دىنارالىق ۇنقاتىسۋ – تۇسىنىستىك باستاۋى

مەملەكەت باسشىسى قازاقستاندى ەۋروپا ۇيىمىنا توراعالىققا ۇسىنىپ, ەلىمىزدىڭ سول مارتەبەلى لاۋازىمعا قول جەتكىزۋىن ۇيىمداستىرىپ قانا قويماي, ۇيىمنىڭ الداعى كەزدە قالاي دامىعانى ءجون دەگەن ءوزىنىڭ وي-پىكىرلەرىن قۇرلىق جۇرتشىلىعىنىڭ نازارىنا دا ۇسىندى. پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سونداي تولعانىستارعا تولى ەڭبەگى “يزۆەستيا” گازەتىندە جانە “ينتەرفاكس” اگەنتتىگىنىڭ سايتىندا جاريالانعان “ەقىۇ تاعدىرى جانە پەرسپەكتيۆالارى” اتتى ماقالاسى دەپ بىلەمىن. شەيح ءابساتتار قاجى دەربىسالى, قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى مەن ورتا ازيا مۇفتيلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي. حالىقارالىق اسا ىقپالدى ەۋ­رو­پاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتى­ماق­تاستىق جونىندەگى ۇيىمعا اللا تاعالا ءناسىپ ەتىپ, قازاقستان توراعا­لىق جاساپ كەلەدى. ءىس باسىنداعى توراعالىق كەزىندە ەلىمىز الدىنا قانداي ماقسات قويىپ وتىرعانى جونىندە ەلباسى ءوز ەڭبەگىندە بىلاي دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن: “قازاقستاننىڭ ەقىۇ-داعى توراعا­لى­عى شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى جاڭا قاتىناستار كەزەڭىنىڭ باستاۋىن نەگىزدەپ, ءوزارا سەنىمدى نىعايتۋعا قىزمەت ەتەدى... مادەنيەتارالىق جانە وركەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋ يدەيا­لارىن جاقتايتىن, كوپۇلتتى جانە كوپكونفەسسيالى مەملەكەت رەتىندە قازاقستان ۇلتشىلدىقتى, ءدىني توزبەۋشىلىكتى, ناسىلشىلدىكتى, كسەنوفوبيا مەن انتيسەميتيزمدى ءتيىم­دى ەڭسەرۋ ءۇشىن ۇيىمنىڭ ايتار­لىقتاي قۋاتتى الەۋەتىن پايدا­لان­باق”. اللاعا شۇكىر, ەلىمىز قۇرامى 56 مەملەكەتتەن تۇراتىن وسىناۋ ۇي­ىم­عا توراعالىق تىزگىنىنە تمد كە­ڭىستىگىندە, مۇسىلمان الەمىندە ءبى­رىنشى بولىپ قول جەتكىزدى. البەتتە, كۇنى كەشە عانا بوداندىق بۇعاۋى­نان بوساعان جاس تاۋەلسىز مەملەكەت ءۇشىن بۇل زور ابىروي, ءارى جاۋاپتى مىندەت ەكەنىن تۇسىنەمىز. ءبىر وركەنيەت اياسىنداعى ەكى دۇ­نيەجۇزىلىك سوعىس, ازيا مەن افري­كا­نىڭ كوپتەگەن ەلدەرىن جايلاعان وتار­لاۋ, قازان توڭكەرىسى سالدارى­نان الەمنىڭ كاپيتاليستىك جانە سو­تسياليستىك لاگەر بوپ ەكىگە ءبولىنۋى, اقىرىندا سوڭعىسىنىڭ ساحنادان ىعىسىپ, قازىرگى تمد دەپ اتالعان جانە وزگە دە جۇرتتىڭ ازاتتىق الۋى ىسپەتتى, ت.ب. قىم-قۋىت وقيعالارعا تولى حح عاسىردى دا باستان كەشىردىك, ولاردىڭ ءبارى ەندى تاريح قويناۋىنا كەتتى. ادام بالاسىنىڭ جاڭا عاسىردى بەيبىتشىلىك, ىنتىماق, ءوزارا تۇسى­نىس­تىك پەن سىيلاستىق عاسىرى بولار دەگەن ءۇمىتى, وكىنىشكە وراي, قازىر اق­تالماي تۇر. اتەيزم ۇستەمدىك ەت­كەن زاماننان قۇتىلدىق پا دەگەندە, ەندى ءدىني ەكسترەميزم, فۋندامەن­تا­ليزم, لاڭكەستىك, راديكاليزم سياق­تى تاعى باسقا دا “يزمدەر” ەلدىڭ بەرەكەسىن الۋدا. باتىستىڭ كەيبىر عالىمدارى “وركەنيەتتەر قاقتى­عى­سى” دەگەندى شىعارۋمەن قاتار, “با­تىس پەن شىعىس تەكەتىرەسى باس­تال­دى, ونىڭ ارتى جاقسىلىققا اپارا قويماس” دەگەن ىسپەتتى بولجامدار ايتۋدا. وسى ورايدا الەمدىك جانە ءداس­تۇرلى دىندەر جەتەكشىلەرىنىڭ استا­نادا وتكەن ءۇش قۇرىلتايىن جاڭا عاسىرداعى تەڭدەسى جوق ايتۋلى وقي­عا دەپ باعالاعان ءجون. ال وسىنداي كەلەلى جيىن وتكىزۋ يدەياسىنىڭ باس­تاماشىسى – ەلباسىمىز نۇر­سۇل­تان ءابىش ۇلى نازارباەۆ. ونى ءوز كەزىندە الەمدىك يسلام ليگاسى, الەمدىك ەۆرەي كونگرەسى, ۆاتيكان, ورىس پراۆوسلاۆيە شىركەۋى جانە تاعى دا باسقا تولىپ جاتقان ءدىني ورتالىقتار مەن توپتار, قاۋىم­داس­تىقتار قۇپ الدى, سوعان وراي قۇرىلتايلارعا بەلسەنە قاتىستى دا. ءبىرىنشى قۇرىلتايعا ازيا, افريكا, تاياۋ جانە ورتا شىعىس, امەريكا, كانادا, ەۋروپاداعى 13 ەلدەن, ەكىنشىسىنە 26, ال ۇشىنشىسىنە 35 ەلدەن دەلەگاتسيالار قاتىستى. وسىناۋ كەلەلى الەمدىك ءدىني جيىنعا ارتىلعان ءۇمىت ءوزىن اقتادى. ول ءۇشىن رەسپۋبليكامىزدىڭ كىندىك قالاسىنىڭ تاڭداپ الىنۋى دا كەزدەيسوق ەمەس-ءتى. قازاقستان – كوپ ۇلتتى, بىرنەشە كونفەسسيالى, ءتۇرلى مادەنيەتتەر توعىسقان ەل. اللا تاعالانىڭ جاقسىلىعى جانە ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ بەيبىت­شى­لىك سۇيگىش ساياساتى, پاراساتتى باسشىلىعى ارقاسىندا مەملەكەتى­مىز­دە ءتىل مەن ءدىندى, ءتۇرلى مادە­نيەتتى ۇلتتار مەن ۇلىستار ءوزارا اۋىزبىرلىك پەن ىنتىماقتا تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. قازاق­ستان­نىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋىندە مۇنىڭ شەشۋشى فاكتوردىڭ ءبىرى بول­عانى ءسوزسىز. بۇعان قاتىستى ەل­با­سى “ەقىۇ تاعدىرى جانە پەرس­پەك­تيۆالارى” اتتى ماقا­لاسىندا: ء“بىزدىڭ مىندەتىمىز – ەقىۇ بويىن­شا ارىپتەستەرىمىزگە ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم سالاسىندا جيناقتاعان تاجىريبەمىزدى بەرۋ”, – دەپ ورىندى اتاپ كورسەتكەن. بۇگىنگى كۇننىڭ ەڭ وزەكتى ۇلتتار مەن ۇلىستارارالىق جانە كون­فەس­سياارالىق وتكىر ماسەلەلەرىن با­رىن­شا جولعا قويىپ, ءتيىمدى دە ۇتىم­دى شەشە العان ەلىمىزدىڭ وسى اتال­مىش حالىقارالىق ۇيىم مۇم­كىندىگىن پايدالانا وتىرىپ بۇعان قاتىستى ءوز ءىس-تاجىريبەلەرىن ورتاعا سالىپ, ۇسىنۋىنا بولادى. بۇل كۇندەرى الەمنىڭ كوپتەگەن جەرىندە شيەلەنىس وشاقتارى ساقتالۋدا. ونىڭ ءبارى دە حالىقارالىق ۇيىم­دار تاراپىنان ءوزىنىڭ پاراساتتى دا بايىپتى وڭ شەشىمىن كۇتۋدە. بۇل رەتتە سولتۇستىك يرلاندياداعى كا­تو­ليكتەر مەن پروتەستانتتار ارا­سىن­داعى ۇزاققا سوزىلعان ءدىني جان­جالدى اتاپ كورسەتۋگە بولادى. بۇ­لار – حريستيان ءدىنىنىڭ ەكى ۇلكەن تارماعى. تاياۋ شىعىستاعى جال­عاس­قان يزرايل-اراب جانجالى جاھان جۇرتىنىڭ زيالىلار قاۋىمى مەن ساياساتكەرلەرىنىڭ جانە بۇۇ-نىڭ باس اۋرۋىنا اينالعالى جارتى عا­سىردان استى. يراك پەن اۋعان­ستان­داعى بەيبىت حالىق ب ۇلىكشىلەر ۇيىم­داستىرعان ءتۇرلى جارىلىستار­دان زارداپ شەگۋدە. وداق ىدىرار الدىندا تاۋلى كاراباق ءۇشىن بۇرق ەتە قالعان ءازىربايجان-ارميان جان­جا­لى ءالى كۇنگە سول ايماق ءۇشىن سول­قىلداپ سىزداعان سىزداۋىققا اينالدى. ونىڭ قاشان جازىلارى, نە جارىلارى ءبىر اللاعا عانا ايان. جۋىردا عانا نيگەريانىڭ سولتۇس­تىگىندەگى مۇسىلماندار مەن حريس­تيان­دار اراسىنداعى قاقتىعىستان 149 ادام قازا تاۋىپ, 300-دەيى جارا­قات الدى. ءبىر ۇلتتان تۇراتىن حا­لىق­تىڭ 40 پايىزى حريستياندار, ال وسىنشاسى مۇسىلماندار. سەنىم­دەرى­نىڭ بولەكتىگىنەن تۋىنداعان تۇ­سىنىسپەۋشىلىك سالدارىنان مۇنداي قاق­تىعىس ءجيى بولىپ تۇراتىن كورى­نە­دى. بۇلاردىڭ استارىنا ۇڭىلەر بولساق, ۇلتارالىق تا, دىنارالىق تا الاۋىزدىقتى بايقار ەدىڭىز. وسىناۋ داۋ-جانجالداردى ودان ءارى ۋشىقتىرماي, شەشىمىن تابۋدا قارسىلاسۋشى ەكى جاقتىڭ ساياساتكەر­لەرىن سابىر مەن پاراساتتىلىققا شاقىراتىن ءدىندارلار ءرولىن ءالى كۇنگە تيىسىنشە ەسكەرىپ, باعالاماي جۇرگەن سىڭايلىمىز. بۇۇ مەن ەقىۇ جانە تاعى باسقا دا ىقپالى زور حالىق­ارالىق ۇيىمدار جانىنان قۇرامىنا ءىرى-ءىرى الەمدىك جانە ءداستۇرلى ءدىن جەتەكشىلەرى مەن وكىلدەرى ەنەتىن ارنايى كەڭەسشى داۋىستى يەمدەنەتىن مارتەبەسى جوعارى كوميسسيا قۇرىلسا قۇبا-قۇپ بولار ەدى. سونداي-اق توراعالىعىمىزدى پايدالانىپ ءازىربايجان-ارمەنيا, پالەستينا-يزرايل, نيگەريا, سول­تۇستىك يرلانديانىڭ باستى ءدىن­با­سىلارىن دوڭگەلەك ۇستەلگە شاقى­رىپ, حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وت­كىزسەك. مۇمكىن سول ەلدەردىڭ سايا­سات­كەرلەرى تابا الماي, مامىلەگە كەلە الماي وتىرعان تۇيتكىلدىڭ ءما­نىسىن شەشۋگە سەپتىگى تيەر مە ەدى. سونىمەن قاتار ءححى عاسىردىڭ بەي­بىتشىلىك, ءوزارا تۇسىنىستىك پەن سىي­لاستىق عاسىرىنا اينالۋىنا ۇيىت­قى بولادى, اتسالىسادى دەپ ءۇمىت ارتىلعان استانادا وتكەن قۇرىل­تاي­لار­دىڭ كەلەسى ءتورتىنشىسىنىڭ كۇن تار­تىبىنە جاھاندىق رۋحاني داعدا­رىس­تان شىعۋ ماسەلەسى قويىلسا, بۇعان قاتىستى جەر شارىنىڭ تۇك­پىر-تۇكپىرىنەن جينالار يسلام, حريس­تيان, يۋدا, بۋددا سەكىلدى الەم­دىك دىندەردىڭ جەتەكشىلەرى مەن ءىرى ساياساتكەرلەر دە ءوز وي-تولعام­دارى­مەن بولىسسە, مۇنان بەيبىتشىلىك مۇددەسىنىڭ كوپ ۇتارى ءسوزسىز. شى­عىس پەن باتىس اراسىنداعى تۇسى­نىستىكتى تەرەڭدەتۋ ءىسىن ءوز توراعا­لىعى كەزىندە جۇرگىزۋ نيەتىندەگى قازاقستان كەلەسى جىلى يكۇ-عا تور­اعا بولاتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, ەلباسى ماقالاسىندا اتاپ كورسەت­كە­نىندەي, “وسىناۋ ورتاق ماقساتتىڭ پراكتيكالىق تۇرعىسىنا ەقىۇ مەن يكۇ اراسىنداعى ۇنقاتىسۋدى بەل­سەن­دى ەتۋ جاردەمدەسەر ەدى”, دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن. ال تازا دىنارالىق تۇرعىدا ماقالادا ناقتى جازىلعا­نىن­داي, قازاقستان “مۇسىلمان جانە حريستيان وركەنيەتىن جاقىنداستىرۋ” ماقساتىن دا كوزدەمەك. بۇعان دەيىنگى ءۇش قۇرىلتايدا دىندەردىڭ بۇكىل ادامزاتقا ورتاق قۇندىلىق­تا­رى دارىپتەلىپ, ولاردى باسشىلىققا الۋعا شاقىرعان كوپتەگەن باعالى ۇسى­نىستار مەن كەلەلى وي-پىكىر­لەردىڭ ورتاعا سالىنعانى بەلگىلى. سو­نىڭ بىرقاتارىنان ءۇزىندى كەلتىرەلىك. ءال-ازھار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇلىق يمامى, شەيح مۇحاممەد سايد تانتاۋي: – ءاربىر ەسى دۇرىس ادام, ونىڭ ىشىندە ءدىني باعىتتاردىڭ باسشى­لارى ءبىر-بىرىمەن ىنتىماقتاسا ارا­لاسىپ, كوكتەن تۇسكەن كيەلى كىتاپ­تار مەن ادام اقىل-ويى قاستاسۋ ءۇشىن ەمەس, دوستىق پەن شات-شادى­مان ءومىر ءۇشىن جىبەرىلگەن. جاۋىز­دىق ەمەس يگى ىستەر ءۇشىن بۇلار ءدىني ايىرماشىلىقتارىنا قاراماي, مامىراجاي ىنتىماقتا تۇرۋعا بولاتىنىن دالەلدەيدى. يسلام مادەنيەتى جانە وي-ساناسى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى (يران) ءالي اكبار سادەگي راشاد: – ءدىننىڭ ادامداردى ۇيىم­داس­تىرۋدا, ولاردىڭ ءىس-ارەكەتتەرى مەن سەزىمدەرىندەگى ءرولى ايرىقشا, ويت­كەنى ءدىندى پايدالانىپ اسىرا سىلتەۋ جاقسىلىققا اپارمايدى, ول ادام ومىرىنە قاۋىپ توندىرەدى. سون­دىقتان دا ءدىن ەكىجۇزدى وتكىر پىشاق سەكىلدى. ول حالىقارالىق قاۋىپسىز­دىكتىڭ باس­تى فاكتورىنا اينالىپ كەتۋى مۇم­كىن. ال ءدىندى لاڭكەستىكتىڭ قۇرالىنا اينالدىرۋ قايشىلىقتار مەن قاۋىپ­سىزدىكتىڭ بۇزىلۋىنا الىپ كەلەدى. ءيزرايلدىڭ باس سەفارد ءراببينى شلومو امار: – ادام بەرەكە-بىرلىكتىڭ, تاتۋ­لىق­تىڭ, سۇيىسپەنشىلىك پەن ۇيىم­شىلدىقتىڭ ءسوزىن ايتسا, ونداي ساۋ­لەلى سوزدەردى ەستىگەندەر جايباراقات سەزىمگە بولەنەدى. مۇنداي سوزدەر بۇكىل دۇنيەگە ماحاببات پەن شاپاعات نۇرىن سەبەدى. سوندىقتان ايتار سو­زىمىزگە اباي بولايىق دەپ ەسكەرتكىم كەلەدى. ول از دەسەڭىز, ءبىز ءتىپتى وي-سا­نامىزدىڭ تەرەڭىندە دە ساق بول­عانىمىز ءجون, نەگە دەسەڭىز ءبىزدىڭ اۋزىمىزدان شىققان ءسوزىمىز ءوزىمىز قورىتقان ويىمىزدىڭ ناتيجەسى. جۇرەگىمىزدى تازا ۇستاساق, ءسوزىمىز دە كىرشىكسىز تازا بولماق. “چەگەچون” بۋددا ۇيىمى قوعام­دىق ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ ديرەك­تو­رى (كورەيا رەسپۋبليكاسى) دجي ۆون: – ءارتۇرلى دىندەردىڭ ىنتىماق­تاس­تىعى قاجەت. بارلىق ەلدەردىڭ دىن­دەرى مەيىرىمدىلىككە, بەيبىت­شى­لىك­كە جانە سۇيىسپەنشىلىككە تالپ­ى­نا­دى. ەشبىر ءدىن, تۇپتەي كەلگەندە, سو­عىس پەن تالاس-تارتىستاردى ۋاعىز­داماي­دى. دىندەر نەگىزىندە ءارتۇرلى ەلدەر اراسىنداعى قاقتىعىستار ءالى جالعاسۋدا, ويتكەنى ولاردىڭ ارا­سىندا ءوزارا تەرەڭ تۇسىنىستىك جوق. دىندەر ءبىر-ءبىرىن دۇرىس ءتۇسىنۋى ءۇشىن دىنگە سەنۋشىلەر اراسىندا ديالوگ بولۋى كەرەك. بەيبىتشىلىكتىڭ بول­ماۋى سوعىسقا اكەپ تىرەيدى. وسى تۇر­عىدان قاراعاندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر باسشىلارىنىڭ قازاقستانداعى كونگرەسىنىڭ دىندەر اراسىنداعى ديالوگ ءۇشىن ماڭىزى اسا زور. دىندەرىمىزدەگى ايىرما­شى­لىقتارعا قاراماي, وجدان بوستان­دىعىن قورعاۋىمىز قاجەت. كونستانتينوپول پراۆوسلاۆيە شىركەۋىنىڭ پاتريارحى ءى ۆارفو­لو­مەي: – دىندەردىڭ وكىلدەرى – بىزدەر, الدىمىزدا تۋىپ وتىرعان پوستمو­دەر­نيستىك ۋاقىتتىڭ قيىنشىلىق­تا­رىنا قاراماستان, ناقتى ىنتى­ماقتاستىق قارىم-قاتىناس ارقىلى الەمدىك ءتارتىپتىڭ دەڭگەيىن ساقتاپ قالا الامىز. ءدىندى كۇندەلىكتى ومىر­دەن ايىرىپ الۋ ءۇردىسى ونىڭ ناتي­جەلەرى قاشاندا قورقىنىشتى... قۇرىلتايلاردا وعان قاتىسۋ­شى­لار­دىڭ جەر شارىنىڭ ءار تۇكپىرى­نەن كورىنىس بەرىپ جاتقان قاقتىعىس, سوعىس, لاڭكەستىكتەر دىنگە ەش قاتىس­سىز دەگەن توقتامعا ءبىراۋىزدان كە­لىپ, بولۋى مۇمكىن دەلىنگەن “وركە­نيەتتەر قاقتىعىسى” بولجامىنىڭ جوققا شىعارىلۋى, ء“دىندى ساياساتقا اينالدىرىپ, ءوزارا تەكەتىرەسكە جول بەرىلمەۋ كەرەكتىگىنىڭ” دە مالىم­دەلۋى ادامزاتتىڭ ەرتەڭگى كۇنى جار­قىن بولا تۇسەدى دەگەن ىزگى ءۇمىت وتىن تۇتاتتى. ويتكەنى ءبىر مادەنيەتتى وزىق, ەكىنشىسىن تومەن ساناۋ, ءبىر ۇلتتان ءبىر ۇلتتى ارتىق كورۋدىڭ اياعى جاقسىلىققا اپارمايتىنىنا قارت تاريح الدەنەشە رەت كوز جەت­كىزگەن-ءدى. قاسيەتتى قۇران كارىم: “ەگەر اللا ءوزى قالاسا, سەندەردى, ارينە, ءبىر ۇممەت قانا ەتەر ەدى. بىراق ول سەندەردى سىناۋ ءۇشىن تۇرلىشە شا­ري­عات جاسادى. جاقسى ىستەرگە ۇمتى­لىڭ­دار. سەندەردىڭ ءبارىڭ دە ءتاڭى­رىنىڭ الدىنا قايتىپ ورالاسىڭدار”, ء(“ال-مايدا” سۇرەسى, 48-ايات), – دەپ بارشا ادامزاتتى ىزگىلىك پەن بىرلىككە شاقىرادى. وسىعان وراي ءدىن قايراتكەرلەرىنىڭ كوبىنە-كوپ: “قايتسەك جەر شارىن امان ساقتاپ, قايتكەندە ءوزارا سىيلاستىقتا ءومىر سۇرەمىز” دەگەن وزەكجاردى ماسەلە­لەر توڭىرەگىندە وي بولىسكەنى, پلا­نەتا تۇرعىندارىن سوعان شاقىرۋى كەرەك دەپ سانايمىز. بۇل رەتتە قايتالاي ايتساق, ادەت­تە باستارى وتە سيرەك قوسى­لا­تىن ءتۇرلى ءتىلدى, ءدىندى, ۇلتتى, ءناسىلدى ءدىن جەتەكشىلەرىنىڭ استاناعا ءۇش رەت جينالىپ, ديالوگ وتكىزۋىنىڭ ءوزى زور جەتىستىك. بۇل قازاقستاننىڭ الەم الدىنداعى ابىرويىن, مارتەبەسىن تاعى ءبىر كوتەرىپ پاش ەتكەن عيبرات­تى دا اسا ماڭىزدى ءىس-شارا بولعانى داۋسىز. مۇنداي كەلەلى قۇرىلتاي ەلىمىزدە ءوتىپ تۇرسا ارتىق ەتپەسى حاق. ويتكەنى وندا دىنگە بايلانىستى كەز كەلگەن بولۋى ىقتيمال كەلەڭسىز جايت­تەردىڭ الدىن الىپ, ودان ءارى ۋشىعۋىنا جول بەرمەس ەدى. ءيا, بۇگىن الەمدەگى شيەلەنىستى ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن شەشۋدە ءدىن قايراتكەرلەرىنە ۇلكەن ءۇمىت ارتى­لۋدا. ول ءۇمىت ۇدەسىنەن قالاي شىعۋ ماسەلەسى ءدىندارلاردى تەرەڭ وي­لاندىرىپ, تولعاندىرارى ءسوزسىز. ول ءۇشىن بارلىق ءدىن باسشىلارى, مە­شىتتەر مەن شىركەۋلەر, وزىق ويلى ينتەللەكتۋالدى ورتا ءوز حالقىنىڭ رۋحاني دا, مادەني دە دەڭگەيىن كوتەرۋگە تيىسىنشە ىقپال-اسەر ەتۋى قاجەت دەپ بىلەمىز. بۇل كۇندەرى كىم-كىمگە دە بەلگىلى ماڭدايىنان سورى ارىلماعان اۋعانستان ەسىرتكىنىڭ ۇلكەن قويماسىنا, تۇرمىسى اسا تو­مەن, دەنى ساۋاتسىز تۇرعىندارىنىڭ كۇنكورىس كوزىنە اينالعانى جاسى­رىپ-جابارى جوق شىندىق. بۇل ءتۇيىندى شەشۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى بۇل ەلگە قولداۋ مەن قايىرىم­دى­لىق كومەك اياسىندا جاپپاي ساۋات­سىزدىقتى جويۋ ءۇشىن جاستارىنا بۇگىنگى تالاپ پەن سۇرانىس دەڭ­گەيىن­دە ءبىلىم بەرۋ. بۇل تۇرعىدا قازاق­ستان وسى ەلگە ازىق-ت ۇلىكپەن قارا­سۋ­مەن قاتار جاستارىنىڭ ءبىرشاما بولىگىنە ءبىلىم بەرۋدى ءوز قامقورلى­عىنا الدى. ءوزىنىڭ وسى ىزگى باستا­ما­سىن ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەرگە ۇسى­نۋى جانە اۋعانستان پروبلەماسىن شەشۋگە قولعابىس كورسەتۋگە مۇرىن­دىق بولۋى راسىندا دا قۇپتارلىق. جالپى كۇشتىنىڭ السىزگە زورلىق-زومبىلىعى, كۇش كورسەتۋى تىيى­لىپ, مەيىرىم مەن راحىمدىلىققا, جاناشىرلىققا جول اشىلماق. قايسىبىر مەملەكەتتىڭ بىلەك كۇشىنە سەنىپ, وزگە جۇرتقا كۇش قول­دانىپ, قامشى ءۇيىرۋى تۇسىنە بىلسەك, ەڭ الدىمەن ءوز ەلى مەن مادەنيەتىنە قول كوتەرۋى. وزگەنى ەزىپ-جانشىعان قارا كۇشتىڭ ءوز تۇبىنە دە جەتەرىن ۇمىتپاعانى ءجون. سول سەبەپتى دە الەمگە قاۋىپ قازىر جەر-انامىزدىڭ وزگە ءبىر پلانەتامەن سوقتىعىسىپ قالۋى, نەمەسە تابيعي بايلىقتىڭ سارقىلۋى, ءتىپتى كەرەك دەسەڭىز يادرو­لىق سوعىس تا ەمەس, بار پالە مادە­نيەتتىڭ, ياعني سانانىڭ تومەندىگى مەن يمانسىزدىقتا. سان عاسىرلار بويى ادام بالاسى جاساعان وركەنيەتتەردى ءارى قاراي دامىتاتىن سارا دا نەگىزگى جولدار­دىڭ ءبىرى – مادەنيەتتەر مەن دىن­دەردىڭ ءوزارا ءۇن قاتىسىپ, تىلدەسۋى ەكەنىن بۇگىن ەشكىم دە جوققا شىعارا المايدى. مادەنيەتتەردىڭ ءبىر-بىرىنە ەتكەن يگى اسەرى, ءوزارا تو­عىسۋى جانە يماندىلىق پەن پارا­سات­تىلىق, تەكتىلىك پەن زيالىلىق ارقىلى عانا مادەنيەتتەر ءوزارا بايىپ, وركەندەيدى. وسى ارقىلى ادامزات وركەنيەتتەرىنىڭ موزايكاسى قالىپتاسادى. سول سەبەپتى دە ما­دەنيەتتەر مەن دىندەر اراسىنداعى ۇنقاتىسۋ مەن ءوزارا تۇسىنىستىك قانا, بىزدىڭشە بىرتە-بىرتە قىلاڭ بەرە باستاعان ۇلتتار مەن ۇلىستار ارا­سىن­داعى قاقتىعىستى بولدىرماۋ­دىڭ نەگىزگى ءارى باستى قۇرالى بولا الادى. وسى رەتتە ءحىV عاسىردان بەرى ادام بالاسىن ىزگىلىك پەن قايى­رىم­دىلىققا, ىنتىماق پەن بىرلىككە ۇندەپ كەلە جاتقان يسلام ءدىنى – رۋحاني تازالىق, ادالدىق, ىزگىلىك, دوس­تىق, دىندەر, ۇلتتار مەن ۇلىس­تارارا­لىق قارىم-قاتىناس تۋرالى نە دەيدى؟ قازاقستان قوعامىن قازىر ەرەكشە الاڭداتىپ وتىرعان وزەك­جاردى جايتتەردى تاراتىڭقىراپ اي­تۋمەن قاتار, جۇرتتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن كەيبىر ماسەلەلەردى دە ءوز پايىم­داۋىمىزشا ورتاعا سالعىمىز كەلەدى. ءيا, يسلام ءدىنى الەمگە شۋاق شاشىپ, نۇرىن تاراتا باستاعالى بەرى ادامزاتتى ءوزارا تاتۋلىققا, دوس­تىققا, ادىلدىككە شاقىرۋدا. يسلام ءومىردى ۇلىقتاپ, ادامداردى ونىڭ قادىرىنە جەتۋگە ۇندەيدى. ادام دەنەسى – ماتەريالدىق الەم­نىڭ بولىگى. سول دەنەگە اللا تا­عالا قالاۋىنشا ۇزاق نەمەسە قىسقا ەتىپ سىناق ءۇشىن جان بەرگەن. سون­دىقتان جان ادام دەنەسىندەگى ۋاقىت­شا قوناق. ولاي بولسا, ادام بالاسى عۇمىرىن بارىنشا ءماندى دە ماڭىز­دى, تاقۋا دا زيالى, يگى دە ىزگى ءىس ىستەۋ­مەن وتكىزگەنى ابزال. قاسيەتتى قۇراندا: “ىزگى ىستەرگە, تاقۋالىققا كو­مەكتەسىڭدەر. كۇنا جاساۋعا, جاۋ­لىققا جاردەمشى بولماڭدار. قۇداي­دان قور­قىڭدار, ونىڭ قاھارى, تەگىن­دە, تىم قاتال” ء(“ال-مايدا” سۇ­رەسى, 2-ايات), – دەپ اللانىڭ تۋرا, ياعني مۇستاقيم جولىمەن جۇرۋگە, يماننان تايماۋعا, يگىلىككە, قايى­رىمدىلىققا, شاپا­عات­قا شاقىرا­دى, قانداي دا جامان­دىقتان الدىن-الا ساقتاندىرادى. ال, ءتۇپتىڭ تۇبىندە قاسارىسىپ, رايىنان قايتپاسا, اللانىڭ بەرگەن نەسىبەسىن قاناعات ەتپەي تويىم­سىز­دىققا, ز ۇلىمدىققا بوي الدىرسا, السىزگە جاپا شەكتىرىپ, قىساستىق ەتسە, پاسىقتىق پەن كۇپىرلىك بات­پاعىنا باتسا, وندا “جاماندىق جاساعاندار سول جاماندىعىنا تەپە-تەڭ جازاعا ۇشىرايدى, قورلىققا جولىعادى. قۇدايدىڭ قاھارىنان ولاردى ەشكىم قۇتقارا المايدى, جۇزدەرى قاراڭعى ءتۇننىڭ قارا بوياۋى جاعىلعانداي قارايىپ كەتەدى. توزاق تۇرعىندارى, انە, سولار. وندا ولار ماڭگى قالادى” ء(“جۇنىس” سۇرەسى, 27-ايات), – دەيدى قاسيەتتى قۇران. وسىلايشا حاق يسلام بارشا ادامزاتقا ادىلدىكتى ۇلگى, ز ۇلىم­دىق­تى حارام ەتتى. ءوزارا جاردەمدەسۋ, مەيىرىمدى دە راحىمدى, باۋىرماشىل بولۋ ونىڭ ۇلىق تالىمدەرىنەن. حازرەتى پايعامبارىمىز مۇحام­مەد (س.ع.س.) تە وسىعان شاقىردى. بىرەۋدىڭ باسىنا ءىس تۇسسە شايتاني امالمەن جالت بۇرىلىپ, جالتارىپ جالعىز تاستاپ كەتپەي, قاشاندا قا­سى­نان تابىلۋعا, قيىندىعى مەن قاي­عى-قاسىرەتىن بىرگە بولىسۋگە ۇن­دەي­دى. “ەگەر ادامنىڭ ءبىر جەرى اۋىرسا, ونى دەنەسىنىڭ وزگە مۇشەلەرى دە سەزىنەدى”, – دەيدى ول (س.ع.س.) ءوز حاديس شارىپتەرىنىڭ بىرىندە. “شايتان – ادام بالاسىنىڭ قاس جاۋى. ول ساياق ءجۇرىپ جالعىز قال­عان­دى, قوعامىنان بولىنگەندەردى, اداس­قانداردى قۇشاعىنا الادى. سون­دىقتان دا اينالمالى جولدان ساق­تانىڭىزدار, تۋرا جولمەن – ۋمما (كوپشىلىك) جولىمەن جۇرى­ڭىز­دەر”, – دەيدى اللانىڭ ەلشىسى (س.ع.س.). حازرەتى پايعامبارىمىز جىك­شىل­دەردى, عايباتشىلدار مەن وسەك­شىلەردى, ەكى دوستى ءبىر-بىرىنە ايداپ سالىپ جاۋلاستىرىپ, اجىراتىپ جىبەرەتىن كۇنشىلدەردى مەيلىنشە جەك كوردى. بۇل تۋرالى اللا تاعالا قاسيەتتى قۇران كارىمدە: “مۇمين­دەر انىعىندا ءبىر-بىرىمەن ء(دىن) باۋىر­لار”, – دەگەن. مۇندا ادام­زاتقا وتە پايدالى, عيبراتى مول ءمان-ماعىنا جاتىر. جولداۋ جانە جۇرتشىلىق باستى باعىتىمىز – دامۋ, العا جىلجۋ “نۇر وتان” حدپ وبلىستىق  فيليالىنىڭ  ءماجىلىس زالىندا وسى پارتيانىڭ بارلىق دەڭگەيىندەگى  ءماسليحات دەپۋتاتتارى –دەپۋتاتتىق فراكتسيا مۇشەلەرىنىڭ فورۋمى ءوتتى. فورۋمنىڭ كۇن تارتىبىندە  بۇ­گىن­گى كۇننىڭ  وزەكتى ماسەلەسى – ەل­با­سى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ  “جاڭا ون­جىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋىنان تۋىندايتىن دەپۋتاتتىق فراكتسيا  مۇشەلەرىنىڭ مىندەتتەرى مەن جول­داۋدى  قولداۋ جانە ناسيحاتتاۋ  باعىتىندا اتقارىلار اۋقىمدى شارالار ۇسىنىلدى. فورۋم جۇمىسىنا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى ە.ايىم­بە­توۆ, ج.سۇلەيمەنوۆ, ج.اسانوۆ, وبلىس اكىمىنىڭ  ورىنباسارى  م.مۇ­حامەدوۆ, “نۇر وتان” حدپ-نىڭ بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحات دەپۋتاتتارى, اتقارۋشى بيلىك وكىل­دەرى, ارداگەرلەر مەن ۇكىمەتتىك  ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرى, “جاس وتان”  جاستار قاناتىنىڭ بەل­سەن­دى مۇشەلەرى  قاتىستى. فورۋم جۇمىسىن “نۇر وتان” حدپ قىزىلوردا  وبلىستىق في­لي­الىنىڭ  توراعاسى, وبلىستىق ءماس­ليحات حاتشىسى ن.قۇدايبەرگەنوۆ اشىپ, العاشقى ءسوز كەزەگىن وبلىس­تىق ماسليحاتتاعى “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ دەپۋتاتتىق فراكتسيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى الماگۇل بوجانوۆاعا بەردى. ەلباسىمىزدىڭ ءداستۇرلى جول­داۋى “نۇر وتان” پارتياسى مۇ­شە­لەرىنىڭ الدىنا دا ۇلكەن مىندەتتەر  جۇكتەيدى, دەپ ءسوز باس­تاعان ول ەل­با­سى, پارتيا تور­اعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ “نۇر وتان” حدپ ساياسي بيۋرو­سىنىڭ كەڭەيتىلگەن ماجىلىسىندە ۇيىمنىڭ الدىنا قويىلعان ۇتىمدى جەتى مىندەتتىڭ جۇيەسىن ايقىنداپ بەردى. ايتا كەتۋ كەرەك, فورۋم جۇ­مى­سىنا قاتىسقان پارلامەنت ءما­جى­لىسىنىڭ دەپۋتاتى ج.سۇلەيمەنوۆتىڭ ءسوزى قاتىسۋشىلاردىڭ كوكەيىندەگى ويلارىن ءدوپ باستى. ءبىز ەلىمىزدى ماقتانىش ەتۋىمىز كەرەك, ويتكەنى, ەلىمىز الەمدى شارلاعان قارجى داع­دارىسىنان قينالماي شىعىپ كە­لەدى. بۇل دەگەنىمىز – ەلباسى­مىز­دىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ جەمىسى, دەگەن ول اۋىل احۋالى جايلى ءوز ويىن بۇكپەسىز بايان ەتتى. ياعني, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىكتەرى تومەن, جۇمىسسىزدىق باسىم. سودان دا دەپۋتاتتار, نۇر­وتاندىقتار اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىكتەرىمەن ەتەنە تانىسىپ, ولارعا قامقورلىق قول­دارىن س­وزۋى كەرەك.  سونداي-اق, كەزىندە جەكەشەلەندىرىلىپ كەتكەن  نىساندار  اڭعال-ساڭعال كۇيدە تۇر, بۇعان دا نۇروتاندىقتار  تاراپى­نان قاتاڭ باقىلاۋ قاجەت. ۇران­داتۋدان ارىلۋىمىز كەرەك, ناقتى جۇمىستارعا كوشەتىن ۋاقىت جەتتى, دەپ ءوز ءسوزىن اياقتادى دەپۋتات. فورۋمدا ءسوز العان سىرداريا اۋداندىق ماسليحاتىنداعى “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ دەپۋتاتتىق فراكتسياسىنىڭ  جەتەكشىسى ع.ۇدەر­باەۆ ەلباسى جولداۋىنداعى: “نۇر وتان” حدپ ءۇشىن “2020 باعدارلا­ما­سىن ورىنداۋ  جۇمىستىڭ باستى وزە­گىنە اينالۋى ءتيىس. ەشكىم سىرت­تا تۇرماۋى كەرەك. تەك وسىلاي عانا ءبىز قازاقستاننىڭ جاڭا ەكونو­مي­كا­لىق ورلەۋىن قامتاماسىز ەتەمىز”, دەگەن سوزدەر بىزدەرگە ۇلكەن جاۋاپ­كەرشىلىك جۇكتەيدى دەي كەلە, ءوزىنىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. “نۇر وتان” حدپ-نىڭ جاڭا­قورعان اۋداندىق فيليالىنىڭ توراعاسى, اۋداندىق ءماسليحات حاتشىسى س.دۇيسەبەكوۆ پارتيالىق باقىلاۋ بەكەتتەرى جۇمىسى جايلى بايانداسا, قازالى اۋداندىق ماس­لي­حات­ىنداعى دەپۋتاتتىق فراكتسيا مۇشەسى ت.ابدىقادىروۆ ەلباسى جولداۋىن ناسيحاتتاۋدا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىمەن جوسپارلى جۇمىس جۇرگىزۋ قاجەتتىگىنە توق­تال­دى. سونداي-اق فورۋمدا قارماق­شى اۋداندىق  ماسليحاتىنداعى “نۇر وتان” پارتياسى دەپۋتاتتىق فراك­تسيا­سىنىڭ جەتەكشىسى, “جوسا­لى مۇناي” تەرمينالىنىڭ ديرەك­تورى ءا.بايباراقوۆ, جالاعاش اۋداندىق  ماسليحاتىنداعى دەپۋ­تات­تىق فراك­تسيا مۇشەسى ق.تات­تى­باەۆتار ءسوز الىپ, ەلباسىنىڭ اعىم­داعى جىلى حا­لىققا ارناعان جولداۋىندا قوي­ىلعان مىندەت­تەر­دىڭ ورىندالاتىن­دى­عىنا سەنىم  ءبىلدىردى. فورۋمعا قاتىسۋشىلار ەلبا­سى, پارتيا توراعاسى ن.ءا.نازار­باەۆ­تىڭ جولداۋىنان تۋىندايتىن مىن­دەتتەر تۋرالى ۇندەۋ قا­بىلدادى. ەركىن ءابىل, قىزىلوردا. كاسىپورىن جۇمىسشىلارى جولداۋدى قولدايدى شۋ لوكوموتيۆ جوندەۋ زاۋىتى – وندىرىستىك كاسىپورىن. نەگىزگى قىزمەتى – تەپلوۆوزداردى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ جانە ولاردىڭ قوسالقى بولشەكتەرىن جاساۋ. زاۋىتتا مىڭنان استام ادام جۇمىس ىستەيدى. ءوندىرىسى­نىڭ ءورىسىن وركەنيەتتى ەلدەردىڭ ۇل­گى­سىمەن وركەندەتە تۇسكەن وسى كاسىپ­ورىننىڭ لوكوموتيۆ جوندەۋ تسەحىندا بۇرناعى كۇنى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى جىلعى “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇم­كىن­دىكتەرى” اتتى جولداۋىن ءبىر كىسىدەي قولداۋعا, ونداعى تاپسىرمالاردى جۇرت بولىپ جۇمىلىپ جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى جۇمىسشىلاردىڭ ۇلكەن اكتسياسى بولىپ ءوتتى. الىپ تەپلوۆوزدار ەمىن-ەركىن كىرىپ-شىعاتىن ۇلكەن تسەحتىڭ ءىشى كاسىپورىن جۇمىسشىلارى مەن قىزمەتكەرلەرىنە لىق تولعان. ولار قولدارىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۋى مەن جالاۋشالارىن ۇستاعان. ەلدىڭ باياندى بىرلىگى مەن ءتالىمدى تىرلىگىن قولداعان ترانسپارانتتار دا كوزگە ءجيى شالىنادى. بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا اكتسيانى اشىق دەپ جاريالاۋعا رۇقسات سۇراعان “نۇر وتان” حدپ جامبىل وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ماسات بەرىك العاشقى ءسوزدىڭ كەزەگىن شۋلىقتارعا ەلباسىنىڭ سالەمى مەن ساياساتىن جەتكىزۋگە ارنايى كەلىپ وتىرعان “نۇر وتان” حدپ توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇرلان نىعماتۋلينگە بەردى. كاسىپورىن جۇمىسشىلارىنىڭ الدىنا شىق­قان ول:“ەلباسى, “نۇر وتان” حدپ تور­اعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى جول­داۋى – الداعى ون جىلدىقتىڭ دامۋىن انىقتاپ بەرەتىن ستراتەگيالىق ءمانى وتە زور قۇجات. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىن بارلىق قازاقستاندىقتاردى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك تۇرعىدان جاڭا دەڭگەيگە جەتە­لەي­تىن داڭعىل جولمەن سالىستىرۋعا بولادى. تەمىرجولشىلار, كولىك سالاسىنداعى جۇمىس­شى­لار سىزدەر دە ەلىمىزدى جاڭعىرتۋدىڭ ناعىز لوكوموتيۆى بولا الاسىزدار. ياعني, الداعى ون جىلدىقتىڭ ماقساتتارى – “نۇر وتان” حدپ جاڭا باعدارلاماسىنىڭ نەگىزى بولىپ تابىلادى. ءبىز وعان نىق سەنىمدەمىز. ويتكەنى, بۇعان دەيىن اقتوبە, جەزقازعان, استانا جانە الماتى قالا­لارىن­دا وتكەن اكتسيالاردا حالىقتىڭ قولداۋى­نا بولەندىك. جامبىل وبلىسى – ەل ەكونو­مي­كا­سىنىڭ نەگىزگى تىرەگى بولاتىن ونەركاسىپتى, ءون­دىرىستى ءوڭىر. مۇندا ءىرى حيميا كاسىپورىن­دارى­مەن بىرگە, كوپتەگەن زاۋىتتار مەن فابريكالار جۇمىس ىستەپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – شۋ لوكو­موتيۆ جوندەۋ زاۋىتى. ەلباسىمىز داعدارىس جاعدايىنا قاراماستان, الداعى ون جىلدىققا ارناپ ناقتى باعىتتاردى بەلگىلەپ بەردى. ال ەندى ونى جۇزەگە اسىرۋ, ارينە, بارشامىزدىڭ مىندەتىمىز, – دەدى. ن. نىعماتۋليننىڭ ءسوزىن كاسىپورىن جۇمىسشىلارى مەن قىزمەتكەرلەرى, باسشىلارى ءبىر كىسىدەي قولداپ, دۋ قول شاپالاقتادى. بۇدان كەيىن ءسوز العان جۇمىسشىلار ەلباسى جۇرگىزىپ وتىرعان سارابدال ساياساتقا, ەلدەگى بەرە­كە-بىرلىك پەن تىنىشتىققا, بالالاردىڭ باقىتتى ومىرىنە جانە سونىڭ بارىنە باعىت-باعدار بەرەتىن تەمىرقازىق جۇلدىز سىندى جول­داۋعا بايلانىستى وي-پىكىرلەرىن ۇلكەن جۇرەك­پەن, تەبىرەنىسكە تولى شىن سەزىممەن جەتكىزۋگە تىرىستى. – سوناۋ سوعىس جىلدارىندا دا تەمىرجول­شى­لار تىلدا ءجۇرىپ مايدانداعى باۋىرلارى ءۇشىن ۇلكەن قاجىر-قايرات پەن كومەك كورسەت­كەن. ولار بۇگىن دە سول داستۇرىنەن جاڭىل­عان جوق. ال ول جىلدار مەن قازىرگى ۋاقىتتى سالىس­تىرۋعا بولمايدى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى بەرى ءبىزدىڭ كاسىپورىندا, تەحنولوگيالىق تۇر­عى­دان العاندا, كوپتەگەن جاڭعىرۋلار بولىپ جا­تىر. ءوندىرىس كولەمى دە ءوسىپ كەلەدى. سوندىقتان ءبىز ۇرپاعىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىنا سەنەمىز. ەلبا­سىنىڭ بيىلعى جىلعى جولداۋى سول جارقىن بولاشاقتىڭ باستاۋ-بۇلاعى بولىپ تابىلادى, – دەدى ەڭبەك ارداگەرى, “قۇرمەتتى تەمىرجولشى” كاميل رافيكوۆ. بۇل كۇنى كاسىپورىن جۇمىسشى­لارىنىڭ كەز كەلگەنى سويلەپ كەتسە شەشەن بولا الاتىنىن دا دالەلدەگىسى كەل­گەندەي, شىن ىقىلاستارىمەن كوسىلە سويلەپ جاتتى. مازمۇنى مەن ماڭىزى, ءاپساناسى مەن اسەرى ءبىر-بىرىنە ساي وتكەن اكتسياعا جامبىل وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى مەيرامبەك تولەپبەرگەن مەن شۋ اۋدانىنىڭ اكىمى باعلان قاراشولاقوۆ قاتىستى. كوسەمالى ساتتىباي ۇلى, جامبىل وبلىسى. فورۋمدا ۇندەۋ قابىلداندى پارلامەنت ءماجىلىسى توراعا­سىنىڭ ورىنباسارى جانىبەك كارىبج­انوۆ باستاعان دەپۋتاتتار توبى اقتوبە وبلىسىندا بولىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىن ءتۇسىندىرۋ باعىتىندا تۇرعىندارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى, دەپ حابارلادى وسى پالاتانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. سايلاۋشىلارمەن جۇزدەسۋلەر­مەن بىرگە, پارلامەنتشىلەر دوستىق ۇيىندە وتكەن “نۇر وتان” حدپ دەپۋتاتتارىنىڭ فورۋمىنا قاتىس­تى. بۇل باسقوسۋعا بارلىق دەڭ­گەي­دەگى ءماسليحات دەپۋتاتتارى دا كەلدى. اقتوبە وبلىسىندا وتكەن “نۇر وتان” حدپ دەپۋتاتتارى فو­رۋ­مىن­­دا قابىلدانعان ۇندەۋدە الدا­عى ماقساتتار ايقىندالعان. وندا: “بىزدەر, “نۇر وتان” حدپ-نىڭ اقتوبە وبلىسىنداعى دەپۋتاتتارى بارلىق جاۋاپكەرشىلىكپەن “نۇر وتان” حدپ ناعىز حالىقتىق پار­تيا رەتىندە الداعى ۋاقىتتا دا ساي­لاۋالدى تۇعىرناما مەن حالىقتىق تۇعىرناماسىنىڭ ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلۋىن جانە قازاقستان پرە­زيدەنتى ن.ءا.نازار­باەۆ­تىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونومي­كالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇم­كىندىكتەرى” اتتى 2010 جىلدىڭ 29 قاڭتارىن­داعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا كورسەتىلگەن مىندەت­تەردىڭ ورىندالۋىنا بار كۇشىمىزدى سالامىز”, – دەلىنگەن. پارلامەنتتىك توپتىڭ قۇ­رامىن­دا ءماجىلىستىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ مۇشەلەرى وستەمىر بەكتورەەۆ, داۋىلباي قۇسايىنوۆ, ۇزاققالي ەلەۋباەۆ, سون­داي-اق ەكولوگيا ماسەلەلەرى جانە تابيعات پايدالانۋ كوميتە­تى­نىڭ مۇشەلەرى مارال يتەعۇلوۆ پەن ۆالەري كوتوۆيچ بار. اكتسيا ماقساتى – قولداۋ ءبىلدىرۋ بيىلعى قىس ەلىمىزدىڭ شىعىسىندا, سونىڭ ىشىندە سەمەي وڭىرىندە ۇلكەن قيىن­دىقپەن وتۋدە. ۇسكىرىك اياز بەن قاتتى بۇرقا­سىن­نىڭ الما-كەزەك تۇرىپ العانىنا ءبىر جارىم ايدان اسىپ بارادى. سونىڭ سال­دارى­نان كۇرە جولداردىڭ ءالسىن-ءالسىن جا­بى­لىپ قالعانى بىلاي تۇرسىن, ەلدى مە­كەن­دەردىڭ اراسىندا دا قاتىناس قيىنداپ كەتتى. ونىڭ ۇستىنە جىعىلعانعا جۇدىرىق دەگەن­دەي, جايىلىمدىقتاردى ءبىر مەتردەن استام قالىڭ قار باسىپ قالعاندىقتان, اۋىلداردا مال باسىن امان ساقتاپ قالۋ دا قيىنداپ بارادى. وسىنداي قيىندىقتان سەمەي قالاسى دا ادا ەمەس. قارجى بولىنبەي كەلگەندىكتەن, كو­مىر تاپشى دەپ جەرگىلىكتى دەپۋتاتتاردىڭ ما­سەلە كوتەرگەنىنە دە ءبىراز كۇن بولىپ قالدى. ايتەۋىر, وڭداعاندا بۇل ماسەلەگە وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ ءوزى ارالاسىپ, سە­مەيلىكتەردىڭ قيىن جاعدايدا قالمايتىنىنا سەندىردى. سونىڭ ايعاعىن­داي, قالاعا 50 مىڭ توننا كومىر بولىنگەنىن ەستىپ جاتىرمىز. ەندى ءبىر سۇيسىنەرلىك ءجايت سول, سەمەي قيىندىقتارعا قاراماستان ەلدەگى اعايىن­دارعا قول ۇشىن بەرۋدى ءجون ساناپ وتىر. وسىعان بايلانىستى قالالىق اكىمدىكتە قالا اكىمى مەيرامحات اينابەكوۆتىڭ باس­تاماسىمەن قالا جۇرتشىلىعىنىڭ جيىنى بولىپ ءوتتى. ەرتەڭىندە ول “ەلباسى جول­داۋى – ەلدىكتىڭ ارقاۋى”, “ەلباسى جول­داۋى­نا – بۇكىلحالىقتىق قولداۋ” دەگەن ۇرانمەن وتكىزىلگەن ميتينگكە جالعاستى. ءسوي­تىپ, قۇرامىندا مەكەمە باسشىلارى, كاسىپكەرلەر مەن دارىگەرلەر, ەڭبەك ارداگەر­لەرى بار ەكى توپتىڭ ءبىرى اباي اۋدانىنا, ەكىنشىسى جارما اۋدانىنداعى سولنەچنىي كەنتىنە اتتانىپ كەتتى. اباي اۋدانىنا اتتانعان توپتى قالالىق ءماسليحاتتىڭ حاتشىسى قايرات ميراشەۆ باستاپ باردى. قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىكقازى ورازاليەۆ باستاعان ەكىنشى توپ سولنەچنىي كەنتىنە كەلدى. مۇندا وسىدان ەكى-ءۇش اپتا بۇرىن قاتتى بۇرقاسىن سالدارىنان ەلەكتر جەلىلەرى ءۇزىلىپ, قازاندىق ىستەن شىققان-دى. ال سونىڭ سالدارىنان جىلۋ قۇبىرلارى قا­تىپ, مۇنداعى تۇرعىن ۇيلەر مەن مەكەمەلەر, مەك­تەپ ءۇيى جىلۋسىز قالعان-دى. راس, سودان بەر­گى جەردە كەنت تۇرعىندارىنا قامقورلىق كور­­سەتىلىپ جاتتى. ياعني, وسى ۋاقىت ىشىندە تا­بيعات اپاتىنان ورىن العان قيىندىقتى جويۋ ماقساتىمەن ءتيىستى سالالاردان 20 ميل­ليون­نان استام تەڭگە كەلىپ تۇسكەن. ورىن ال­عان اپاتقا قارسى 300-گە جۋىق ادام جۇمىل­دىرىلعان. اتالعان ەكى اۋدان حالقى دا ەلباسىنىڭ جولداۋىن, ونداعى جاڭا ونجىلدىق ستراتەگياسىنا قولداۋ بىلدىرەتىندىكتەرىن ريزاشىلىقپەن مالىمدەۋدە. “بىرلىك ءتۇبى – تىرلىك” دەپ مەملەكەت باسشىسى ءجيى ايتاتىنىنداي جانە “ىنتىماقتى ەلدە باس تۇرار” دەپ جولداۋدا اتاپ كورسەتىلگەنىندەي, ەلدىك ماسەلەسى وسىنداي قيىن جاعدايدا ايقىن اڭعارىلادى ەكەن. داۋلەت سەيسەن ۇلى,سەمەي. كەز كەلگەن ادام قوعام تاعدىرىنا جاۋاپتى قازىر پارلامەنت دەپۋتاتتارى ەلباسىنىڭ جولداۋى بويىنشا جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى­مەن وڭىرلەردە ءجۇر. كەيبىر حالىق قالاۋلىلارى بيۋدجەت زاڭناما­سىن جەتىلدىرۋ بويىنشا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن استانادا قالسا دا ۋاقىت تاۋىپ بىرقاتار كەزدەسۋلەر وتكىزىپ ءجۇر. سونداي كەزدەسۋلەردىڭ ءبىرى الماتى اۋداندىق ىشكى ىستەر باسقارماسىندا ۇيىمداستىرىلدى. ءماجىلىس دەپۋتاتى مايرا اي­سي­نا مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نا­­زارباەۆتىڭ حالىققا جولداۋىنىڭ الداعى ونجىلدىق بەلەسكە باعىت­تالعاندىعىن جەت­كىز­دى. بۇل, دەدى دە­پۋتات, ەلىمىزدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋ سترا­تەگياسىنا وراي وتكەن ونجىلدىق مەر­زىم­دە نە اتقارىلدى جانە الداعى ونجىلدىقتا نەندەي مىن­دەتتەر كۇتىپ تۇر دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرەدى. حالىق قالاۋلىسى كەلەسى كە­زەك­تە ادام قاي جۇيەدە جۇمىس ىستەسە دە, ول ءوز مەملەكەتى مەن قو­عامى­نىڭ تاعدىرىنا جاۋاپتى ەكەنىن ۇمىتپاۋى ءتيىس ەكەنىن, ال جول­داۋ­دى سول ماقساتقا جەتۋدە بارشانىڭ اتقارار مىندەتى دەپ سانايتىن­دى­عىن ءمالىم ەتتى. ال قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسى ىشكى­ۆەدوم­ستۆولىق مۇد­دە­دەن گورى ءبىرىنشى كەزەكتە مەم­لەكەت مۇددەسى مەن ازا­ماتتار مۇد­دەسىن قورعاۋعا باعىت­تا­لۋى ءتيىس. جولداۋدا پارلامەنتتىك جانە قوعامدىق باقىلاۋدى قام­تا­ماسىز ەتۋ تۋرالى مىندەتتەر قوي­ىل­سا, بۇل جالپى جۇيەنى جەتىل­دى­رۋ قاجەت دەگەن ءسوز. اتاپ ايتقاندا, بۇل ءاربىر قۇقىق قور­عاۋ ورگانىنا ۇلكەن جاۋاپتىلىق جۇكتەيدى. كەزدەسۋدەن شىققان الماتى اۋداندىق ءىىب باستاۋىش ارداگەر­لەر ۇيىمىنىڭ توراعاسى ۆلا­دي­مير روبينوك اقساقالدى سوزگە تارت­­قانى­مىزدا, ول بۇرىندارى دەپۋ­تاتتىڭ بىلايشا الدارىنا كەلىپ, كەزدەسۋ وتكىزبەيتىنىن, جال­پى مۇن­داي ۇدەرىستى قولداي­تى­نىن ايتتى. جانە دە وسىنداي كەزدەسۋدى ۇيىم­داستىرعان ءىىب باستىعى قاجىعالي يماجانوۆ­قا شەكسىز ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. الماتى اۋداندىق ىشكى ىستەر باسقارماسى تەرگەۋ ءبولىمىنىڭ تەرگەۋشىسى, پوليتسيا لەيتەنانتى دياس توقاتوۆ ويىن بىلايشا جەت­كىزدى: “مەملەكەتىمىز ءۇشىن ونجىل­دىق بەلەستى ايقىنداپ بەرگەن جولداۋ وتە ماڭىزدى. مەن مۇنى ازاماتتارىمىزدىڭ بوستاندىقتارى مەن قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىن­داعى ۇلكەن قادام دەپ تۇسىنەمىن. ەلىمىزدىڭ كوك تۋى جەلبىرەگەن از ۋاقىت ىشىندە ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتىپ وتىرمىز. سول سەبەپتى وسىن­داي كەزدەسۋلەر كەرەك ءارى ماڭىزدى”. كەزدەسۋدە دەپۋتات, سونداي-اق قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن رەفورما­لاۋعا جانە وزگە دە ماسەلەلەرگە كەڭىنەن توقتالدى. وسى رەتتە پو­لي­تسيا قىزمەتكەرلەرى حالىق قالاۋ­لىسىن زور ىقىلاسپەن تىڭداعان­دارىن اتاپ ءوتۋ ءلازىم. اسقار تۇراپباي ۇلى, استانا.