا. ال بۇل بىزگە نە بەرەدى دەگەنگە كەلسەك, بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرشىلىك وپەراتسياسىن جۇرگىزۋ اۋماعىنداعى قاۋىپسىزدىك پەن اعىمداعى احۋال تۋرالى اۋقىمدى اقپارات الۋعا جانە وسى اقپاراتتى كونتينگەنت قۇرامىندا ميسسياعا ودان ءارى قاتىسۋ جونىندەگى ۇستانىمدى پىسىقتاۋ ءۇشىن پايدالانۋعا مۇمكىندىك پايدا بولماق.
ودان باسقا ميسسيادا بولۋ ناتيجەسىندە الىنعان حالىقارالىق ستاندارتتار جونىندەگى تاجىريبە مەن جۇمىس داعدىلارى قارۋلى كۇشتەردىڭ ەلىمىزدەگى وقۋ-جاتتىعۋ تالاپتارىن وتكىزەتىن وقۋ, ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىندە قولدانىلادى. كوماندالىق جانە شتابتىق لاۋازىمدارعا تاعايىنداۋ كەزىندە ەسكەرىلەدى.
اتالعان وپەراتسياعا قاتىسۋ قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىن دە شيراتىپ, بىتىمگەرشىلىك پەن گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋدە تاجىريبە جيناقتاۋعا, اسكەري بولىمشەلەردىڭ جاۋىنگەرلىك قابىلەتىن تەكسەرۋگە زور مۇمكىندىك ەكەنى تاعى انىق.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»