كوكتەم كەلىپ, كۇن جىلىنىسىمەن جامبىلدىق شارۋالار القاپتارعا العاشقى قىزىلشا ەگۋدى باستاپ تا كەتتى. ال التى اي جازداعى ادال ەڭبەك پەن توككەن تەر كۇنى ەرتەڭ نەسىبە بولىپ ەلدىڭ وزىنە قايتادى. دەي تۇرعانمەن, مول ءونىم الۋ ءۇشىن كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنىڭ ءوز دەڭگەيىندە جۇرگىزىلۋى ايرىقشا ماڭىزدى.
جىل باسىندا وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ وتكەن جىلى 120 مىڭ توننا قانت وندىرگەن تاراز قانت زاۋىتىنىڭ جۇكتەمەسىن بيىلعى جىلى 200 مىڭ تونناعا جەتكىزۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. تاپسىرماعا ساي ستراتەگيالىق داقىل سانالاتىن قانت قىزىلشاسىن ەگۋ القاپتارىن ۇلعايتۋ ءىسى دە جولعا قويىلدى. سونىمەن قاتار اۋداندارداعى ءتاتتى ءتۇبىر القاپتارى ارنايى كارتاعا ءتۇسىرىلدى. بۇگىندە اۋدانداردا اگروقۇرىلىمداردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق الەۋەتى جانە تۇقىم مەن تىڭايتقىشتاردىڭ ساپاسى قانداي دەگەن ساۋالدىڭ كۇن تارتىبىندە تۇرعانى انىق. سۋارمالى ەگىس القاپتارى تولىعىمەن پايدالانىلىپ جاتىر ما دەگەن دە سۇراقتىڭ كولدەنەڭ شىعاتىنى بەلگىلى. ازىرگە قانت قىزىلشاسىن ەگۋدە اۋداندارداعى احۋال تۇراقتى, جۇمىس ناتيجەلى, دەگەنمەن ماسەلە دە جوق ەمەس.
بۇگىنگى تاڭدا قورداي اۋدانىندا قولدانىستا 38061 گەكتار سۋارمالى القاپ بار. اتالعان ايماقتا قانت قىزىلشاسىنا ارنالعان ەگىستىك كولەمىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك مول. وتكەن جىلى 17200 توننا ءتاتتى ءتۇبىردى جيناپ, قابىلداۋ پۋنكتىنە جونەلتكەن قوردايلىق ديقاندار بيىلعى جىلى بۇل كورسەتكىشتى 22-23 مىڭ تونناعا دەيىن جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر ەكەن. وسى ۋاقىتقا دەيىن شارۋالاردىڭ باس اۋرۋىنا اينالىپ كەلگەن باعا ماسەلەسى دە تۇراقتاندى.
جۇمىس بار جەردە ماسەلەنىڭ دە بولاتىنى بەلگىلى. وسى ورايدا القاپتى سۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن كانالداردى تازارتۋ ءىسى جەرگىلىكتى شارۋالار ءۇشىن وزەكتى بولىپ تۇر. بىراق ونىڭ شەشىمىن تاباتىن كۇنى الىس ەمەس سياقتى. ولاي دەيتىنىمىز, وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى مادەن مۇساەۆ سۋ جۇيەلەرىن تازالاۋمەن اعىمداعى جىلدان باستاپ مەحانيكالاندىرىلعان وتريادتىڭ اينالىساتىندىعىن ايتتى. وترياد جۇمىسىن جۇيەلەۋگە 472 ميلليون تەڭگە قاراجات قاراستىرىلعان ەكەن. سونىمەن قاتار اكىمنىڭ ورىنباسارى تۇتىنىلعان سۋعا اقى تولەۋدى سۋبسيديالاۋ ماسەلەسىنىڭ دە كۇن تارتىبىندە تۇرعانىن جەتكىزدى.
بيىلعى مەجە بويىنشا شۋ اۋدانىندا 2000 گەكتار جەرگە قانت قىزىلشاسى ەگىلۋى ءتيىس. اتالعان اۋداندا وڭىردەگى سۋارمالى ەگىس القاپتارىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ تۇبەگەيلى شەشىلگەن. بىراق بۇگىندە القاپتاردى سۋمەن قامتىپ وتىرعان جەكەمەنشىك كانالدىڭ تەحنيكالىق جاعدايى سىن كوتەرمەي تۇر. وسى ۋاقىتقا دەيىن جوندەۋدى قاجەت ەتىپ تۇرعان ارناعا قاراجات قاراستىرىپ, ونىڭ سۋ وتكىزۋ قارقىنىن ارتتىرۋعا كانالدىڭ جەكەمەنشىكتەن مەملەكەت يەلىگىنە قايتارۋ جۇمىستارىنىڭ جۇرگىزىلمەۋى سەبەپ بولىپ وتىر ەكەن.
قانت قىزىلشاسىن ەگۋ ەرەكشە قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتقان ايماقتىڭ ءبىرى – مەركى اۋدانى. اتالعان اۋداننىڭ ت.رىسقۇلوۆ اۋىلدىق وكرۋگىندەگى «ترانسفەر» شارۋا قوجالىعى بيىل 214 گەكتار القاپقا قانت قىزىلشاسىن ەگۋدى جوسپارلاعان. ايتا كەتەيىك, بۇل جەردە جىل سايىن گەكتارىنا 800-1000 تسەنتنەردەن ءونىم الىنادى. سونىمەن قاتار «ترانسفەر» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى ۆلاديمير بوندارەنكو 12 گەكتار قىزىلشا القابىنا تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن ەنگىزگەنىن ايتىپ وتىر. ال وسىنداعى «كراسنىي ۆوستوك» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى زيادين شيرادزە 176 گەكتار سۇدىگەر جەرگە بالتامىر ەگۋدى جوسپارلاعان ەكەن. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى بويىنشا اۋداندا جەتەكشى اگروقۇرىلىم بولىپ سانالاتىن «سىپاتاي باتىر» جشس بيىل 350 گەكتار القاپقا قانت قىزىلشاسىن ەگۋدى قولعا الىپتى. الايدا مەركىلىك شارۋالاردى الاڭداتاتىن ماسەلەلەر دە بار. ايتالىق اۋدانداعى 10813 گەكتار القاپتى سۋمەن قامتۋى ءتيىس ۇلكەن-شۋ كانالىنىڭ باتىس تارماعىنداعى گيدروقۇرىلىمدار جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. جوندەۋ جۇمىستارىنا 43 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, ءتيىستى جۇمىستار قولعا الىنعانىمەن, قىرعىزستان مەملەكەتى سۋدى قاجەتتى مولشەردە جىبەرمەي وتىر ەكەن. الايدا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى مادەن مۇساەۆ اتالعان ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن مۇددەلى مەكەمەلەرمەن ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتتى. جالپى, جامبىل وبلىسىندا بالتامىردىڭ بابىن تاۋىپ, ءباسىن ارتتىرۋعا مۇددەلى شارۋاشىلىقتار بارشىلىق. ولارعا مەملەكەت تاراپىنان تيىسىنشە قولداۋ دا كورسەتىلىپ كەلەدى. ەندىگى جەردە اۋدان اكىمدىكتەرى جەرگىلىكتى شارۋالارمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىپ, ناتيجەنى ارتتىرۋعا جۇمىس ىستەسە, كورسەتكىش جوعارى بولماق. ال ديقانداردىڭ جوعارىدا كورسەتىلگەن ماسەلەلەرى دە وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان ەسكەرىلىپ, وڭ شەشىمىن تابادى دەگەن سەنىم بار.
حاميت ەسامان, «ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى