لوماچەنكونىڭ جەڭىستى جولى

ۆاسيلي لوماچەنكو 1988 جىلى ۋكراينانىڭ ودەسسا وبلىسىنا قاراستى بەلگورود-دنەستروۆسكي قالاسىندا دۇ­نيە­گە كەلگەن. اكەسى – انا­تو­لي لوماچەنكو بوكس كلۋبى­نىڭ جاتتىقتىرۋشىسى, اناسى – تاتيانا لوماچەنكو كاسىبي اك­روبات, سپورت شەبەرى. سپورت­شىلار وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن بالا دا سپورتتان الىسقا ۇزا­ماي­تىنى بەلگىلى. سول سە­بەپ­­تى كىشى لوماچەنكو بوكس الىپپە­سىن ۇيرەنۋدى اكەسىنىڭ قا­تاڭ قاداعالاۋىمەن باستادى. اۋەل­دە اناتولي لوماچەنكو ۇلى­نىڭ كا­سىبي بوكسشى بولعانىن قا­لا­ما­عان, تەك ناعىز ەر-ازامات تار­بيە­لەۋدى كوزدەگەن.

كىشى لوماچەنكو 10 جاسىنا دەيىن تەك رينگكە شى­عىپ قويماي, ەسكەك ەسۋ, فۋتبول جانە سامبو سپورتىمەن شۇ­عىل­­دانعان. كەيىننەن ونى اكەسى بوكس ۇيىرمەسىنەن شىعارىپ, بيگە بەرەدى. ول بي ۇيىرمەسىنە بار­عىسى كەلمەيتىنىن, ءبيدى جانى قا­لا­مايتىنىن اكەسىنە قانشا ايت­قانىمەن, ونىسىنان تۇك شىق­پادى. اكەسى وعان «ەگەر بي­گە بارمايتىن بولساڭ, بوكس ۇيىر­مەسىنە مۇل­دە قاتىسپايسىڭ» دەپ قور­قىتقان. ۆاسيلي ءوزىنىڭ سۇيىك­تى سپورتىنان ايىرىلىپ قالماس ءۇشىن, اكەسىنىڭ دەگەنىنە كونىپ 3 جىل بويى بيگە قاتىسادى.

اناتولي لوماچەنكو بالاسىن نە ءۇشىن بيگە بەرگەنىن بىلاي تۇسىندىرەدى. «مەن ۇلىمنىڭ بوكسقا يكەمى بار ەكەنىن, بولا­شاق­تا ۇلكەن دودالاردا توپ جارا­تىنىنا كوزىم جەتىپ تۇردى. بىراق ول ءۇشىن اياقتا جۇمىس ىستەۋ­دى مەڭگەرۋ كەرەك ەكەنىن ءتۇسىن­دىم. سول ءۇشىن مەن ونى بيگە بەر­دىم», دەيدى اكەسى. راسىمەن, لوما­چەن­كو ءبيدىڭ ارقاسىندا رينگتە اياقپەن ەركىن قيمىلداپ, شارشى الاڭدا بيلەپ جۇرگەندەي جىل­دام ءارى ەپتى ارەكەت جاسايدى. قارسىلاستارىنىڭ كوبى لوما­چەن­كونىڭ قيمىلىن بولجاي الماي, جەڭىلىپ جاتاتىن.

ۇلىنىڭ اياقپەن قيمىل­دا­ۋ­ىن­دا ماسەلە جوق ەكەنىن, ەندى قاي­تا بوكسپەن شۇعىلدانۋعا بولا­تىنىن ەسكەرگەن اكەسى ءۆاسي­ليدى 13 جاسىندا قايتا بوكس زا­لىنا اكەلەدى. تىنباي ىزدەنىس ۇس­تىندە جۇرگەن اكەسى كۇن سايىن جاڭا جاتتىعۋ ويلاپ, ۇلىن ەرەكشە ادىستەرمەن دايىنداي باستايدى. ءبىر كۇنى جازىق دالادا, ەكىنشى كۇنى تەڭىز جاعاسىندا جۇگىرتەدى. ال ءۇشىنشى كۇنى سۋدىڭ ىشىندە جات­تىعۋ جاساتقىزادى. ونى­سى­مەن قويماي, ماڭىزدى جارىس الدىندا بالاسىنا تەڭىز ىشىندە تول­قىنعا قارسى 9 شاقىرىم ءجۇ­زۋدى تاپ­سىرادى. ول جاتتىعۋ كەزىندە بالاسىنا ەشقاشان جاناشىرلىق تانىتقان ەمەس. لوماچەنكو اكە­سىنە «اكە, شارشادىم, از عانا دە­م­الايىقشى» دەگەندە, اكەسى ۇلىنا ك ۇلىپ قاراپ, «بالام, ءبىز دە­مالىسسىز جاتتىعامىز» دەپ داي­ىندىعىن ءارى قاراي جال­عاس­تىرا بەرەدى.

اكەسى ايتادى: «جەر شارىندا بىزدەن دە باسقا ادامدار ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. سول ادامداردىڭ ىشىندە ءبىز سياقتى وليمپيادا, الەم چەمپيو- نى بولۋ ءۇشىن تىنباي ەڭبەك ەتىپ جاتقان ءبىر ادام بولۋى مۇمكىن. ءتىپتى ولار جاتتىعۋ كەزىندە بىز­دەن ەكى ەسە كوپ ماشىقتانىپ جا­تۋى دا ىقتيمال. مىسالى, سەن بۇ­گىن ءوزىڭدى اياپ 10 جاتتىعۋ ورىن­داساڭ, ول 12 جاتتىعۋ ىس­تەي­­دى. ەرتەڭ سەن 12 جاتتىعۋ ىستە­سەڭ, ول 15 رەت ماشىقتانۋى عا­جاپ ەمەس. مى­نە, سەن جارىسقا بار­ماي-اق, ول ادام­نان جەڭىلىپ جا­تىر­سىڭ. سو­ن­- دىقتان الدىڭا بيىك ماق­سات قوي­عان ەكەنسىڭ, ول جولدا ەش­تەڭە­دەن ايانباۋ جانە ءوزىڭدى اياماۋىڭ كەرەك», دەيدى.

ال لوماچەنكونىڭ ءوزى اكەسى­نىڭ كۇندە جاڭا جاتتىعۋ ويلاپ تاباتىنى سونشالىقتى, كەي­دە جاتتىعۋدى نەدەن باس­تارىم­دى بىلمەي قالا­مىن دەيدى. «مە­نىڭ بوكسپەن شۇ­عىل­­دانىپ جۇر­گە­نىمە 20 جىلدان اسسا دا, جال­عىز قالعاندا ءالى كۇنگە دەيىن جات­تى­عۋدى نەدەن باستارىم­دى بىل­مەي­مىن. بىلاي قاراساڭىز, مەن وليمپيادا, الەم چەمپيونىمىن. بىراق جاتتىعۋعا كەلگەندە اكەم بولماسا مەن ەشكىم ەمەس ەكەنمىن. اكەممەن جۇرسەم جاتتىعۋعا دا, جەكپە-جەككە دە الاڭدامايمىن», دەيدى چەمپيون.

اكەسى بالاسىنىڭ رينگتە ءوزىن ەركىن سەزىنىپ, اياقتا شاپشاڭ قيمىلداي الاتىنىنا كوزى جەتىپ, ۇلىنا جەڭىستىڭ ءبارى تەك تىنىم­سىز ەڭبەكتىڭ, جاتتىعۋدىڭ ارقاسىندا كەلەتىنىن وسىلايشا ۇقتىردى. ەندى لوماچەنكوعا وسى ەكەۋ­ىن بىرىكتىرەتىن, دەگەنىنە جەتۋ ءۇشىن ءبىلىم كەرەك دەپ ويلايدى. ءسويت­تى دە, بالاسىمەن ءاربىر جامان ءسوز ايتقانى ءۇشىن اتاقتى جا­زۋ­شىلاردىڭ, اقىنداردىڭ شى­عار­ماسىن وقىپ, ولەڭدەرىن جات­تاۋعا كەلىستى.

ۆاسيلي ايتادى: «ۋكراينا سپورت­شىلارىنىڭ تاريحىندا ساباق­تى تاڭعى بەسكە دەيىن وقىعان مەن شىعار. كەشكى جاتتىعۋدان شارشاپ كەلىپ, ساباق ورىنداۋعا ەرىنەتىنمىن. اكەم «ساباعىڭدى ورىندادىڭ با؟» دەپ سۇراسا ء«يا» دەپ جاۋاپ بەرەتىنمىن. ال شىن مانىندە مەن كىتاپتىڭ بە­تىن دە اشپاعان ەدىم. ساباق وقى­ما­عا­نىمدى بىلگەن اكەم تاڭعا دەيىن ماعان ساباق وقىتاتىن».

«ادام كىم بولعانىنا قارا­ماس­تان, وعان ەڭ الدىمەن ءبىلىم كەرەك. ەگەر سپورتشى ساباعىن دۇرىس وقي الماسا, ودان ءتاۋىر سپورتشى شىعا قويۋى ەكىتالاي. كەز كەلگەن سپورت ءتۇرى ادامنان جوعارى ءبىلىمدى تالاپ ەتەدى. ەگەر سەن شىنىمەن ءبىلىمسىز بولساڭ, وندا ساعان ۇلكەن سپورتتا ورىن جوق. ورىن بولعانىمەن, سەن تەك سپورت شەبەرى دەگەن اتاققا دەيىن جەتۋىڭ مۇمكىن. ال ءارى قارايعى جە­تىستىككە تەك ءبىلىمىڭ ارقىلى جەتەس­ىڭ», دەيدى لوماچەنكونىڭ ۇلكەنى.

ءتىپتى اناتولي لوماچەنكو ۇلىن ساباق وقىماعان ءۇشىن ەل ىشى­لىك جانە حالىقارالىق جارىس­تار­عا قاتىستىرمايتىن. ۆاسي­لي­مەن قاتار بالالار جەڭىسكە جەتىپ, چەمپيون اتانىپ جاتقاندا چەمپيون بالا ۇيىندە ساباق وقىپ وتىراتىن. كەيىن ءۆاسيليدىڭ ءوزى جارىسقا قاتىسا الماي قالعان كەزدەرى وزىنە قوسىمشا كۇش سىيلاپ, جەڭىسكە دەگەن جىگەرىن ارتتىرا تۇسكەنىن ايتادى. ءسويتىپ ول 2004 جىلى ۋكراينانىڭ جاستار قۇراماسىنا قابىلدانىپ, سول جىلى ەۋروپا چەمپيونى جانە ۇزدىك بوكسشى اتاندى. ال 2007 جىلى 19 جاسىندا ءبىرىنشى رەت ەرەسەكتەر اراسىنداعى الەم چەمپيو­ناتىنا قاتىسىپ, وليمپياداعا جولداما العانىمەن, فينالدا جەڭىلىپ قالدى. بۇل لوماچەن­كو­نىڭ اۋەسقوي بوكستاعى جال­عىز جەڭىلىسى بولاتىن. ونىڭ تۇيسى­گىن­دە ەكىنشى نەمەسە ءۇشىنشى ورىن الۋ دەگەن مۇلدەم بولمايتىن. ارادان ءبىر جىل وتكەندە ول وليمپيادا چەمپيونى اتاندى. وندا ول ءبىر جىل بۇرىن الەم چەمپيوناتىندا جەڭىلگەن رەسەي­لىك البەرت سەليموۆپەن العاش­قى اينالىمدا جولىعىپ, ەش قيىندىقسىز جەڭىسكە جەتتى. بەيجىڭ وليمپياداسىنان كەيىن ۆاسيلي لوماچەنكو ۋكرايناعا جۇلدىز بولىپ ورالدى, ال بەل­گو­­رود-دنەستروۆسك تەك تاريحي قالا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار اتاق­تى بوكسشىنى تاربيەلەگەن قالا رە­تىندە تانىمال بولدى. سەبە­بى بەيجىڭدە ول تەحنيكاسى ەڭ مىق­تى بوكسشى ماراپاتتالاتىن «ۆەل باركەر» كۋبوگىنىڭ يەگەرى اتان­عان-دى.

ارادان ءتورت جىل وتكەندە ۆا­سي­لي لوماچەنكو لوندوندا وتكەن وليمپياداعا قاتىسىپ, ەكىن­­شى رەت وليمپيادا چەمپيونى بول­دى. بۇعان دەيىن ول 2009 جانە 2011 جىلى ميلان مەن باكۋدە وت­كەن الەم چەمپيوناتىن­دا جەڭىم­پاز بولىپ, ۋكراينا بوك­سى تاري­حىندا الەم چەمپيونا­تى مەن وليمپيادانى جەڭگەن تۇڭ­عىش بوكسشى رەتىندە قالدى.

مىنە, وسىنداي ۇلكەن جاتتىعۋ مەن ەڭبەكتىڭ, ءتارتىپ پەن ءبىلىمنىڭ ارقاسىندا ۆاسيلي لوماچەنكو تەك ۋكراينانىڭ ەمەس الەمنىڭ ەڭ اتاقتى بوكسشىسىنا اينالدى. سون­داي-اق بوكستى ەندى باستاعان سپورت­شىلاردىڭ كۋميرىنە اي­نال­دى. ونىڭ بۇگىنگە دەيىن ءجۇ­رىپ وتكەن جەڭىس جولى جاس سپورت­شى­لارعا قوسىمشا كۇش, قوسىمشا سەرپىن بەرەتىنى انىق.

ءالي بيتورە,

«ەگەمەن قازاقستان»