قالامىن قارۋ ەتكەن
ازەربايجان استاناسى باكۋ قالاسىندا تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردەگى جانە وزگە ەلدەردەگى تۇركىلىك قاۋىمدار جۋرناليستەرىنىڭ باسىن قوسقان II مەديا-فورۋم وتكىزىلدى. سوناۋ ىقىلىم زامانداردا التاي بويىن جاعالاي قونىپ, ورحون مەن ەنەسايدىڭ سۋىن كەشىپ, بايكول مەن انگاردىڭ, لەنانىڭ ءمولدىر سۋىن جۇتىپ, ادامزات تاريحىنىڭ سوڭعى ءۇش مىڭ جىلدىعىندا وركەنيەت قالىپتاسۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان, اتتارىنىڭ تۇياعى قىتاي, ءۇندى, مىسىر, ەۋروپا جەرىن شيىرلاعان, الىپ ەر توڭعا سىندى باتىرىن شىعىستىڭ ءدۇلدۇل شايىرى فەردوۋسي افراسياب دەپ جىرلاعان, گەرودوت پەن سترابون تامسانا جازىپ, مادەنيەتىنە باس شايقاتقان تۇركىلەر بۇل كۇندە جەر شارىنىڭ ءار تۇسىنان كورىنەدى. ءبىرىنىڭ ءۇنى ءوز مەملەكەتى بولعاندىقتان جارقىن دا اسقاق شىعىپ جاتسا, ەندى ءبىرى مەملەكەت قۇرۋدى ارمانداۋ تۇگىلى, وزىنە ءتان كەلبەتىنەن ايىرىلىپ قالامىن با دەپ قاۋىپتەنەدى.
باكۋدە باسقوسقان تۇركىلەر قاراسى اجەپتاۋىر. ءبىر رەسەيدىڭ ءوزىنەن كاراشاي, تاتار, باشقۇرت, تىۆا, ساحا, حاكاس, التايلىقتار كەلسە, ۋكراينادان قىرىم تاتارلارى, يراننان كەكرۋك تۇرىكتەرى, گرەكيانىڭ باتىس فراكياسىن قونىستانعان تۇرىكتەر, مولدوۆادان عاعاۋىز, سولتۇستىك كيپر رەسپۋبليكاسى, ماكەدونيا, كوسوۆو, بۇلعار تۇرىكتەرى جانە ءوزىمىزدىڭ جاقىن كورشىلەرىمىز – قىرعىز بەن تۇركىمەن, انادولى ءتۇرىكتەرى مەن فورۋم وتكىزۋشى ازەربايجان باۋىرلار جينالعان. نوعاي, قۇمىق, وزبەك, شۋاش, شور, بالقار, ۇيعىر, قاراقالپاق, سالار, افشار ت.س.س. تۇركىلەردىڭ فورۋمعا قاتىسپاعانىن ايتا كەتكەن ءجون. جالپى, بۇگىنگى كۇنى وكىلدەرى بارلىق قۇرلىقتان تابىلاتىن تۇركى جۇرتى 200 ملن.-نان اسادى دەگەن دەرەكتەر بار. ءبىرىنىڭ ايدىنى اسىپ, الەمگە تانىلىپ جاتقاندا شور, دولعان, ش ۇلىم سىندى ىرگەمىزدەگى رەسەيدە قولدانىس اياسى مەيلىنشە تارىلىپ, باستارىنا قاۋىپتىڭ قارا بۇلتى تونگەندەر دە قاراپايىم, توفا سىندى نەبارى 5-10 ادام عانا سويلەيتىن, ءومىر ءسۇرۋىن توقتاتاتىن ۋاقىتى انە-مىنە دەيتىن جۇرتتار دا بارلىعى جاندى اۋىرتادى. ال قۇمان, قاراعاس, قاراحان سىندى تىلدەر قازىر مۇلدەم جوق. تىلمەن بىرگە تۇتاستاي حالىقتىڭ تاريحى, ونىڭ مادەنيەتى, ءداستۇرى مەن وزىندىك كەلبەتى دە قۇمعا سىڭگەن سۋداي جوعالدى. ورنى ەشقاشان تولماس وكىنىش. ءارى وزگەلەرگە اششى ساباق.
حوش, سونىمەن اۋىر ويدى سىلكىپ تاستاپ, باكۋدە جينالعان فورۋمعا ورالايىق. بىرىنەن سوڭ ءبىرى جارىسا مىنبەرگە كوتەرىلگەن شەشەندەر وزدەرىنىڭ الدىندا تۇرعان ماقسات-مىندەتتەرمەن قاتار قيىندىقتارىمەن دە ءبولىستى. تۇركى الەمنىڭ ينتەگراتسيالانۋىنىڭ ماڭىزىن ايتا كەلە, قازىرگى كۇنى الەمگە تارايتىن اقپاراتتىڭ بارلىعى CNN, ۆۆس (بي بي سي) سىندى الپاۋىت اگەنتتىكتەردىڭ كوزىمەن قابىلدانىپ تارايتىنى جايىندا ايتقان ولار تۇركى جۇرتىنداعى جاڭالىقتاردى الەمگە ەشقانداي بوياۋسىز تاراتاتىن ورتاق اگەنتتىك, سايت جۇمىسىن قولعا الۋدىڭ قاجەتتىگىن باسا ايتقان.
ءبىزدىڭ قازاقستاندىق جۋرناليستەردى باستاپ بارعان ەلىمىزدەگى بيلەۋشى پارتيا جانىنداعى «نۇر مەديا» حولدينگىنىڭ باس ديرەكتورى قايسار جاناحانوۆ تاۋەلسىزدىك العان 20 جىل ىشىندەگى مەديا كەڭىستىك دامۋىنىڭ تىنىسىنان حابار بەرىپ, جاھاندانۋ داۋىرىندە بىزدەر جىل سايىن ءبىر رەت فورۋمدا عانا جيىلىپ قويماي, ونىڭ تۇراقتى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋگە, ول ءۇشىن فورۋمنىڭ تۇراقتى حاتشىلىعىن قۇرىپ, وسىندا ايتىلعان يگى ويلاردىڭ قولدانىسقا ەنۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىسپىز, دەگەن. بالكىم تۇركىتىلدەستەرگە ورتاق تەلەارنا قۇرىپ, گازەت تە شىعارۋىمىز قاجەت شىعار. جاھاندانۋ ءداۋىرى بىزدەر ءۇشىن جاڭا قاۋىپتەر تۋعىزۋىمەن قاتار جاڭا مۇمكىندىكتەر دە اشادى. قازىرگى جاڭا تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن كوممۋنيكاتسيالاردى يگەرۋ, ونى پايدالانۋ ءبىزدىڭ تۇركى الەمىنىڭ قۇندىلىقتارىن الەمگە تاراتۋىمىزعا قىزمەت ەتە الادى. بۇل ءۇشىن قيمىلىمىزدى ىرعاقتى دا, جۇيەلى قالىپقا ءتۇسىرۋىمىز كەرەك.
– مەن وسىندا جينالعانداردىڭ ەڭ قارتىمىن, مەنىڭ جۋرناليستيكا سالاسىندا ەڭبەكتەنگەنىمە بيىل 70 جىل, – دەپ باستاعان ءسوزىن ازەربايجاندىق اقساقال. وسى فورۋمدا مەنىڭ كوز الدىما 1926 جىلعى ءبىرىنشى تۇركولوگيالىق كونگرەسس كەلىپ وتىر. سوندا الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن مىقتى-مىقتى تۇركولوگ عالىمدار باكۋگە جينالعان بولاتىن. بۇگىنگى جيىندا سول كەزگى تۇركى رۋحى ەسىمە ءتۇسىپ, تولقىپ تۇرمىن. تۇركىلەردىڭ بۇرىنعى تاريحى, قازىرگى جاعدايى بارلىعىمىزدى تولعانتادى. بۇگىنگى فورۋم اتى «جاھاندانعان الەمدەگى تۇركىتىلدەستەردىڭ مەديا فاكتورى: ايىرماشىلىقتارى جانە ورتاق ماقساتتارى» دەپ اتالىپتى. مەن ونى ۇيىمداستىرۋشىلارعا الدىمەن ورتاق ماقساتتار, سوسىن بارىپ, ايىرماشىلىقتارىن قاراستىرعان ءجون دەر ەدىم. تەك ورتاق ماقساتتار عانا بىرىكتىرەدى, ال ايىرماشىلىق ىزدەۋدىڭ مۇراتى باسقا. مەن ءوزىم مەديا تاريحىن زەرتتەۋشىمىن. سوندىقتان بۇل يدەيانى ءوزىم شىعارىپ تۇرماعانىمدى دا ايتقىم كەلەدى. ەستەرىڭىزدە بولسا, يسمايل گاسپارالى 1883 جىلى «ءتارجىمان» گازەتىن شىعاردى. سوندا 1906 جىلى گۋسەين زادە وزدەرى باكۋدەن شىعارعان گازەتىن يسمايل اقساقالعا جىبەرەدى. ارتىنشا «ءتارجىمان» گازەتىندە گۋسەين زادەگە ارنالعان ماقالا شىعىپ, وندا گاسپارالى: «سىزدەر قالامدارىڭىزدى سياعا ەمەس, جۇرەكتەرىڭىزدەگى قاندارىڭىزعا مالىپ جازىڭىزدار. ويتكەنى, وندا تۇركىلىك قانمەن بىرگە تاريحي قىمبات جاد بار. ءبىز تۇركىلەر تاريح جاساۋشى بولدىق, بىراق تاريحىمىزدى ءوزىمىز جازاتىن ۇلتقا اينالعانىمىز جوق», دەگەن ەدى. وسى ماسەلە ءالى دە وتكىرلىگىن جويعان جوق. تۇرىك دۇنيەسى وزدەرىن الەمدەگى وزىق جۇرتتاردىڭ قاتارىنا الىپ شىعۋى ءتيىس, بۇل ىستە تۇركىتىلدى ءباسپاسوز كوتەرەتىن جۇك اۋىر. ءبىر قالامگەردىڭ جازعانى بار «تۇركى الەمىندە ادامدار كوپ, بىراق ازاماتتار از», دەپ. ازامات. ساياسي مادەنيەت دەگەن سوزدەردىڭ پارقىنا ءۇڭىلەيىكشى. ال ادامداردىڭ بويىنداعى ازاماتتىق ۇستانىمدى قالىپتاستىرۋشى ول – ارينە, مەديا, سوندىقتان جۋرناليست تۇركى دۇنيەسىندەگى باستى ورتاق ماقساتتى ويىنان ءبىر ساتكە شىعارماۋى ءتيىس», دەپ وي تۇيىندەگەن قارت قالامگەر.
«تاتارينفورم» اگەنتتىگىنىڭ وكىلى لەيسان ابدۋللينا ءوز سوزىندە وتكەن جىلعى فورۋم ارقاسىندا ورناعان بايلانىس ناتيجەسىندە جۇمىستارىنداعى وڭ وزگەرىستەردى, اتاپ ايتقاندا, ازەربايجان, تۇرىك جۋرناليستەرىمەن ورناعان قارىم-قاتىناستار ارقاسىندا اقپاراتتار الۋ اياسى كەڭىگەنىنە توقتالىپ, فورۋمداعى ايتىلعان ۇسىنىستاردى قولدايتىنىن جەتكىزدى.
ساحا جۇرتىنان كەلگەن «ساحا» ۇلتتىق حابار تاراتۋ كومپانياسىنىڭ تەلەۆيدەنيە ديرەكتورى چوكۋر گاۆريلەۆ بارلىق ارىپتەستەرگە: «ءبىز الىستا, وزگە تۇركىلەردەن قاشىقتا جاتقان ەلمىز. سوندىقتان دا حالقىمىزدىڭ وزدەرىنىڭ تۇركى دۇنيەسىنىڭ ءبىر بولشەگى ەكەنىن سەزىنۋدە سىزدەر كومەككە كەلە الار ەدىڭىزدەر. وزدەرىڭىزدىڭ ادەت-عۇرىپتارىڭىز بەن كەلبەتتەرىڭىزدى ساقتاۋدا ءتۇسىرگەن دەرەكتى دۇنيەلەرىڭىز بولسا جىبەرسەڭىزدەر, ءبىز ولاردى حالىققا قۋانا كورسەتەر ەدىك. ويتكەنى, بىزدەردىڭ ۇقساستىقتارىمىز بار, سول ارقىلى ءبىر-بىرىمىزبەن جاقىنداي تۇسەر ەدىك», دەگەن.
مەديا-فورۋم جۇمىسى ءتۇرلى پانەلدىك وتىرىستارمەن جالعاسقان سوڭ, قورىتىندى قۇجات قابىلداعان فورۋم ءبىزدىڭ دەلەگاتسيا كوتەرگەن حاتشىلىق قۇرۋ يادەياسىن قولدادى. ءسويتىپ, ورتالىق ءوفيسى تۇركيادا بولاتىن, ال وزگە ەلدەرمەن قوعامدارداعى ونىڭ تەڭتوراعالارى تۋراسىندا شەشىم شىعارىپ, ولاردى دا فورۋم سوڭىندا سايلادى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدەن حاتشى بولىپ قايسار جاناحانوۆ سايلاندى. تۇركى الەمىندەگى مەديا ءۇشىن ارنايى تۇعىرناما دا قابىلداندى.
تاتارستاننىڭ «تنۆ» ارناسىنىڭ ءجۋرناليسى فليۋرا ابدۋللينا حانىمدى سوزگە تارتتىق. «قازاقستاننىڭ دا, ازەربايجاننىڭ دا ءوز مەملەكەتتەرى بار, ال بىزدەر رەسەي قۇرامىندامىز. ءبىز بۇرىن مەملەكەتى بولعان حالىقپىز عوي, تاتار حالقىنىڭ وتكەن تاريحى مەن بۇگىنگى ءومىرىن, جەتىستىكتەرىمەن قاتار جەتپەي جاتقان تۇستارىن نەگە كورسەتپەسكە. سوندا ءبىزدىڭ جاقىندىعىمىز كوبىرەك بولار ەدى. بۇگىنگى كۇنى تاتارلار الدىنداعى ۇلكەن پروبلەما – ءتىل ماسەلەسى. قازىر تاتار مەكتەپتەرى ازايۋدا. ونىڭ سەبەبى – رەسەيدە قابىلدانعان بىرىڭعاي مەملەكەتتىك ەمتيحان ءتارتىبى. ول بويىنشا بارلىق مەكتەپ بىتىرۋشىلەر ەمتيحاندى تەك ورىس تىلىندە عانا تاپسىرۋى ءتيىس. وسىعان بايلانىستى اتا-انالاردىڭ بالالارىن ورىس ءتىلدى مەكتەپتەرگە بەرۋ ءۇردىسى ءجۇرىپ جاتىر. البەتتە, بالالارىم انا ءتىلىمىزدى ۇمىتپاسا دەيتىن اتا-انالار دا بار, بىراق وسى پروبلەمانىڭ بار ەكەنىن جاسىرۋعا بولمايدى. ال بالا مەكتەپ قابىرعاسىنان ءوز انا تىلىمەن قاتار, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىن ءبىلىپ شىعۋى ءتيىس. شەتەل عالىمدارى ءوز زەرتتەۋلەرىندە بالا ەگەر انا تىلىندە ءبىلىم السا وندا ونىڭ تالانتى اشىلا تۇسەتىنىن انىقتاپ وتىر. سەبەبى, شارانا قۇرساقتا جاتقاندا-اق ونىڭ تۋمىسىنان ءتىلى انىقتالىپ جانە ونىڭ وسە كەلە بويىنداعى دارىنىن اشۋعا ۇلكەن ءرولى بار ەكەنىن دالەلدەدى. مەن جالپى تۇركى الەمىنىڭ بىرلىگى جايىندا بىرەر اۋىز ءسوز ايتقىم كەلەدى. ءبىزدىڭ تاتار زيالىلارى قازاق ەلىنىڭ, بولماسا تۇرىك ەلى مەملەكەتىنىڭ ساقتالىپ قالۋىنا ءوز ۇلەستەرىن قوستى. قولدارىنان كەلگەن جاردەمىن جاسادى. قازىر دە وسى ءۇردىس قاجەت, ءبىز ءبىرىمىزدىڭ ءتىلىمىزدى, عۇرىپتارىمىزدى ساقتاۋعا قول ۇشىمىزدى بەرۋگە ءتيىسپىز. تاتار حاندىعى تاريحتا قانداي مەملەكەت بولدى, بىراق ونى تاتارلار ۇستاپ تۇرا المادى. ءبىزدىڭ تاريحىمىز وزگەلەرگە ساباق تا بولا الادى دەگىم كەلەدى», دەگەن تاتاردىڭ وجەت قىزى.
«قاراشاي-بالقار جاستارى دامۋىنا جاردەم قورىنىڭ» وكىلى ليۋدميلا باتچاەۆا: «ءوز باسىم قاراشاي حالقى از دەگەندى ەستىپ جۇرگەنىممەن, سونشالىقتى ءمان بەرمەي كەلگەن ەكەنمىن. وسى فورۋمدا سوعان ابدەن كوزىم جەتتى. ەڭ باستىسى, ءبىزدىڭ قوعام جۇمىسىنىڭ باعىتى وتە دۇرىس ەكەنىن ۇعىندىم. رەسەيدە تۇراتىن حالىقتار ءۇشىن ءوز تىلدەرىن ساقتاپ قالۋ وتە قيىن. سەبەبى, جۇمىس تا, بارلىق ۇدەرىس تە ورىس تىلىندە جۇرگىزىلەدى دە, انا ءتىلدىڭ قولدانۋ شەگى تەك تۇرمىستىق دەڭگەيدە قالىپ قويادى», دەپ ءسىزدىڭ ەلىڭىزدە ءبىزدىڭ قانداستارىمىز كوپ قونىستانعان مۇمكىن بولسا اقپارات الماسىپ تۇرساق, دەگەن ءوتىنىشىن ايتقان. ال قىرىم تاتارى يسمەت يۋكسەل اقمەشىتتەن كەلدىم دەيدى. سويتسە, قىرىم تاتارلارى ەلگە سيمفەروپول اتىمەن ءمالىم قالانى اقمەشىت دەپ اتايدى ەكەن. «ءبىزدىڭ قىرىم بويىندا تۇركىنىڭ ءۇش ءتىلى بار. تەڭىز جاعالاۋىندا انادولى ءتۇركىلەرىنىڭ تىلىندە سويلەسە, تەڭىزدەن قاشىقتاعىلار قىپشاق تىلىندە, ال ورتاداعىلارى وسى ەكەۋىنىڭ ورتاسىنداعى تىلدە سويلەيدى. يسمايل گاسپارالىنىڭ (گاسپرينسكيدىڭ) بارلىق تۇركىلەردىڭ ءتىلىن ءتۇسىنۋىنىڭ سىرى ول وسى ورتاداعى حالىقتىڭ اراسىنان شىعۋىندا. مەنىڭ ءوزىمنىڭ دە انام قىپشاق تىلىندە, ال اكەم تۇرىكشە ءسويلەيدى, سودان ءسىز ەكەۋمىز ءبىر-ءبىرىمىزدى 100 پايىزعا ۇعىنىپ وتىرمىز», دەگەن يسمەتكە ءيا, قازاقتار يسمايل گاسپارالى سىندى زيالىنى جاقسى بىلەدى. ونى الاشتىڭ قادىرلىسى احمەت بايتۇرسىنوۆ قۇرمەتتەپ, ول تۋرالى ماقالا جازعان دەگەنىمىزدە يسمەت باۋىردىڭ كوزى شوقتاي جانىپ, مەن مۇنى العاش ەستىپ تۇرمىن, مۇمكىن بولسا سول ماقالانى سالىپ جىبەرىڭىزشى, دەپ قيىلدى.
دجۋلباحتان سالىنعان قالا
فورۋم وتكەن كۇندەرى باكۋ اسپانى بۇلتپەن تۇتاسىپ, ءجيى-ءجيى جاۋىن جاۋىپ تۇردى. بىراق قانشا بۇلت بولعانىمەن قالا ءوڭى جادىراڭقى ءارى اسەم كورىنەدى. ونىڭ سىرى دجۋلباح اتالاتىن تابيعي سارى تاستا بولىپ شىقتى. قاپ تاۋىنان الىناتىن دجۋلباح ءبىزدىڭ ماڭعىستاۋدان شىعارىلاتىن ۇلۋتاسقا ۇقساعانىمەن باسقاشا تەكتى ەكەنى كورىنىپ تۇر. ويۋلاپ, ايمىشتەپ تاستاعان باكۋ عيماراتتارى جاسانعان قىزداي كورىكتى. ونىڭ ۇستىنە كىرشىكسىز تازا ماحابباتتىڭ سيمۆولىنداي ورتا عاسىر ساۋلەت ەسكەرتكىشى «قىز مۇناراسى» مەن كوشەلەرىندە جۇرسەڭ بەينەبىر ءوزىڭدى وتكەن عاسىرلاردا جۇرگەندەي اسەر بەرەتىن, «تەگەرەن-43», «بريلليانتوۆايا رۋكا», «نە بويسيا, يا س توبوي» سىندى فيلمدەر تۇسىرىلگەن يۋنەسكو-نىڭ قورعاۋىنا الىنعان يشەري شاھار باكۋگە تۋريستەردى ءۇن-ءتۇنسىز قالپىمەن-اق شاقىرىپ تۇر. باكۋدە ايگىلى نوبەل ىزدەرى دە جاتىر. ونىڭ كەڭسەسى مەن ءۇيى, مۇناي تاسىعان جولدارىنا قوسا, نوبەل فاەتونىنىڭ مۇناي مۇناراسىنا دەيىن جۇرگەن جولى دا بار. ازەربايجاندار الەمنىڭ ۇزدىكتەرىنە جىلدا بەرىلەتىن سىيلىقتىڭ قاراجاتى ءبىزدىڭ ەلىمىزدەن دەپ ايتادى ەكەن. ارحيتەكتۋرالىق كەلبەتى ءبىر-ءبىرىمەن ۇندەسىپ, جىمداسىپ, ءبىرىنىڭ اجارىنا ءبىرى اجار قوسىپ, ارلەگەن قالا سۇلۋلىعى كوڭىلگە كورىك بەرەدى. سۋلى شاشىن ايناعا قاراپ تاراپ تۇرعان ەركە سۇلۋداي ارلەنگەن باكۋ ءجۇزى سول سەبەپتەن دە جادىراڭقى, جايدارى كورىنەدى. ءاسىرەسە, ونىڭ كەيدە ءوزىمىزدىڭ الماتىعا ۇقساپ كەتەتىن ساتتەرىن كورگەنىڭىزدە جانىڭىز ودان سايىن جىلي تۇسەدى.
ازەربايجاندار مەيلىنشە قوناقجاي حالىق ەكەن. مەيمانىنىڭ كوڭىلىن تاپسام, ءاربىر ءمينوتى پايدالى ءوتسىن دەگەن نيەتتى ۇستانعانى فورۋمدى ۇيىمداستىرۋ مىندەتىن العان افلاتۋن اماشەۆ پەن ۋمۋد مامەدوۆ باستاعان ازەربايجاندىق باۋىرلاردىڭ ءاربىر قيمىلىنان كورىنەدى. اشەيىندە جىلى ءجۇزدى ازەربايجانداردىڭ قاتۋلاناتىن ءبىر تۇسى بار. ول – تاۋلى قاراباق ماسەلەسى.
كاسپي جاعالاۋىندا, باكۋ قالاسىندا كوركىنە كوز تويمايتىن ۇلتتىق ساياباق بار. كەزىندە وسى ساياباقتىڭ ورنىندا 1918 جىلى ازەربايجانداردىڭ قانى توگىلسە, كەڭەستەر ءدال سول جەرگە ويىن-ساۋىق ورتالىعىن ورنالاستىرىپتى. ال 1990 جىلدىڭ 20 قاڭتارىندا ءدال سول ۇكىمەت قاراباق كيكىلجىڭىن شەشەمىن دەپ تاعى دا وسى الاڭدا قاڭتار ايىندا حالىققا قارسى وق اتادى. بۇگىندە ءبىر جاعىندا ساياباق, ءبىر جاعىندا شاحيتتەر الاڭى بار قۇربان بولعاندارعا ارنالىپ مەموريال ورناتقان ازەربايجان جۇرتى ءۇشىن 20 قاڭتار ۇلتتىق ازا كۇنى ەكەن. مىنە, لاريسا مامەدوۆا اتتى قىز بالا 20-شى قاڭتاردا نەبارى 13 جاستا عانا بولىپتى. اراسىندا قارتتار دا, بالالار دا, نەبىر قىرشىن جاسى دا بار, ورىسى, ازەربايجانى ارالاس جاتقان شاحيدتەر الاڭى اۋىر وي ارقالاتادى. ورىستىڭ بەلگىلى كينورەجيسسەرى ستانيسلاۆ گوۆورۋحين: «موسكوۆسكيە نوۆوستي» گازەتىنىڭ 1990 جىلدىڭ 18 اقپانىنداعى سانىندا «19-نان 20-نا اۋعان ءتۇنى باكۋگە اسكەر كىردى. كەڭەس اسكەرى كەڭەس قالاسىنا ءجاي ەمەس باسقىنشىلارداي ءتۇن جامىلا ەنىپ, تانكىلەرمەن, بروندالعان ماشينالارمەن كىرىپ, وقپەن, وتپەن جولدارىن ارشىدى», – دەپ اشىنا جازىپتى.
ازەربايجان ەلىنىڭ ەكونوميكاسى قارقىندى دامۋ ۇستىندە. رەسپۋبليكاداعى ءاربىر قالا مەن اۋدانداردا حالىققا قىزمەت كورسەتەتىن ەڭسەلى, زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتالعان ورىندار, ەمحانالار مەن اۋرۋحانالار, مەكتەپتەر, مادەنيەت ۇيلەرى جاپپاي سالىنىپ جاتىر. گۋبا اۋدانىندا جۋرناليستەردى وسىنداي ەمدەۋ كەشەنىنە اپاردى. وندا كومپيۋتەرلىك توموگرافيا, دياليز جاساپ قان تازارتاتىن 60 ورىندىق ءبولىم, زاماناۋي جابدىقپەن قامتىلعان ارنايى مامان دارىگەرلەردىڭ كابينەتتەرى جۇمىس جاسايدى. بارلىعىنىڭ ەمى تەگىن.
ءتۇبى ءبىر, ءبىر كاسپيدىڭ جاعالاۋىن قاتار جايلاعان ازەربايجان ەلى تۇركىتىلدەستەردىڭ باسىن قوسىپ, ولار مەديا كەڭىستىكتە ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەۋدى ۇيعاردى.
انار تولەۋحانقىزى.
استانا – باكۋ – استانا.