قورشاعان ورتانىڭ تازالىعى ءۇشىن

كەشە بولات نۇرجانوۆ اتىنداعى ەكىباستۇزدىڭ گرەس-1 ستانساسىنىڭ №6 ەنەرگوبلوگىندا ەلەكتر سۇزگىسى ىسكە قوسىلدى. وندىرىستىك  جوبانىڭ ىسكە قوسىلۋىنا جانە ەنەرگەتيكتەردى ءتول مەرەكەلەرىمەن قۇتتىقتاۋ سالتاناتىنا كاسىپورىن اكتسيونەرى  «قازاقمىس كورپوراتسياسى»  جشس باسقارما توراعاسى ەدۋارد وگاي, وبلىس اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ قاتىستى. ەكىباستۇزداعى گرەس-1 ستان­ساسىنىڭ 50 پايىزدىق ۇلەسىنە يە «قازاقمىس» جەرىمىزدەگى مىس, التىن, مىرىش, كۇمىس, ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋدە ەلەۋلى اكتيۆتەرى بار, تابيعي رەسۋرستاردى ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ جونىندەگى جەتەكشى حالىقارالىق كومپانيا بولىپ تابىلادى. كورپوراتسيا ەلىمىزدەگى ءىرى مىس ءوندىرۋشى ءارى 17 كەنىشكە, 10 تاۋ-كەن فابري­كا­لارىنا جانە ەكى مىس بال­قىتۋ­شى وندىرىستىك كەشەنگە يە بولىپ وتىرعان الەمدەگى الدا كەلە جاتقان مىس ءوندىرۋشى. مىرىش, كۇمىس جانە التىن وندىرەدى. ءوت­كەن جىلى 167 مىڭ توننا مى­رىش كونتسەنتراتىن وندىرگەن. كور­پوراتسيا الەمدەگى ون كۇ­مىس ءوندىرۋشىنىڭ ءبىرى بوپ تا­بى­لادى. لوندون قور بيرجاسىن­دا جانە گونكونگ قور بيرجا­سىن­دا اينا­لىمعا قابىلەتتى FTSE-100 كومپانيا تىزىمىنە كىرەدى, سون­داي-اق قازاقستان قور بيرجا­سىن­دا (KASE) دا ساۋدالانىپ كەلەدى. كورپوراتسيا توبىندا 61 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى, كوپ­شىلىگى قازاقستاندىقتار. ال, ەنەر­گەتي­كالىق قاۋىپسىزدىك – ول ەل قاۋىپسىزدىگى. بۇعان دەيىن شەتەلدىك ين­ۆەستورلاردىڭ قولىندا بولىپ كەلگەن 30 جىلدىق تاريحى بار ستانسا بۇل كۇندەرى مەملەكەت يەلىگىندە ەكەنى بەلگىلى. بىل­تىر گرەس-1 ستانساسىنا ەلىمىز­دىڭ جانە تمد ەلدەرى ەلەكتر ەنەر­گەتيكاسى سالاسىنىڭ ارداگەرى, كەزىندە كاسىپورىننىڭ اياق­قا نىق تۇرىپ, دامۋىنا زور ۇلەس قوسقان بولات نۇرجانوۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى. وتكەن جىلى ستان­سانىڭ مەرەيتويىنا وراي №5 ەنەرگوبلوكتا قورشاعان ورتانى لاستانۋدان قورعايتىن ەلەكترلى سۇزگى ىسكە قوسىلعان بولاتىن. ستانسانىڭ باس ديرەكتورى رىس­قان سىبامباەۆتىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىننىڭ الداعى ون جىل­دىققا ارنالعان دامۋ باعدارلا­ماسى تالقىلانىپ, بەكىتىلگەن. جوعارىدا اتالعان №5 ەلەكترلى سۇزگى وسى ينۆەستيتسيالىق باع­دار­لامانىڭ العاشقى باستاماسى دەۋگە بولادى. جاڭا قۇرىلعى اۋاعا تارالاتىن زياندى كۇلدىڭ مولشەرىن جىلىنا 17,5 مىڭ تونناعا دەيىن تومەندەتە الادى. بۇعان دەيىن ەكولوگياعا زالال كەلتىرەتىن قالدىقتاردىڭ اۋاعا تارالۋ مولشەرى جىلىنا 20,5 مىڭ توننانى قۇراسا, ەندى ول كورسەتكىش 3 مىڭ تونناعا دەيىن ازايادى. بۇل كاسىپورىننىڭ قار­جى ۇنەمدەۋىنە دە اسەر ەتەدى. مىسالى, ەكولوگيالىق زارداپتار ءۇشىن جىلىنا تولەنەتىن قاراجات كولەمى 70,6 ميلليون تەڭگەگە قىسقارادى. ستانساداعى № 2 جانە № 8 ەنەر­گو­بلوكتاردى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىس­تارىنا قۇيىلاتىن ينۆەستيتسيا كولەمى 53,4 ملرد. تەڭگە بولادى. جوبانى ىسكە اسى­رۋ مەرزىمى – 2014 جىل. ءيا, ەنە­ر­­گە­تيكا – ەل ەكونوميكاسى­نىڭ قوز­عاۋشى كۇ­شى. قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە قولعا الىنىپ جات­قان ۇدە­مەلى ين­دۋس­تريالدىق-يننو­ۆا­تسيا­لىق دامۋ جوبالارى دا ەنەر­گە­تي­كا سالا­سى­مەن تىعىز بايلا­نىس­تى. بۇل رەتتە, ەكىباس­تۇز­دىڭ گرەس-1 ستان­سا­سىنىڭ الار ورنى ەرەكشە. جالپى, ەكىباستۇزداعى ستانسالاردا جۇزەگە اسىرىلىپ جات­قان يننوۆاتسيالىق جوبالارمەن, ونىڭ ىشىندە جاڭادان ىسكە قو­سىلعان ەلەكتر سۇزگىنىڭ ماڭىزىن ەلباسى دا جاقسى ءبىلىپ, نازار اۋدارىپ, جوعارى باعالاپ وتىر­عان. ويتكەنى, ەلىمىز ءۇشىن كومىر­لى قالا, اينالا وندىرىستەرى قاپ­تاعان ەكىباستۇزدىڭ ورنى بولەك. سول ءۇشىن دە شەتەلدەردەگىدەي مۇنداي ەلەكترلى سۇزگىلەردى ەلىمىزدەگى بارلىق ستانسالاردا ور­ناتۋ قاجەت ەكەندىگىن ايتىپ, قور­شاعان ورتانى قورعاۋداعى بۇل قۇرىلعىلاردىڭ ماڭىزىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇكىمەتكە وسىن­داي قۇرىلعىلاردى ەلىمىزدە جا­ساۋعا تاپسىرما بەرگەنى دە بەلگىلى. وسى وتىز جىلدا ستانسانىڭ دامۋىنا ءوز ىسىنە ادال كوپتەگەن ماماندار ۇلەس قوستى. جالىن­داعان جاستار ەنەرگەتيكا سالا­سى­نىڭ قىر-سىرىن وسى ستانسا باسىندا ءجۇرىپ مەڭگەرىپ شىقتى. ستانسا تەك قازاقستاندىق مامان­داردىڭ عانا ەمەس, كەڭەستىك ەل­دەردىڭ ەنەرگەتيكتەرىنىڭ ناعىز شىڭدالۋ, شەبەرلىك مەكەنىنە اينالدى, دەيدى ەنەرگەتيكتەر. №6 ەنەرگوبلوكتا ورناتىلعان ەلەكتر سۇزگى ودان شىعاتىن كۇل­دىڭ دەڭگەيىن ەداۋىر ازايتاتىن بولادى. جالپى, جاڭا زامانعى ەلەكتر سۇزگىلەرىن ورناتۋ باع­دارلاماسى ءۇشىن كومپانيا 12,5 ميلليارد تەڭگە ءبولدى. 2013 جىلى ەلەكتر سۇزگىلەرى قول­دا­نىس­تاعى 6 ەنەرگوبلوكتا تولىق ورناتىلاتىن بولادى. ءجۇر­گىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ناتيجە­سىن­دە اۋاعا تارالاتىن زياندى زاتتاردىڭ اۋقىمى اناعۇرلىم كەميدى. ستانسادا جۇمىس ىستەپ تۇرعان بەس ەنەرگوبلوكتى مودەر­ني­زاتسيالاۋدىڭ, №1, 2 جانە 8 – ءۇش ەنەرگوبلوكتى قالپىنا كەل­تىرۋدىڭ جانە ەلەكتر سۇزگىلەرىن بىرتە-بىرتە ورناتۋ ەسەبىنەن قور­شاعان ورتاعا كەلتىرىلەتىن زيان­دى ىقپالىن بارىنشا كەمىتۋدىڭ بىرنەشە كەزەڭدەردەن تۇراتىن كوپ جىلدىق ينۆەستيتسيالىق باع­دارلاماسى وسىلاي جۇزەگە اسۋدا. جۇرگىزىلگەن جۇمىستار­دىڭ قۇنى شامامەن 1 ملن. اقش دوللارىن قۇراپ وتىر. بيىل № 8 جانە №2 ەنەرگوبلوكتاردى قال­پىنا كەلتىرۋ ىسىنە شامامەن 19 ملرد. تەڭگە يگەرىلدى. № 8 ەنەرگوبلوكتى ىسكە قوسۋ الداعى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىنا بەلگىلەنىپ وتىر. № 2 ەنەرگوبلوكتى قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى جوبا دا اياقتالدى. بيىل جىل بويى ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالار اياسىندا № 6 ەنەرگوبلوگىنداعى ەلەكتر سۇزگىلەردى مونتاجداۋ جانە ورناتۋ جونىندەگى جۇمىس­تار ورىندالىپ, № 7, 4 جانە 5 ەنەرگوبلوكتارداعى ەلەكتر ءسۇز­گىلەردى مونتاجداۋ جۇمىستارى باستالدى. № 3 جانە № 6 ەنەر­گو­بلوكتارىندا جاڭعىرتۋ جۇمىس­تارى مەن كۇردەلى جوندەۋ جۇ­مىستارى اياقتالدى. – ەكىباستۇز گرەس-1 ستانسا­سىن­داعى جاڭعىرتۋ جۇمىس­تارى, جالپى قازاقستاندىقتار ءۇشىن ماڭىزدى. بۇل رەتتە, ور­ناتىلىپ جاتقان ەلەكتر ءسۇز­گىلەردىڭ ارقا­سىندا قورشا­عان ورتاعا دەگەن زيان مولشەرىن بارىنشا تومەن­دەتۋگە قول جەتكىزە الاتىن بول­دىق, – دەپ اتاپ ءوتتى «قازاقمىس كورپورا­تسيا­سى» جشس باس­قار­ماسىنىڭ ءتور­اعاسى ە.وگاي. فاريدا بىقاي. پاۆلودار.