«تۇنەرگەن كۇن قايتا جاپ-جارىق بولعانداي»

(ەلباسى ساپارىنان كەيىنگى تولعانىس)

ءبىز ماقالا تاقىرىبىنا شىعارىپ وتىرعان بۇل سوزدەر ەلباسىمىزدىڭ جاڭاوزەن جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسۋىندە ايتىلدى. «ءسىزدىڭ الدىڭىزدا بۇگىن بەتىمىز ۇيالعاننان, قالاي قىلارىمىزدى بىلمەگەننەن سويلەپ تۇرمىز. كەشىر دەپ تە ايتۋعا باتىلىمىز بارماي تۇر. ەلدىڭ اتىنان كەشىر دەۋگە. سىزدەن ۇيات بولدى. ءسىزدىڭ قامقورلىقتان باسقا, جاقسىلىق قىلعاننان باسقا زاتىڭىز جوق. بۇگىن ءسىز كەلدىڭىز, ءسىز كەلگەننەن كەيىن مىناۋ وزەندەگى  تۇنەرگەن كۇن قايتا جاپ-جارىق بولعانداي بولىپ كورىنىپ تۇر ماعان. ادامداردىڭ كوڭىلى دە سونداي. كەلگەنىڭىزگە قاتتى راحمەت ايتامىن, ءوزىم دە قۋانىپ تۇرمىن, حالىق تا قۋانىپ تۇر» – ورالماندار كەڭەسى توراعاسىنىڭ بۇل ءسوزىن بارشا ماڭعىستاۋلىقتاردىڭ ورتاق ويى دەۋگە بولادى. الدىمەن ماڭعىستاۋ جۇرت­شى­لىعى ەلباسىمىزدىڭ وسىن­داي قيىن جاعداي تۋىنداعان تۇستا ارنايى كەلگەنىنە را­زى­لىق ءبىلدىردى. نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلىنىڭ قازاقى داستۇرىمەن ءاڭ­گىمەنى «مەن ادامدارى قايتىس بولعان وتباسىلارىنا كوڭىل ايتۋعا كەلدىم» دەپ باستاۋىنىڭ ءوزى جۇرەكتەردى ەلجىرەتىپ جىبەردى. ەلباسىمىز تالاي كۇننەن بەرى دۇربەلەڭگە تۇسكەن حالىققا باسۋ ايتتى, جۇرتتى سابىرعا شا­قىردى. «بوستاندىق – باسى­مىزداعى باقىت. سول باقىتتى ۇستاي بىلەيىك. ەلىمىز تىنىش بولسا, جەرىمىز ءبۇتىن بولسا, با­لالارىمىز باقىتتى بولادى. ەندى-ەندى اياعىمىزدان تىك تۇرىپ كەلە جاتقاندا ءوز بەرەكەمىزدى ءوزىمىز كەتىرسەك, ۇرپاقتارىمىز­دىڭ بولاشاعى ب ۇلىڭعىر بولا­دى», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. اقتاۋ مەن جاڭاوزەندەگى كەزدەسۋلەردى تەلەارنالار ارقىلى كورگەن وبلىس حالقى, سول كەزدەسۋلەرگە قاتىسقان جۇرتشىلىق وكىلدەرى پرەزيدەنتتىڭ بولەكشە پاراساتتىلىعىنا تاعى دا كوز جەتكىزە ءتۇستى.  وسى ارقىلى ەل­با­سى ءار ىستە دە سوناۋ ءتاۋرات زا­ما­نىنان كەلە جاتقان «اقيقات بەل ورتادا جاتادى» دەگەن دا­نا­لىقتى باسشىلىققا الاتىنىن تانىتىپ, كەز كەلگەن قۇبىلىسقا ديالەكتيكالىق قاراما-قايشى­لىق زاڭدىلىعى تۇرعىسىنان تال­داۋ جاساۋدىڭ ۇلگىسىن كور­سە­تىپ بەرىپ وتىر. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جاڭاوزەندە ورىن العان جاپپاي تارتىپسىزدىكتەردى قاتاڭ ايىپتاي كەلىپ, ولاردى زاڭ بۇزۋشىلىققا ارانداتىپ سالعان ارامزالاردىڭ ءادىل جازادان قۇتىلمايتىنىن ايتتى. «وسى­نىڭ بارلىعىنا ديريجەرلىك سىرتتان وتىرىپ جاسالدى. قاي جەردە بولسا دا, دۇنيەنىڭ قاي تۇكپىرىندە بولسا دا, ىزدەپ تا­بامىز ونىڭ ءبارىن. بيىل تاپ­پاساق, ەندىگى جىلى تابامىز. شىن­دىقتى شىعارتامىز. سوت بو­لادى, كىنالىلەر جاۋاپقا تارتى­لا­دى», دەدى پرەزيدەنت. سونىمەن بىرگە, ەلباسى بۇل باسبۇزارلىققا نەگىزگى ايىپتىلار مۇنايشىلار ەمەس ەكەندىگىن دە باسىن اشىپ كورسەتتى. «ارانداتۋعا ءتۇسىپ, ەش­قانداي قىلمىس جاساماعان ادام­داردىڭ ءبارى بوساتىلادى», دەدى.  ولاردىڭ ەڭبەك داۋىنا قاتىستى ماسەلەلەردىڭ دەر كەزىندە قارال­ماۋى, پروبلەمالاردى تۇنشىق­تى­رىپ ۇستاۋعا تىرىسۋ, ەل باسشى­لىعىنا جالعان اقپارات بەرۋ وسى وقيعانىڭ ءبىر سەبەبى ەكەندىگىن ەسكەرتتى. «ۇكىمەت, «سامۇرىق-قازى­نا» قورى, «قازمۇنايگاز» كومپا­نياسى مەنىڭ ەڭبەك داۋىن ۋا­قىتىندا شەشۋ جونىندەگى تاپ­سىر­مامدى ورىندامادى. وكىنىش­كە وراي, ولار بۇل ماسەلەنى شەشۋگە قابىلەتسىز بولىپ شىقتى. ۇلت­تىق كومپانيا مەن ونىڭ ەنشىلەس قۇرىلىمدارىندا كەزدەيسوق ادام­دار كوپ ەكەندىگىن كورىپ وتىر­مىز», دەدى ەلباسى. راسىندا دا, پرەزيدەنتكە «بارلىعى دۇرىس بولىپ جاتىر. بارماي-اق قويى­ڭىز, ماسەلە شەشىلەدى. وزدەرى تى­نىشتالادى. سويتەمىز, بۇيتەمىز» دەپ سويلەيتىندەردىڭ       جاۋىردى جابا توقۋى قاندايلىق قاتەرگە الىپ كەلگەنىن قازىر بۇكىل ەل كورىپ-ءبىلىپ وتىر. پرەزيدەنت اقتاۋدا, جاڭا­وزەن­دە سويلەگەن سوزدەرىندە مۇ­ناي­شىلاردىڭ مۇڭى تىڭدالا­تى­نىنا, وسى وقيعادان قورىتىندى شىعاراردا بارلىق فاكتورلار ەسكەرىلەتىنىنە باسا نازار اۋداردى. جاڭاوزەندەگى قوردالانىپ قالعان پروبلەمالاردى شەشۋدىڭ  جولدا­رىن, جۇمىسسىز قالعانداردى جۇ­مىسپەن قامتۋدىڭ تەتىكتەرىن ناق­تى كورسەتكەنى نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلىنىڭ ەكونوميكانىڭ كىلتىن بىلەتىن قاسيەتىن تاماشا تانىتتى. «مىناۋ «وزەنمۇنايگازدىڭ» ءتو­ڭى­رەگىندە قازىر جاڭا ءوندىرىس اشى­لادى. جاڭا مەكەمە اشامىز. ول بۇرعىلاۋ كومپانياسى بولادى. ونىڭ قۇرىلىسى ءبىر جىل­دىڭ ىشىندە جۇرەدى. سول ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ادامداردى بۇرىنعى جال­­اقى­سىمەن جۇمىسقا الا­مىز», دەگەن ەلباسىمىزدىڭ ءسو­زىنە جي­نالعان جۇرتشىلىق دۋىل­داتا قول سوقتى. «ولاردىڭ بارىنە اي­تىڭدار. ەشكىمنەن قو­رىقپاسىن. مەن قازىر تاپسىرما بەرەمىن. ەشكىم ولاردى قا­ما­مايدى, ۇس­تامايدى, ولار كەلىپ, سويلەس­پەسە, جاعدايدى بىلمەسەك, ءبىز ولاردى قالاي ورنا­لاس­تىرا­مىز؟», دەگەندى دە ايتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. پرەزيدەنتتىڭ ءتارتىپ ساق­شى­لارىمەن كەزدەسۋىندە دە ءبىراز جايدىڭ باسى اشىلدى. اۋەلدە الاڭعا ەشقانداي قارۋسىز كەلگەن پوليتسەيلەردىڭ قارۋدى تەك قورعانىس ماقساتىندا قولدا­نۋعا ماجبۇرلەنگەندەرى ايتىل­دى. ونىڭ وزىندە كوپكە دەيىن وق اسپانعا, جەرگە اتىلعان. را­سىن­دا دا, تابەلدىك قارۋداعى ءار وق ءۇشىن ءوزى تىكەلەي جاۋاپ بەرەتىن, ورىنسىز وق اتسا قىلمىستىق جاۋاپقا تارتىلاتىنىن بىلەتىن ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ قارۋ قول­دانۋعا تەك باسقا امالى قالماعاندا عانا باراتىنى بەلگىلى. ماسەلەنى وڭايلاتىپ كورسە­تۋدىڭ جونسىزدىگىن ەسكەرتتى پرە­زيدەنت. «ءاربىر قايتىس بولعان ادامنىڭ قالاي وپات بولعانىن تەكسەرتەمىز. جەكە-جەكە. ءمان-ءمانىسىن انىق­تاي­مىز. قاي جاع­دايدا كىمنىڭ كى­نالى ەكەنىن ناق­تى انىق­تايمىز», دەگەن نۇر­سۇل­تان ءابىش ۇلى ويىن قازاقى قارا تىلمەن, قاراپايىم ۇعىم­مەن قايىرىپ, ەلگە ءسوز ارنادى. «وسىمەن مىنانداي سۇم­دىق­تى توقتاتىڭدار. ماسقارا بولمايىق. سولاي بولدى ەكەن دەپ مەن ماڭعىستاۋ جۇرتىنا كوڭىلىمدى وزگەرتپەيمىن. قازاق ەلدىڭ قاي تۇكپىرىندە جۇرسە دە مەنىڭ قازاعىم. ماڭعىستاۋ – 362 اۋليەنىڭ جەرى, قاسيەتتى جەر. سو­لاردىڭ ارۋاعىنا كۇل شاش­پاڭ­دار. ولاردىڭ قاھارىنا قال­ماڭ­دار. ۇيات بولادى» – بۇكىل الەم الدىندا ابىرويلى ەلباسى­مىز­دىڭ بۇل سوزىنە تۇسىنىكتەمە قا­جەت ەمەس دەپ ويلايمىز. جاڭا­وزەندەگى كەزدەسۋدە ءسوز العان اقساقالدىڭ: «مىنا ايتقانى­ڭىزعا ءدان ريزا بولىپ وتىرمىن. قايداعى جوقتىڭ ءبارىن ادامنىڭ ەسىنە ءتۇسىردىڭىز. مۇنى ەستىگەن ادامنىڭ تەبىرەنبەسكە امالى جوق», دەگەنى دە سوندىقتان. پرەزيدەنتتىڭ بۇل ساپارى جا­ڭا­وزەن جاراسىنىڭ جازى­لىپ, كيەلى ماڭعىستاۋعا مەرەيلى كۇندەر كوپ ۇزاماي قايتا كەلەرىنە حا­لىق­تىڭ سەنىمىن ارت­تىرا ءتۇستى. جولامان بوشالاق, «ەگەمەن قازاقستان» – اقتاۋدان.