ەل مەن ەلدى تابىستىراتىن الاڭ

– جەڭىس سەيدوللا ۇلى, مىناداي الەمدىك دەڭگەيدەگى ۇلكەن شارا نەسىمەن ەرەكشەلەنەدى جانە دە دۇنيە­جۇز­ىلىك تەاتر فەستيۆالى قاي كۇندەرى وتەدى دەپ جوسپارلانۋدا؟

– قازاق ەلىنىڭ ايشۋاق تۇعىرى –استانانىڭ 20 جىلدىعىن ايرىقشا سيپاتتا, كەڭ كولەمدە اتاپ ءوتۋدىڭ ما­ڭىزى وتە زور. استانا – تاۋەلسىزدىك جو­لىن­دا اتقارعان الاپات ۇلى ىستەرى­مىز­دىڭ جەمىسى, قۇندى شەجىرەسى ىسپەت­تى. ەلباسىنىڭ اقمولا قالاسىن جاس, تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ ورداسىنا اينا­ل- ­دى­رۋداعى اسقاق ارمانى مەن عا­لا­مات باستاماسىنىڭ بۇگىندە ومىر­شەڭ­­دىگى مەن دۇرىستىعىنا كوزىمىز اي­قىن جەتۋدە. ۇلى يدەيا قازىر اينى­ماس اقيقاتقا اينالدى. مۇنىڭ ءبارى كوز الدىمىزدا وتكەن جوق پا؟ قازىر استانا – تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ جارقىن بەينەسى, ماقتانىشى دەسەك, ارتىق ەمەس. سوندىقتان استانانىڭ مەرەيتويىن ابىرويلى اتاپ ءوتۋ جانىمىزدىڭ جاپىراعىن جازيرا دالانىڭ كاۋسار لەبى تەربەپ, اسەم اۋەنمەن دەمەگەندەي سيپاتتا, ەلىنە, جەرىنە ادال قىزمەت ەتۋدى مۇرات ەتكەن ءار ازاماتتىڭ ارزۋ-اڭسا­رى رەتىندە تويلانۋى الدىمەن بىر­لىككە, تاتۋلىققا جۇكتەلەر سىن ءارى ەل­دىككە, ەگەمەندىككە سۇيىسپەنشىلىكتىڭ بەسى­گى سانالادى.

استانا مەرەيتويى ءۇشىن ۇكىمەت بەكىتكەن 175 مادەني-سپورتتىق ءىس- شارانىڭ ىشىندە 44 حالىقارالىق جوبا بار. سونىڭ ىشىندە ماڭىزدىلىعى جاعىنان دۇنيەجۇزىلىك «استانا» تەاتر فەستيۆالىنىڭ شوقتىعى بيىك بولماق. فەستيۆال مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن 17-30 ماۋسىم كۇندەرى ەلوردا ساحناسىن شۋاققا بولەپ, ەۋروپا مەن ازيانىڭ اي­تۋلى تەاتر ۇجىمدارى قاتىساتىن اۋ­قىمدى شارالارمەن شاتتىقتى ەسەلەتەدى. ايبىنىمىزعا اينالعان ارۋ استانا مۇنداي كەرەمەت تارتۋدى بۇرىن-سوڭدى باستان كەشپەگەن دەسەك, قاتەلەسپەيتىن شىعارمىز. دۇ­نيەجۇزىلىك تەاتر فەستيۆالىنىڭ شى­مىلدىعى «قازاقستان» ورتالىق كون­تسەرت زالىندا اشىلادى دەپ كۇتى­لۋ­دە.

– استانادا دۇنيەجۇزىلىك تەاتر فەستيۆالى العاش رەت بىلتىر ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامان­دان­دىرىلعان كورمەسى اياسىندا وتكەن بولاتىن. ەلوردالىقتار مەن شەتەلدىك قوناقتار الەم ەلدەرى تە­اتر­لارىنىڭ قويىلىمدارىن تا­ما­شالاپ, ەلوردا ساحنالارى جىبەك­تەي ەسكەن كوركەم تۋىندىلارمەن جاڭ­عىردى... ال بيىل فەستيۆالعا كىم­دەردىڭ قاتىساتىنى ءمالىم بولىپ وتىر؟

– دۇنيەجۇزىلىك تەاتر فەستيۆالىن وسىمەن ەكىنشى رەت ۇيىمداستىرۋعا, ەلوردالىق كورەرمەننىڭ الەمدەگى ەڭ ۇزدىك تەاتر قويىلىمدارىمەن تانى­سۋ­ىنا مۇمكىندىك تۋعىزىپ وتىر­عان «قازاقكونتسەرت» مەملەكەتتىك كون­تسە­رت­تىك ۇيىمى ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. بيىل فەستيۆالعا الەمنىڭ ال­دىڭ­عى قاتارلى ەڭ تانىمال تەاترلارى – يتاليا, رەسەي, ليتۆا, جاپونيا, قىتاي, گرۋزيا, ۇلىبريتانيا, پولشا ەلدەرىنىڭ ۇزدىك ونەر ۇجىمدارى قاتىسپاق. اتاپ ايتقاندا, «Piccolo Teatro di Milano» (يتاليا), «Meno Fortas» (ليتۆا), «TRWarsawa» (پولشا), ش.رۋستاۆەلي اتىنداعى گرۋزيا مەملەكەتتىك اكادەميالىق تەات­رى (گرۋزيا), قىتاي حالىق كوركەم تەاترى (قىتاي), تاداسي سۋزۋكي-سان­ تەاترى (جاپونيا) كەلەدى. ونەرسۇيەر قاۋىم ەكى اپتا بويى ءداس­تۇرلى با­عىت­تاعى تەاترلار مەن شىعار­ما­شى­لى­عىنا جاڭاشىلدىقتى تۋ ەت­كەن ونەر ۇجىمدارىنىڭ ۇزدىك قويى­لىم­دارىن تاماشالاي الادى.

–تەاتر ونەرى كىسىنى ەرەكشە سەزىم­گە بولەيتىن رۋحانياتتىڭ ەڭ ءبىر نازىك سالاسى ەمەس پە؟ ساح­نا­لىق قويىلىمدار نەگىزىنەن – پە­سانىڭ ءمəتىنى بويىنشا, رە­جيسسەردىڭ, ءəرتىستىڭ, سۋرەتشىنىڭ, كوم­پوزيتوردىڭ تىزە قوسىپ, تەر تو­گۋى­نەن پايدا بولاتىن عاجايىپ تۋ­ىندى. سولاي بولا تۇ­را كەز كەلگەن شى­عارمانىڭ ءادىل سىن­شىسى قا­شان­نان قاراپايىم حالىق دەسەك تە, ايتۋلى شارانى كا­سىبي تۇر­عىدا سا­­رالاپ, باعالاۋدا سالا ما­مان­دا­رى­نىڭ اتقارار ءرولى قان­داي بول­ماق؟ 

– تەاتر دەگەنىمىز – بارشا وتباسى­نى تۋىستىراتىن وتباسى, – دەگەن ءتام­سىل بەكەر ايتىلماعان بولسا كەرەك. الەمدىك تەاترلاردىڭ تىنىس-تىر­شى­لىگىن بۇل فەستيۆالدا وسى سالانىڭ جى­لىگىن شاعىپ, مايىن ىشكەن ناعىز كا­نىگى ونەر مايتالماندارى ساراپتايدى دەپ كۇتىلۋدە.

ەۋروپا مەن ازيانىڭ اراسىن جاقىن­داستىرىپ, ورتاق يدەياعا جۇ­مىل­­دىراتىن استانالىق فەستيۆال سون­داي-اق جەرگىلىكتى اكتەرلەرىمىز بەن رە­جيسسەرلەرىمىزدىڭ كاسىبي شەبەرلىگىن شىڭ­داپ, تاجىريبەلەرىن ارتتىرۋدا ۇلكەن مەكتەپتىڭ ءرولىن اتقارماق, كورەرمەننىڭ تىنىسىن كەڭەيتىپ, سەزىمنىڭ سەرگۋىنە سەرپىن بەرەتىن شاراعا اينالماق. ەكى اپتاعا سوزىلاتىن تەاتر دوداسىنا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كاسىبي تەاترتانۋشىلار مەن باق وكىلدەرى ارنايى شاقىرىلىپ وتىر. ولاردىڭ اراسىندا بەلگىلى ادامداردان ءاسانالى ءاشىموۆ (قازاقستان), الەكسەي بارتوشەۆيچ (رەسەي), يوناس ۆايتكۋس (ليتۆا), داۆيد اساتياني (فرانتسيا), بەاتريس پيكون ۆاللەن (فرانتسيا), يوسيحيرو ناكامۋرا (جاپونيا) بار. ولار ءاربىر سپەكتاكلدى تەاتر قويىلىمىنان سوڭ كەڭىنەن تالقىعا سالىپ, ءوز ويلارىمەن بولىسەدى.

– بۇگىنگى تاڭدا الەمدىك تەاتر ونە­رىن­دە تانىمال تەاتر سىنشىلارى تەك ما­دەنيەتتانۋشى-عالىم عانا ەمەس, تە­اتردىڭ جۇمىسىن ناسيحاتتايتىن جار­ناماشىعا اينال­عا­نى ءما­لىم. ولار ءوز ەلدەرىنىڭ ۇزدىك قوي­ى­­لىمدارىن الەم نازارىنا ۇسى­­نىپ, باسقا مەملە­كەتتەرگە اپا­رىپ كور­سەتۋگە بەلسەنە ا­تسا­لى­سىپ كەلە­دى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, ءىى دۇ­نيە­جۇ­زىلىك «استانا» تەاتر فەستي­ۆا­لىنەن جۇ­رتشىلىق نە كۇتەدى؟ 

– قاي ونەر سالاسى بولسىن ەل مەن ەلدى جاقىنداستىرىپ, ارالاس­تى­را­تىن حالىقتىق ەلشى سانالادى. دۇ­نيە­جۇزىلىك تەاتر فەستيۆالىنىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءوتۋى بىرىنشىدەن, الەم­دىك تەاتر قاۋىمداستىعىنداعى ورنىمىزدى ايقىنداۋعا مول مۇمكىندىك تۋعىزادى, ەكىنشىدەن, ءتول تۋىندىلارىمىزدى ناسيحاتتاۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسادى.

– فەستيۆالدى وتكىزۋدەگى ماقسات تا وسى ويدان تۋىنداسا كەرەك-اۋ؟ 

– سونىمەن قاتار بۇعان ءىس-شاراعا قاتى­سۋشى تەاتر ۇجىمدارى مەن ولار­دىڭ شىعارماشىلىعىن ناسيحاتتاۋ­دى, قازاقستاننىڭ تاريحي-مادەني ۇلتتىق مۇراسىن الەم نازارىنا ۇسى­نۋدى, اكتەرلەردىڭ شەبەرلىگىن شىڭ­داۋدى, ءوزارا تاجىريبە الماسۋدى, ۇز­دىك سپەكتاكل, ۇزدىك رەجيسسەرلىك, اكتەرلىك جۇمىستار مەن اۆتورلىق شى­عار­مالاردى انىقتاۋدى قوسقان اب­­زال. كەلەشەكتە قازاقستان مەن ەۋرو­­­پانىڭ, ازيانىڭ كاسىبي تەاتر ۇجىم­­دارى اراسىندا شىعارماشىلىق ىن­تى­ماقتاستىق بەرىك ورناپ جاتسا, قانداي عاجاپ! دەمەك, حالىقارالىق اۋقىمعا يە بۇل شارا قازاقستاندىق باسەكەگە قابىلەتتى ونەر مەن مادەنيەت سالاسىنداعى جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان تاعى ءبىر جارقىن كورىنىسى دەۋگە تولىق نەگىز بار. ەلباسىنىڭ قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋدى ماقسات تۇتقان باعدارلاماسىنداعى باستى باعىت تا وسى ويمەن تولىقتاي ۇشتاسىپ جاتقان جوق پا؟! 

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن قاراشاش توقسانباي, «ەگەمەن قازاقستان»