“مىنەزىم بار سەكىلدى قۇيماق – ولەڭ, انام ماعان: – ۇلكەندى سىيلا, – دەگەن. ۇلكەندەردەن اۋىسقان كىشىلىكتى, ۇلكەندەردىڭ وزىنە سىيعا بەرەم. قالعان مۇرا اتامنان – ىزەتتىلىك, ارىمدى سوعان قويدىم كۇزەتتىرىپ. ادالدىق – مەنىڭ ءسابي ايبارىم عوي, ماڭدايىنان جۇرگەنى ءجۇز ءوپتىرىپ”, دەپ قازاقتىڭ اقيىق اقىنى مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ ءوزى ايتقانداي, ونىڭ تۋعان كۇنىنە وراي جاقىندا استانالىقتار “تۇران” مەيرامحاناسىندا پوەزيا كەشىن وتكىزدى. بۇل اقىنعا دەگەن ەرەكشە قۇرمەتتىڭ بەلگىسى ەدى. پوەزيا حانشايىمى اتانعان فاريزا وڭعارسىنوۆا وتكەن جىلى مەملەكەتتىك ناگرادا الىپ تۇرىپ, اقىن-جازۋشىلاردىڭ باستى ناگراداسى حالىقتىڭ ءسۇيىپ, ىزدەپ وقۋى دەگەنى بار ەدى. سول ءسوزدىڭ راستىعى وسى كەشتە ايقىن اڭعارىلدى.
العاشقى ءسوزدى العان كورنەكتى جازۋشى اكىم تارازي مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ پوەزياسى قازاقتىڭ قارا ولەڭىن الدىنداعى الىپتاردان كەيىن بيىككە كوتەرگەن قۇدىرەت ەكەنىن اسىل اعاسى ءابدىلدا تاجىباەۆتىڭ سوزىمەن دايەكتەدى. ال بەلگىلى جازۋشى قاجىعالي مۇحامبەتقاليەۆ اقىنمەن “جۇلدىز” جۋرنالىندا بىرگە قىزمەت اتقارعانىن, سول تۇستاعى ونىڭ قارىم-قابىلەتىن انىق تانىعانىن جەتكىزسە, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى قايرات بايبوسىنوۆ, سول سەكىلدى لەنا ابدىقالىقوۆا, ەرلان تولەتاەۆ, پەريزات تۇراروۆا, تاعى باسقالار اقىن ولەڭىنە جازىلعان اندەردى ورىندادى.
قۋانىشباەۆ اتىنداعى مۋزىكالىق-دراما تەاترىنىڭ جانە جاستار تەاترىنىڭ ارتىستەرى “موتسارت. جان ازابى”. “ارۋ-انا” سياقتى بىرقاتار ولەڭدەرىن وقىپ, قويىلىمدار كورسەتتى. اسىرەسە, استانا فيلارمونياسىنىڭ انشىلەرى مەن بيشىلەرى اقىن رۋحىن ءار قىرىنان كورسەتىپ, مەكتەپ وقۋشىلارى مۇقاعالي جىرلارىن بىرىنەن كەيىن ءبىرى جاڭىلماي جاتقا وقىپ, وعان دەگەن شىنايى ءىلتيپاتتارىن كورسەتتى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اقىنعا ارنالعان كەش جيىلعان جۇرتتىڭ جان دۇنيەسىن سەرپىلتىپ قانا قويماي, شىن ولەڭنىڭ ومىرشەڭدىگىن تانىتتى. سوڭى اقىن ولەڭدەرىن وقۋ مەن ونىڭ سوزدەرىنە جازىلعان اندەردى ورىنداۋدان سايىسقا ۇلاسىپ, جۇلدەگەرلەرگە سىي-سىياپات كورسەتىلدى.
وسىنداي جىر كەشىنىڭ وتۋىنە ۇيىتقى بولعان استانا قالاسىنىڭ تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى ورازكۇل اسانعازىقىزى: ء“بىزدىڭ مۇنداي كەشتى ۇيىمداستىرۋداعى ماقساتىمىز, قازاق ولەڭىنىڭ شوقتىعى بيىك اقىنىنا قۇرمەت كورسەتۋ بولسا, ەكىنشى جاعىنان باسقوسۋعا تەك ۇلكەندەردى عانا ەمەس, جاستاردى, ونىڭ ىشىندە مەكتەپ وقۋشىلارىن قاتىستىرا وتىرىپ, ۇرپاق ساباقتاستىعىنىڭ ۇزىلمەيتىنىن دايەكتەۋ بولاتىن. سوعان وراي, مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ىنتا-ىقىلاستارى ەرەكشە بولدى. ولار اقىن ولەڭدەرىن بۇعان دەيىن دە جاتقا بىلەتىندىكتەرىن ايتىپ, وعان قوسىمشا جىر شۋماقتارىن قوسىپ, اجارىن اشا تۇسكەنىنە كوپشىلىك كۋا بولدى. بۇعان قاراپ كەيىنگى ۇرپاق ولەڭ وقىمايدى دەگەن ءسوزدىڭ بەكەر ەكەنىنە كوز جەتكىزەسىڭ. ۇيىمداستىرا الساق, اقىنىنا حالقى قاشان دا جان جىلۋىن ۇسىنا الادى ەكەن. ءبىز مۇنداي ءۇردىستى الداعى ۋاقىتتا دا جالعاستىرا بەرەتىن بولامىز”, دەدى.
سۇلەيمەن مامەت.
بىزدە “مايدانگەرلەر ءانسامبلى” بولعان
قازاق تۋاسى قاۋىمشىل, دۋمانشىل حالىق قوي. اسىرەسە, سىر ەلىندە ونەر دەسە ىشكى اسىن جەرگە قوياتىنداردىڭ قاتارى مول. جاعداي بولىپ جاتسا ءان مەن كۇيگە بەلسەنە ارالاسىپ ارى قاراي دامىتىپ اكەتەتىندەردىڭ كوپتىگىنە, ولاردىڭ جىگەرلىگىنە ءسۇيسىنەسىڭ. سونداي اسەرشىلدىك ىزدەنىمپازدىققا ۇلاسىپ 1985 جىلى شيەلى اۋدانىنداعى جولەك اۋىلىندا “مايدانگەرلەر ءانسامبلى” قۇرىلعان ەدى.
ونىڭ باستاماشىلارى سول كەزدەگى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى شاكىر ءابدىنازاروۆ پەن كلۋب مەڭگەرۋشىسى زاكىر جاقىپوۆ بولاتىن. جاستارى الپىستان اسقان قاريالاردان ءارتىس جاساماقشى بولعان ارەكەتىنە العاشقى كەزدە كۇلە قاراعاندار دا بار ەدى. بىراق الياكپار ابدىرەەۆ سەكىلدى مايدانگەرلەردىڭ ونەرى كۇلەگەشتەردى از ۋاقىتتا تاۋبەسىنە كەلتىرىپ ۇلگەرگەن-ءتىن. ءويتكەنى, ول كىسى 1942 جىلى سەرجانتتار دايىندايتىن پولكتە وقىعانىنان باستاپ, شايقاس دالاسىنداعى شەرۋلەردە ءان سالۋمەن ەرەكشەلەنىپتى. ءسويتىپ, “زاپەۆالا” اتانعان ەكەن. وسى ونەرىن الياكپار اعا اۋىلدا دا جالعاستىرعان. انسامبل قۇرىلعاندا:
– اۋەلى “كاتيۋشانى” ايتامىن, – دەگەنى ەسىمىزدە قارت سەرجانتتىڭ ورنىنان تىكتەلە تۇرىپ. سونان سوڭ اڭىراتتى دەيسىڭ ونى. بۇدان سوڭ “تەمنايا نوچ”, “سۋروۆايا ۆرەميا” كەتتى بويدى شىمىرلاتىپ.
كوزىنىڭ وتى ۇشقىنداعان مايدانگەر جاستىق شاعىنا قايتا ورالعانداي. “زاكىر, الدىمەن كرۋجكالاردى تولتىر سونان سوڭ باياندى قولعا ال!” دەپ كلۋب مەڭگەرۋشىسى بيلەپ-توستەپ جونەلگەن-ءتىن. قىزىعى سول, “كەستەلى ورامال” سەكىلدى قازاق اۋەندەرى دە شەرۋلىك اندەرگە كەلەدى ەكەن. ارقاسى بار سوعىس ارداگەرى شاكىر اعا دا بۇل كەزدە سىرىقتاي سەرجانتتىڭ قاسىندا كەڭىردەگىن سوزىپ شىرقاپ تۇر ەدى. كلۋب مەڭگەرۋشىسى زاكىردىڭ جوعالعانى تابىلعانداي, ولگەنى تىرىلگەندەي بولسا دا ءماز.
سوعىس ارداگەرلەرى سەيدالى سارتاەۆ, ءنابي سۇيىنباەۆ, اسلان شوپانوۆ, ءسادىر ىزتىلەۋوۆ, قالي ءالىپباەۆ, مالىك ساپارىمبەتوۆ بۇل ۇسىنىستى قۋانا قابىلدادى. ءسويتىپ, سەگىز كىسى بولاشاق ءانسامبلدىڭ نەگىزىن قالادى. ءوزارا كەلىسىپ العان سوڭ, كۇندە كلۋبتا دايىندىق جۇمىستارى باستالىپ كەتتى.
وسىلاي قۇرىلعان “مايدانگەرلەر ءانسامبلى” وزدەرىنىڭ العاشقى كونتسەرتىن جولەكتىڭ اۋىل كلۋبىندا قويدى. اۋداننان وكىلدەر دە كەلىپ قاتىسقان شارا ولاردىڭ وزدەرى كۇتكەندەرىنەن دە اسىپ تۇسكەن ەدى. سول كۇنگى بارلىق قوشەمەت, قۇرمەت سوعىس ارداگەرلەرىنە ارنالدى.
جولەكتەن شىققان ونەرپازدار كەلە-كەلە اۋداننىڭ بارلىق اۋىلدارىندا ءوز ونەرلەرىن كورسەتتى. قىزىلوردا قالاسىنداعى قويىلىمدارىنا دا جۇرت كوپ جينالدى. جەڭىس كۇنى قارساڭىندا سول كەزدەگى رەسپۋبليكا استاناسى الماتىعا كونتسەرت قويۋعا شاقىرۋ كەلدى.
– سوندا ءبىر قىزىق بولدى, – دەپ ەسكە الادى ءان باستاۋشى الياكپار ابدىرەەۆ. – جۇرەتىن كۇن جاقىنداعان كەزدە قالي: “مەن بارا المايمىن-اۋ”, – دەپ قيساڭدايدى. “ە, نە بولدى؟” “داۆلەنيەم جوعارى. الماتىڭ تاۋلى جەر كورىنەدى. اۋىرىپ قالارمىن”. ءارى-بەرى ۇگىتكە كونبەي, شىرىقتى بۇزاتىن ءتۇرى بار. سوندا كەمپىرى: “نەمىستىڭ وعى الماعاندا, ەندى سەنى كىم الادى؟ بار, تەلەبەزەردەن ءبىر كورىنىپ كەل”, دەپ كوندىرىپ بەردى, – دەيدى.
شيەلىدەن اتتانعان “مايدانگەرلەر ءانسامبلى” الماتىدا ءبىر جەتى بولىپ, ءوز ونەرلەرىن پاش ەتتى. كونتسەرتتەرىن قازاق راديوسى دا جازىپ الدى. “مادەنيەت جانە تۇرمىس” جۋرنالى سىرتقى مۇقاباسىنا مايدانگەرلەردىڭ ءان سالىپ تۇرعان ءساتىن بەينەلەدى.
– ءبىر كۇنى, – دەپ ەسكە الادى شاكىر ءابدىنازاروۆ, – “الماتى” قوناق ۇيىندە جاتقان ءبىزدى اتاقتى جەرلەسىمىز, اكادەميك شاحماردان ەسەنوۆ ىزدەپ كەلىپتى. “جولەكتىڭ ءانشى شالدارى, ءبىزدىڭ ۇيدەن سىباعالارىڭدى جەپ كەتىڭدەر”, – دەپ ۇيىنە شاقىردى. “ ۇلىق بولساڭ, كىشىك بول” دەمەكشى, سول جولى اتاقتى عالىم اقساقالدارىمىزدى ءوز اۆتوكولىگىنىڭ رولىندە ءجۇرىپ, قىزمەت جاساپتى. “ۆولگاسىمەن” قوناق ۇيگە ەكى رەت قاتىناپ ۇيىنە الىپ كەتسە, قايتارىندا دا سولاي ەتىپتى. ءبارىن قۇشاقتاپ, باۋىرىنا باسىپ, بەتتەرىنەن ءسۇيىپ, ىستىق ىقىلاسىنا بولەپتى. “سەندەردى كورىپ, تۋعان جەرىم, اعايىن-تۋىسقا دەگەن ساعىنىشىم ارتا ءتۇستى”, – دەپ ەلجىرەپ وتىرىپتى جاتقان جەرىڭ پەيىش بولعىر شاكەڭ.
مىنە, سودان بەرى دە 25 جىل, شيرەك عاسىر وتە شىعىپتى. “مايدانگەرلەر ءانسامبلىنىڭ” مۇشەلەرىنىڭ كوبىسى باقيلىق بولىپ كەتتى. تەك شاكىر اعا مەن الياكپار اعا عانا ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى مەرەكەسىنە جاقىنداپ كەلەدى. ءان باستاۋشى ءا.ابدىرەەۆ ءماسكەۋدە وتەتىن شەرۋگە قاتىسۋ ءۇشىن باراتىن وبلىستاعى 2 ارداگەردىڭ ءبىرى رەتىندە دايىندىق ۇستىندە. ءجۇرىس-تۇرىسى شيراق, ءسوزى نىق. داۋسىن كەنەپ, كۇنىنە ءبىر مەزگىل سوعىس اۋەندەرىن ايتىپ قويادى.
نۇرماحان ەلتاي, قىزىلوردا وبلىسى, شيەلى اۋدانى.
ويىمىز ورىندالدى
مەن بۇل حاتتى قازاقتىڭ كۇمىس كومەي ءانشىسى عاريفوللا قۇرمانعاليەۆتىڭ 100 جىلدىق تورقالى تويىنان كەيىن جازىپ وتىرمىن. قازاقتا ەلى, جەرى ءۇشىن جان اياماي كۇرەسكەن, بار ونەرى مەن كۇشىن سارقا جۇمساعان اياۋلى دا ابزال جاندار بارشىلىق ەكەندىگى بەلگىلى. ولاردىڭ حالقى ءۇشىن سىڭىرگەن ەڭبەگىن باعالاپ, ەسكە الىپ وتىرۋ ارتىندا قالعان ۇرپاقتارىنا امانات. مىنە, سونداي بار ءومىرىن سارپ ەتىپ, حالىق ونەرىن تانىتقان جانداردىڭ ءبىرى – عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ ەكەنى بەلگىلى. ول 1909 جىلى ورال وبلىسى, قاراتوبە اۋدانى, اقكول اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن ەدى. ونەر دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن عاريفوللا العاشقى جىلدارى اۋىلدىڭ كەڭەس حاتشىسى, كەيىن كولحوز باستىعى بولا ءجۇرىپ, اتاقتى مۇحيتتىڭ جانە ونىڭ شاكىرتتەرى شىنتاس پەن شايقىنىڭ اسەم اندەرىن تىڭداپ, جەتىلە ءتۇستى. ءسويتىپ, 1934 جىلى رەسپۋبليكالىق حالىق ونەرپازدارىنىڭ 1-سلەتىنە قاتىسىپ, سول جىلى-اق وپەرا جانە بالەت تەاترىنا قابىلدانادى.
عاريفوللا كوپتەگەن وپەرالىق رولدەردە, سونىڭ ىشىندە “جالبىر”, “ەرتارعىن”. “قىز-جىبەك”, “اباي”, “ەۆگەني ونەگين” سەكىلدى رولدەردە شەبەر ويناپ, “اينامكوز”. “ۇلكەنايداي”, “اقكەربەز”, “ىسمەت”, “بوزجورعا” جانە باسقا دا ءوزى شىعارعان اندەردى جاقسى ورىندايدى. كوپ ۇزاماي قازاق كسر-ءىنىڭ ءارتيسى اتانادى. ول رەسپۋبليكا مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, ەڭبەك قىزىل تۋ جانە قىزىل جۇلدىز وردەندەرىمەن ماراپاتتالعان.
مىنە, ءانشىنىڭ وسىنداي ارتىندا قالدىرعان ەلىنە سىڭىرگەن ەڭبەگىن باعالاي وتىرىپ, ءبىز بۇدان بۇرىن, اۋىل تۇرعىندارى ء“تىل تۋرالى” زاڭنىڭ “ەلدى مەكەندەردىڭ تاريحي اتاۋلارىن قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى” 19-بابىنا سايكەس جەرگىلىكتى ورىندارعا شامالعانداعى پەرۆومايسكايا كوشەسى تۋعانىنا 90 جىل تولۋىنا بايلانىستى مارقۇم عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ اتىنداعى كوشە بولىپ اتالسىن دەگەن ۇسىنىس تۇسىرگەن ەدىك. بۇل ماسەلەنى قاراعان ەڭبەك ۇجىمى ماجىلىسىنە بارلىعى 78 ادام قاتىسىپ, ولار تۇگەلىمەن ءبىزدىڭ ۇسىنىستى ماقۇلداپ, قابىلدادى. اتالعان ءماجىلىس حاتتاماسىنىڭ شەشىمىن ورىنداۋ جاڭاشامالعان اۋىلدىق وكرۋگى اكىمىنىڭ ورىندالۋىنا بەرىلدى. ءسويتىپ, ەشتەن كەش جاقسى دەگەندەي, كوپتەن كۇتكەن كوكەيدە جۇرگەن ءبىر يگىلىكتى ءىس شەشىمىن تاپتى. ءبىز ەندى سوعان ريزامىز.
ابات احانوۆ, الماتى وبلىسى, قاراساي اۋدانى, شامالعان ستانساسى.
جولبارىس. قىل ارقان. جانە... قاريا
مەنىڭ اكەم ماعان كىشكەنتايىمنان قىزىقتى اڭگىمەلەر ايتاتىن. ارقايسىسى وزىنشە ءبىر تۇنىپ تۇرعان تاريح بولاتىن. سولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ شىتىرمان وقيعالى, قىزىقتى ءبىر حيكايانى ايتسام دەيمىن.
بۇل وقيعانى اكەم جاس شاعىندا اتاسىنان ەستىپتى. مەنىڭ ارعى بابام بەيسەباي ەرتەدە جەتىسۋ ءوڭىرىن مەكەن ەتكەن ەكەن. جاز ماۋسىمىندا قازىرگى قارقارا جايلاۋىن, قىس كەزىندە قارى از تۇسەتىن ىلە وزەنىنىڭ ۇلكەن ساعالارىن جاعالاي كوشىپ-قونىپ, تىرشىلىك كەشكەن. بالالارى ازىن-اۋلاق قويدى باقسا, اتام ء“وزىم يە بولايىن” دەپ ءبىر ءۇيىر جىلقىنى جەكە باعادى ەكەن.
ول كەزدەگى ىلەنىڭ بويى قازىرگىدەي ەمەس, اڭ-قۇسقا وتە باي بولعان. بىردە اتامنىڭ ءۇيىرىندەگى تاي جوعالادى. ارى ىزدەپ, بەرى ىزدەپ تابا الماي قۇر قايتادى. ءبىراز كۇننەن سوڭ تاعى ءبىر جاباعى كوزدەن عايىپ بولادى. جايىپ جۇرگەن كەزىندە جىلقىلاردى بايقاسا, كەڭ كوسىلىپ ءشوپ شۇيكەي الماي جۇرگەنىن سەزەدى. ۇيىرگە نە سوقتىعىپ جۇرگەنىن ويلانىپ, تابا المايدى. بىراق “مالدى كوزدەن تاسا قىلماۋ كەرەك” دەگەن ءبىر توقتامعا كەلەدى.
اراعا ءبىراز كۇن سالعاندا تاعى دا كەلەسى جىلقى ءىزىم-قايىم جوق بولىپ كەتە بارادى. اتام: “ەندى ءبۇيتىپ قولىمىزداعى نەسىبەدەن ايىرىلا بەرەتىن جايىمىز جوق. جىلقىنى الىپ كەتىپ جۇرگەن نە دە بولسا جولبارىس. ادام بۇلاي تالداپ المايدى”, – دەيدى ىشتەي. سودان باستاپ وگىزدەي الىپ, ەكى اياقتى پەندەگە جەڭىلمەيتىن, ءابجىل دە ايلاكەر مىسىقتى ءولتىرۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ءبىلىپ, بىراق ولتىرمەسە بالا-شاعانى ريزىقتان ايىراتىنى تاعى ەسكە ءتۇسىپ, ويىنا مازا بەرمەيدى.
اقىرىندا اتام تاۋەكەل ەتىپ, ازۋلى جىرتقىشتى ولتىرمەككە بەل بايلايدى. كيىم سىرتىنداعى سول قولدىڭ بىلەگى مەن بۇكىل دەنەسىنە اتتىڭ قىلىنان ورىلگەن ارقاندى ساۋىت سياقتى وراپ, يلىگۋى وڭاي بولۋ ءۇشىن وڭ قولىن اشىق قالدىرادى دا وعان وتكىر قانجار ىلەدى. ءتۇنى بويىنا جىلقى ءۇيىرىنىڭ ماڭىندا, قامىس اراسىندا بۇعىپ جاتادى. تاڭ اتا اسپان كوگى اعارا باستاعاندا, ايعىر پىسقىرىپ مازاسىزدانا باستايدى. سول-اق ەكەن بايعۇس جانۋارلار ەلەگىزىپ, جايىلۋدان قالادى. قۇلاقتارىن قايشىلاپ, تىڭ تىڭداۋعا كوشكەن جىلقىلار, ءبىر ساتتە دۇركىرەي ۇركەدى. اتام قاراسا قامىس اراسىنان وقتاي اتىلعان جولبارىس جىلقى سوڭىنداعى تايدى كەۋدەسىمەن سوعىپ قۇلاتقانىن كورەدى. اتام ءدال وسى كەزدە جولبارىستىڭ ارتىنان جەتىپ بارادى. سىرتىنان ءتىرى جان كەلگەنىن سەزگەن جولبارىس اتاما قاراي ارانداي اۋزىن اشىپ ۇمتىلا بەرگەندە, ول كىسى ارقان وراعان سول قولىن اپانداي اۋىزعا كولدەنەڭ توسا قويادى. اۋزى اتتىڭ قىلىنا كىرىپ قايتا شىقپاي قالعان جولبارىس, جاعىن اشا الماي تىپىرلاي باستايدى. اتام اككى جىرتقىشتىڭ باۋىرىنا كىرىپ ۇلگەرىپ, ءدال جۇرەك تۇستان قانجاردى اياماي سۇققىلاپ, ونى قان جوسا ەتەدى.
تاڭدى ۋ-شۋمەن اتىرعان ەل قامىس اراسىندا ولگەن جولبارىستىڭ ماڭىنا جينالا باستايدى. بارلىعى الىپ ماق ۇلىقتىڭ ادام قولىنان ءولگەنىنە تاڭ تاماشا بولىپ, اتامدى جولبارىستىڭ استىنان زورعا شىعارىپ, اڭنىڭ قارىسىپ قالعان جاعىنا باقان سۇعىپ, اتامنىڭ سول قولىن ارەڭ سۋىرىپ الادى. قاريا ءبىر جۇما ەس-ءتۇسسىز جاتىپ, سوڭىنان ءوز-وزىنە ءبىر كەلگەندە بالالارىنا: “ەرجەتتىڭدەر. ۇرپاعىمدى جالعار سەندەر بارسىڭدار. ريزىق, نەسىبەدەن ايىرىلىپ, ەلگە كۇندەرىڭدى قاراتقىم كەلمەدى. مەن ولسەم اجالىمنىڭ جەتكەنى. ءبىر اللاعا رازىمىن سەندەردىڭ ەرجەتكەندەرىڭدى كورگەنىمە”, – دەپ دۇنيە سالىپتى.
بۇل اڭگىمەنى ايتۋداعى ماقساتىم – ءوز اتا-بابامنىڭ وسىنداي ەرلىك ىسىمەن ماقتانۋ ەمەس, كەرىسىنشە ءوز ۇلتىمىزدىڭ تاڭداي قاعارلىق جۇرەك جۇتقان باتىر بولعاندىعىن ەسكە سالۋ, كەيىنگى جاستارعا ۇلگى-ونەگە ەتىپ كورسەتۋ. بابالار ءىسىن ۇمىتپاي, دارىپتەيىك دەگىم كەلەدى.
نازار تۇرىقباي ۇلى, 11-سىنىپ وقۋشىسى. الماتى وبلىسى, رايىمبەك اۋدانى, كەگەن اۋىلى.
ءان الەمىندەگى انۋاربەك
شىرايلى شىعىس جەرىندە كىشىگىرىم مارقاكول دەگەن ەلدى مەكەن بار. وسى مارقا وڭىرىنەن دە تالاي ونەرلى جاستار شىققان. سونىڭ ءبىرى – انۋاربەك ساعدولدا ۇلى وتارباەۆ.
مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ انۋاربەك اعا شوپاننىڭ كومەكشىسى بولىپ ەڭبەككە ارالاسادى. سوندا ءجۇرىپ كومسومول كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولىپ سايلانادى. 1968 جىلى وتان الدىنداعى بورىشىن وتەۋگە امۋر وبلىسىنا جىبەرىلەدى. بەيبىت زاماندا دا ەرلىك جاساۋعا بولادى ەكەن. ءبىر كۇنى ويدا جوقتا قويمادان ءورت شىعادى. كوزدى اشىپ-جۇمعانشا ءورت تالاي جەردى شارپىپ كەتەدى. ال قويمادا ادامداردىڭ بولۋى ابدەن مۇمكىن. ويلانىپ تۇراتىن ۋاقىت جوق. جاس جىگىت وتقا ورانعان قويماعا كىرىپ كەتەدى. شىنىندا دا, قاتەلەسپەپتى. ەس-ءتۇسسىز جاتقان ءبىر ادامدى دالاعا كوتەرىپ شىعىپ, اجال اۋزىنان اراشالاپ امان الىپ قالادى. وسى ەرلىگى ءۇشىن “اسكەري داڭق” جانە “ورتتەن قۇتقارعان ەرلىگى ءۇشىن” دەگەن ەكى مەدالمەن ماراپاتتالادى. بالا كۇننەن ءاندى سۇيگەن جاس جىگىت اسكەر قاتارىندا جۇرگەن كەزدە دە وسى ادەمى ونەردەن قول ۇزبەيدى. اسكەردەن ورالىپ كەلگەننەن كەيىن اۋداندىق مادەنيەت بولىمىنە قىزمەتكە ورنالاسادى. اۋەلدە “قىزىل وتاۋ” جانە اۆتوكلۋب مەڭگەرۋشىسى بولادى. ءبىراز ۋاقىت “ساۋلە” حالىقتىق ۇگىت تەاترىندا رەجيسسەر بولىپ, ودان سوڭ ون جىل بويى اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى رەتىندە ءبىرسىپىرا ونەگەلى ىستەر جاسادى. ال 2002 جىلدان باستاپ ءبىرجولا “ساۋلە” حالىقتىق تەاترىنىڭ رەجيسسەرى بولىپ قىزمەت ەتىپ كەلەدى.
ءومىرىنىڭ وركەندى جىلدارىندا ءانشى قازاقستاننىڭ بارلىق قالالارىندا دەرلىك ونەر كورسەتىپ, كورەرمەندەر قوشەمەتىنە يە بولدى. ول كىسىنىڭ انشىلىك دارىنى تەك وبلىسقا عانا ەمەس, رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعىنا كەڭىنەن تانىس. الماتى, اقتوبە, سەمەي, شىمكەنت قالالارىندا وتكەن انشىلەر بايقاۋىندا ءبىرىنشى ورىندى جەڭىپ العانى تاعى بار. سونداي-اق ول 1987 جىلى ونەر قايراتكەرلەرى قۇرامىندا گەرمانياداعى قازاقستان ونەرىنىڭ ونكۇندىگىنە قاتىسىپ, ءا.دىنىشەۆ, ع.ەسىموۆ, ن.ۇسەنباەۆالارمەن بىرگە بەرلين, كارل ماركسشتادت سياقتى ءىرى قالالاردا ونەر كورسەتكەن. بولگاريانىڭ سوفيا, گابروۆو قالالارىندا دا بولىپ, ونداعى جۇرتتى ونەرىمەن ءتانتى ەتتى. ءانشى رەپەرتۋارى وتە باي. ورىس, قازاق, ۋكراين, بولگار تىلدەرىندە شىرقاعان اندەرىن حالىق ارقاشان قوشەمەتپەن قابىلدايدى. ال “جەڭىس كۇنى” ءانىن انۋاربەكتەي ەشكىم ايتا المايدى دەسەم, باسقا انشىلەر رەنجي قويماس.
انۋاربەك ساعدولدا ۇلى تەك قانا ءانشى ەمەس, شەبەر اكتەر دە. ول كىسىنىڭ سومداعان رولدەرى 60-70-تەن اسادى. شەكسپيردىڭ “وتەللو” سپەكتاكلىندەگى وتەللو, “قوزى كورپەش-بايان سۇلۋداعى” قودار, “رەۆيزورداعى” دۋانباسى رولدەرى ونەرسۇيەر قاۋىمنىڭ ەسىندە ۇزاق ساقتالارى ءسوزسىز. اۋىلداعى وڭدى وزگەرىستەر, كەمشىلىكتەر جايلى ساتيرالىق قويىلىمدار جازىپ, ونى ءوزى ويناپ بەرەدى. كونتسەرتتەر, تاقىرىپتىق كەشتەر, ءار ءتۇرلى مەرەكەلىك شارالاردىڭ ستسەناريلەرىن جازىپ, ءوزى جۇرگىزىپ, ەلدى ءۇيىرىپ الاتىن تاماشا جۇرگىزۋشى. ەل اراسىندا تانىلماي جۇرگەن ونەرلى جاستاردى تاۋىپ, حالىققا تانىتۋ – ءانۋاربەك اعانىڭ ومىرلىك ۇستانىمى. سوڭعى جىلدارى “جاس قانات”, “كوركەمسوز وقۋ شەبەرى” سياقتى ءتۇرلى باعدارلامالار ءجيى وتكىزىلەدى. ول جاس تالانتتارمەن جۇمىس ىستەۋدەن ەش جالىققان ەمەس. ولاردى ساحنا مادەنيەتىنە باۋلىپ, جىر شۋماقتارىن قالاي مانەرلەپ وقۋ كەرەكتىگىن ۇيرەتەدى. ءوزى دە بىرنەشە مۋزىكالىق اسپاپتاردا ەركىن وينايدى.
اۋىلدىڭ ۇلكەنى دە, كىشىسى دە انۋاربەك ساعدولدا ۇلىنا ەرەكشە قۇرمەتپەن قارايدى. ول كىسىنى ەركەلەتىپ ء“ان اعا” دەپ كەتكەن. بۇكىل عۇمىرىن مادەنيەت سالاسىنا ارناعان ول ونەر جولىنا شىن بەرىلگەن, ناعىز ءوز ءىسىنىڭ شەبەرى. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتان العان “العىس حاتى” كوپ جىلعى جەمىستى ەڭبەگىنىڭ لايىقتى باعاسى دەۋگە بولادى.
جەكە ءومىرى دە وزگەلەرگە ۇلگى. جۇبايى قاديرا ايدارحانقىزى №1 تەرەكتى ورتا مەكتەبىندە ورىس سىنىپتارىنا قازاق تىلىنەن ساباق بەرەتىن, جوعارى ساناتتى ۇستاز. وتباسىندا ازامات, امانجول اتتى 2 ۇل تاربيەلەپ ءوسىردى. ولار ءوز وتباسىلارىمەن الماتىدا تۇرادى.
مارقاكولدىڭ سۇلۋ تابيعاتىنىڭ اياسىندا ءوسىپ, ەر جەتكەن انۋاربەك سوناۋ 90-شى جىلدارى وزگە ادامدار سياقتى جەرۇيىقتى ىزدەپ, باسقا جاققا قونىس اۋدارعان جوق, تۋعان جەردەن الىسقا كەتۋدى ءجون كورمەدى. ول ىسىنە قازىر دە ەش وكىنىش بىلدىرمەيدى.
جانى تازا, ونەرگە ادال, ەڭ باستىسى مارقاكولىن ەرەكشە سۇيەتىن انۋاربەك ساعدولدا ۇلىنا مول شىعارماشىلىق تابىستار تىلەيمىز. اناعانىڭ ءوز اۋىلداستارىن ءالى دە شۋاقتى ونەرىمەن قۋانتا بەرەتىنىنە سەنىمىمىز مول.
ايجان احمەتوۆا, №1 تەرەكتى ورتا مەكتەبىنىڭ مۇعالىمى.شىعىس قازاقستان وبلىسى, كۇرشىم اۋدانى.