قازاق حاندىعىنىڭ استاناسى بولعان ورتاعاسىرلىق سارايشىق شاھارىنىڭ ورنىن ساقتاپ قالۋ ماسەلەسى تالاي مىنبەردەن ايتىلدى. جىل ساناپ جايىق وزەنى جۇتىپ بارا جاتقان كونە قالا ورنىنىڭ تىم بولماعاندا جەر بەتىندە قالعان كىشكەنە ءبىر بولشەگىن كەلەر ۇرپاققا كوزايىم قىلۋ ۇلت مۇراسىن ۇلىقتاۋى ءتيىس ەل باسىنداعى ازاماتتارعا سىن بولعان ەدى. ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسى دا ەسكى شاھار ورنىنىڭ ەستەلىككە اينالماۋىنا سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر.
التىن وردانىڭ العاشقى ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى بولعان سارايشىق قالاشىعى اتىراۋ قالاسىنان 50 شاقىرىم قاشىقتىقتا, ماحامبەت اۋدانىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان. 1999 جىلى سول كەزدەگى وبلىس اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆتىڭ باستاماسىمەن «حان وردالى سارايشىق» مەموريالدى كەشەنى سالىندى. مەشىت پەن كەسەنە تۇرعىزىلدى. سودان بەرى مۇنايلى مەكەنگە الىس-جاقىننان كەلەتىن قوناقتاردىڭ ات باسىن بۇراتىن بىردەن-ءبىر ورنىنا اينالدى. «كەشەنگە جىلىنا 15 مىڭعا جۋىق ادام كەلەدى. مۋزەي قورىنداعى قالا ورنىنان تابىلعان جادىگەرلەردى كورۋگە قىزىعۋشىلىق تانىتاتىندار قاتارى كوپ», دەيدى سارايشىقتىڭ شىراقشىسىنداي بولعان مۋزەي قىزمەتكەرى مولداش بەردىمۇراتوۆ.
2016 جىلعا دەيىن قاراجات جەتكىلىكسىز دەگەن جەلەۋمەن تاريحي ورىندى ءور سۋىنان قۇتقارىپ قالۋعا اسا مۇددەلى بولا قويماعانىمىز راس. سول جىلى وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆتىڭ قولداۋىمەن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 1,6 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, جاعالاۋدى بەكىتۋ جۇمىستارى باستالدى. قورعانىس بوگەتىنىڭ قۇرىلىسى بيىل اياقتالادى. جەتى حان جەرلەنگەن كيەلى ورىندى زەرتتەۋ جۇمىستارى دا جالعاسىن تاپپاق.
ءسۇيىنشى جاڭالىقتى حالىققا ەسەپ بەرۋ جيىنىندا وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆتىڭ ءوزى جەتكىزگەن ەدى: «سارايشىق» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني مۋزەي-قورىعىنىڭ ساپار ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى بيىل باستالادى», دەدى ول. ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» جوباسىنىڭ تىزىمىنە ەنگەن سارايشىقتا قازىرگى زامانعا ساي بارلىق جاعداي جاسالعان كەشەن بوي كوتەرەدى. اكىمشىلىك عيمارات, قوناقۇي, شارۋاشىلىق-تۇرمىستىق ءۇيى سەكىلدى بىرنەشە عيمارات سالۋ جوسپارلانعان. ەكى قاباتتى اكىمشىلىك عيمارات ىشىندە ەكسپوزيتسيالىق كورمە زالدارى, قور قويماسى, كونفەرەنتسزال, زەرتحانالىق جانە قالپىنا كەلتىرۋ ءۇي-جايى, كىتاپ قويماسى مەن ەلەكتروندى مالىمەتتەر بازاسى بار كىتاپحانا ورنالاسادى. ارنايى الاڭدار, اشىق اسپان استىنداعى مۋزەي مەن ەتنواۋىل دا تاريحي ورىننىڭ ءمان-ماڭىزىن ارتتىرارى انىق.
مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى دا سارايشىققا ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت بارىپ, جاعالاۋدى بەكىتۋ جۇمىستارىمەن, قازبا ورىندارىمەن تانىستى. ازىرگە قاعاز بەتىندەگى جوبا عانا بولعانىمەن, ساپار ورتالىعىنىڭ سالىنار ورنى بەلگىلەنەتىن كۇن دە الىس ەمەس. «قالاشىقتىڭ ورتالىق بولىگى جايىققا جۇتىلىپ كەتكەن جوق, قازىرگى سارايشىق اۋىلىنا قاراي بولۋى كەرەك» دەگەن دە پىكىردەگى عالىمدار بار. وسىنىڭ ءبارىن ەسكەرە كەلە, «سارايشىق» مۋزەي قورىعى ماڭىنداعى ۇيلەردى كوشىرۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە قويىلدى. وبلىستىق ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى باسقارماسىنىڭ باسشىسى گۇلبارشىن ارىستانوۆانىڭ ايتۋىنشا, 2030 جىلعا دەيىن مۋزەي جانىنداعى 65 تۇرعىن ءۇي كوشىرىلەدى. اۋىلدىڭ باس جوسپارىن جاساعان كەزدە ەسكى سارايشىقتاعى ۇيلەردى كوشىرىپ, ورنالاستىرۋعا ارنايى جەر بولىنگەن. بۇل ءوز كەزەگىندە ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىنىڭ كەڭ كولەمدە جۇرگىزىلۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى.
باستىسى, سەڭ قوزعالدى. تاريحي شاھاردىڭ شەجىرەسىن جاڭاشا جازىپ شىعۋعا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ بارى انىق اڭعارىلادى. وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىنان باستالعان زەرتتەۋ جۇمىستارى سارايشىقتىڭ سىرىن ءالى كۇنگە دەيىن تولىققاندى اشىپ بولعان جوق. ءار قازبا جۇمىسى جۇرگىزىلگەن سايىن كەم دەگەندە ءبىر جاڭالىق تابىلادى. بابالار وتكەن جولدى زەردەلەۋگە نيەتتى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ دا بۇل مەكەننەن ءالى تالاي عاجايىپتى تابارى ءسوزسىز.
باقىتگۇل باباش,
«ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ