بىلتىر جىلدىڭ سوڭىندا 2018 جىلدان باستاپ قازاقستانداعى بارلىق جەتىمدەر ءۇيى قيىن جاعدايدا قالعان وتباسىلار مەن بالالاردى قولداۋ ورتالىقتارىنا اينالادى دەگەن اقپاراتتى كوزىمىز شالىپ قالعان بولاتىن. مەكەمەنىڭ اتىن وزگەرتكەنمەن زاتى وزگەرە مە دەگەن ەدىك. اتالعان ورتالىقتىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, اتا-انانىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار كەلەشەك وتباسىن تاپقانعا دەيىن پانالايتىن ۋاقىتشا ورىن رەتىندە قاراستىرىلماق.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە قاراستى بالالار قۇقىعىن قورعاۋ كوميتەتىنىڭ ايتۋىنشا, وتباسىلاردى قولداۋ ورتالىقتارىندا بالالار وتباسىنا قايتا ورالعانعا دەيىن بولادى. وندا بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرى بولمايدى. بالالار تەك بەلگىلى ءبىر ۋاقىتقا, ولاردىڭ قۇجاتتارى رەسىمدەلىپ بىتكەنشە, اسىراپ الۋشىلار قۇجاتتارىن رەتتەپ بولعانعا دەيىن قالادى. وسىعان بايلانىستى ەلىمىزدەگى بالالار ۇيلەرىن ترانسفورماتسيالاۋ جايلى قام-قارەكەتكە كوز جۇگىرتكەن ەدىك.
جوعارىداعى اتالعان ورتالىق جۇمىستارىنا نازار سالساق, بالا اسىراپ الۋعا ق ۇلىقتى اتا-انالارمەن پسيxولوگيالىق دايىندىق ساباقتارى, سونىمەن قاتار جەتىم بالالاردى قازاقستاندىق وتباسىلارعا ورنالاستىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەك. ەلىمىزدە بالانى قايتادان بالالار ۇيىنە تاپسىرۋ وقيعالارى ءجيى كەزدەسەتىنى بەلگىلى. مۇنىڭ بارلىعى پسيxولوگيالىق دايىندىقتىڭ جوقتىعىنان بولۋى مۇمكىن. ورتالىق وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋدى كوزدەمەك. كوميتەت مالىمەتتەرى بويىنشا, بالانى قايتا تاپسىرۋ وقيعالارىنىڭ ۇلەسى 16 پايىزدى قۇرايدى ەكەن. جالپى, بالالار ۇيلەرىندەگى جەتكىنشەكتەر سانى جىل سايىن 1 مىڭعا ازايىپ كەلەدى. جاڭا وتباسىن تاۋىپ جاتقان بالالاردىڭ سانى ارتۋدا. ءبىز ايتىپ وتىرعان وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارى بىلتىر استانا مەن الماتى قالالارىندا سىناما رەتىندە اشىلعاننىڭ وزىندە ناتيجەسىن بەرە باستاعان.
قازىرگى تاڭدا بالالار ۇيىندە تاربيەلەنۋشىلەرگە مەملەكەت تاراپىنان كوپ قامقورلىق جاسالىپ جاتىر. بۇل تۋرالى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «جەتىم بالالاردى اسىراپ الۋشى جانە تاربيەلەۋشى ازاماتتار ءۇشىن جاعىمدى قۇقىقتىق ورتانى كۇشەيتۋ قاجەت. مۇنداي وتباسىلار مەملەكەت جانە قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ جان-جاقتى كومەك وبەكتىسىنە اينالۋ كەرەك. جىل سايىن بالالار ۇيىنەن بالالاردى اسىراپ الۋشى ادامدار سانىنىڭ ءوسۋى قۋانىشتى. وتباسىلاردا پاتروناتتى تاربيەلەۋ, قامقور بولۋ جانە قامقورشىلىق تاجىريبەسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن زاڭدى نەگىزدى نىعايتۋ قاجەت. كوپتەگەن مەملەكەتتەردە قامقورسىز قالعان بالالاردى ۋاقىتشا ورنالاستىراتىن «قوناق وتباسى» تاجىريبەلەرى بار. ءبىز وسى تاجىريبەنى ەسەپكە العانىمىز ءجون», دەپ اتاپ كورسەتكەنى بەلگىلى.
جۋىردا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ تە بالا قۇقى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن كەزدەسۋ كەزىندە ءبىراز ماسەلەنىڭ باسىن اشۋعا تىرىستى. بۇگىندە بالالار ومىرىنە الەۋمەتتىك جانە قۇقىقتىق كەپىلدىك بەرۋ ماسەلەسىن بىرلەسىپ قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى ماقساتتاردىڭ ءبىرى بولىپ تۇر.
ە.ساعاديەۆ بالالار ومبۋدسمەنىمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋ ارقىلى بارلىق شارانى اشىق تا جاريالى اتقارىپ, ازاماتتىق قوعامعا قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىراتىنىن ايتادى. سونداي-اق مينيسترلىك قوعام وكىلدەرىنىڭ بالالار ءۇيىنىڭ جۇمىسىنان حاباردار بولىپ وتىرۋى ءۇشىن قامقورشىلىق كەڭەستەرىن قۇرعانىن ايتا كەتكەن ءجون. ونىمەن قوسا بالالار قۇقىن قورعاۋ جونىندەگى كوميتەتتىڭ سايتىندا 2017 جىلدان بەرى اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان جانە اكە-شەشەسىنەن ايىرىلعان بالالار تۋرالى رەسپۋبليكالىق مالىمەتتەر بازاسى اشىق تۇر.
باستاپقى ماسەلەگە قايتىپ ورالار بولساق, «اسىراپ الۋشى اتا-انالار» قوعامداستىعىنىڭ ديرەكتورى جاننا كيمنىڭ ايتۋىنشا ەڭ وزەكتى ماسەلە اسىراپ العان بالانى قايتا اكەلىپ تاستاۋ بولىپ تۇر. جاننا دا بالا اسىراپ الۋدىڭ قيىندىعىن ءبىر كىسىدەي بىلەتىندىگىن ايتادى. ول بالا اسىراپ الماس بۇرىن اتا-انالار مىندەتتى تۇردە مامانداردان كەڭەس الىپ, ارنايى دايىندىقتان ءوتۋىنىڭ زاڭ جۇزىندە بەكىتىلگەنىن قالايدى.
بۇل ماسەلەدە مينيستر بالالار ءۇيىنىڭ قىسقارۋىن قولدايتىنىن جەتكىزىپ, بالالار ۇيلەرىنىڭ ورنىنا بالالاردى قولداۋ ورتالىقتارى پايدا بولعانى ءجون دەگەن پىكىردە. «بۇل – اسىراپ الىنعان بالالاردىڭ الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋىنە ىڭعايلى, اتا-انالارعا ۇلكەن قولداۋ جانە كومەكتى قاجەت ەتەتىن بالالار ءۇشىن دە پايدالى», دەيدى ول. بالالار قۇقىن قورعاۋ جونىندەگى كوميتەت توراعاسى نۇربەك ورشۋبەكوۆ بولسا, مينيسترلىكتىڭ «اسىراپ الۋشى اتا-انالار مەكتەبى» تۋرالى باستاماسىن قولدايتىنىن ايتادى. بىراق بۇل ءۇشىن مۇنداي مەكتەپ قىزمەتىنىڭ ستاندارتتارىن دايىنداۋ كەرەك.
بۇل باعىتتا العاشقى قادام رەتىندە پارلامەنت ماجىلىسىندە زاڭ جوباسى قارالۋدا. جوبادا بالالار قۇقىن قورعاۋ سالاسىندا ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ستاندارتتارىن دايىنداپ, ماقۇلداۋداعى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قۇزىرەتىن انىقتاۋ ۇسىنىلعان. اتالعان زاڭ جوباسى قابىلدانعان جاعدايدا «اسىراپ الۋشى اتا-انالار مەكتەبى» ستاندارتتارى سەكىلدى بارلىق ستاندارت قۇقىقتىق اكتىلەرمەن بەكىتىلىپ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار سول بويىنشا جۇمىس ىستەي الادى. ودان كەيىنگى ارەكەت بالا اسىراپ العىسى كەلگەن بارلىق ازاماتتار «اسىراپ الۋشى اتا-انالار مەكتەبىندە» دايىندىقتان وتۋگە مىندەتتەلەتىن زاڭ جوباسىن ۇسىنۋدى قامتيدى.
بالا تاعدىرىنا بارلىق جاعىنان تياناقتى شەشىم قاجەت ەكەنى انىق. ال «ەرىكتى مەيىرىمدىلىك قوعامى» قورىنىڭ جەتەكشىسى ارۋجان ساين بالالار ومبۋدسمەنىنىڭ قىزمەتكەرلەر شتاتى بولۋ كەرەك دەگەن پىكىر ايتادى. «وكىلەتتى ۋاكىل ينستيتۋتى بارلىعىمىزدىڭ باسىمىزدى قوسۋى كەرەك. ءبىز تىزە قوسىپ جۇمىس ىستەپ, قولداۋ بىلدىرۋگە ءاردايىم دايىنبىز. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بالا قۇقىن قورعاۋشى ادامنىڭ ءوز كومانداسى, شتاتى بولۋى كەرەك. سەبەبى جالعىز ادامنىڭ ءىس ءبىتىرۋى قيىن. بۇل قوعامدىق جۇمىس رەتىندە جۇرگىزىلمەۋى كەرەك», دەيدى ا.ساين. سونىمەن قاتار ول بەلسەندى جەتىم بالالار تۋرالى رەسپۋبليكالىق بازانىڭ كەمشىلىكتەرىن اتاپ ءوتىپ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان كەزدەسەتىن كەدەرگىلەر تۋرالى دا جەتكىزدى.
قوعام بەلسەندىلەرىنىڭ كوبى جەتىم بالالار بازاسىنىڭ كەمشىلىكتەرىن تۇزەپ, بالا كۇتىمىنە بايلانىستى الەۋمەتتىك تولەم تۋرالى زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋدى ۇسىنادى. ياعني قۇجاتى جوق انالار مەن جالعىزباستى اتا-انالاردىڭ قۇقى تاپتالماۋىن ەسكەرۋدى سۇرايدى. جالپى العاندا, قوعام بالا قۇقىن قورعاۋ ماسەلەسى توڭىرەگىندەگى كوپتەگەن پروبلەمالارعا نازار اۋدارۋدى تالاپ ەتەدى.
جاڭادان تاعايىندالعان بالالار ومبۋدسمەنى ساۋلە ايتپاەۆانىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, بۇل تاقىرىپقا قوعامنىڭ بەلسەندىلىگى ارتىپ كەلەدى. ء«بىز ۇنەمى قوعامدى تولعاندىراتىن ماسەلەلەردى تىڭداپ, شەشىم شىعارۋدى ۇيرەندىك. بالا قۇقىن قورعاۋ ماسەلەلەرىن شەشۋدى كوزدەيتىن كەزدەسۋلەردىڭ ءجيى ءوتىپ تۇرعانى دۇرىس. «جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا سەنىمى جوعالعان ازاماتتار بىردەن ورتالىق اتقارۋشى ورگاندارعا نەمەسە بالا قۇقىن قورعاۋشى ۋاكىلگە جۇگىنەتىنىن بايقايمىز. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ الاڭىندا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ, بالا قۇقىن قورعاۋشى ۋاكىل ءار توقسان سايىن حالىقپەن بەينە بايلانىسقا شىعىپ وتىرادى. كەزدەسۋ تاقىرىبى بىزگە قانداي ساۋالدار كەلىپ تۇسەتىنىنە بايلانىستى بولادى. جۇمىس ءتارتىبىمىزدى انىقتاپ الامىز. ەل قامقورلىعىمىزدى سەزىنۋى كەرەك. العاشقى قابىلداۋ كۇزدە بولادى دەپ ويلايمىن», دەيدى ومبۋدسمەن.
ايتا كەتۋىمىز كەرەك, پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا وراي قازاقستانداعى بالالار ۇيىندە تاربيەلەنۋشىلەر مەن بالالار ءۇيىنىڭ سانى جىلدان-جىلعا ازايىپ كەلەدى. وسىنداي ىلكىمدى ىستەردىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە جەتىم بالالار جانە اتا-انالارىنىڭ مەيىرىمىنسىز قالعان بالالارعا ارنالعان 58 مەكەمە قايتا ۇيىمداستىرىلىپ, ءبىرازى جابىلعان.
ميراس اسان,
«ەگەمەن قازاقستان»